پیامدهای زیست‌محیطی مناقشات نظامی در ایران

در پی آغاز عملیات نظامی «خشم حماسی» (OPERATION EPIC FURY)، تحلیل‌های بین‌المللی بر ابعاد نگران‌کننده این مناقشه بر اکوسیستم ایران تمرکز کرده‌اند. خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارش اخیر خود بررسی کرده است که چگونه درگیری‌های نظامی، در کنار چالش‌های مزمن زیست‌محیطی، زیستگاه‌های حساس ایران را تهدید می‌کند.

حیات‌وحش در حلقه محاصره

ایران با برخورداری از تنوع اقلیمی کم‌نظیر، پناهگاه گونه‌های ارزشمندی همچون یوزپلنگ آسیایی، گوزن زرد ایرانی، پلنگ، خرس قهوه‌ای و سیاه، گورخر ایرانی و هوبره است. طبق گزارش سال ۲۰۲۴ سازمان حفاظت محیط زیست، دست‌کم ۸۶ گونه جانوری در ایران در لیست قرمز قرار دارند.

کارشناسان محیط زیست هشدار می‌دهند که انفجارها و فعالیت‌های نظامی، علاوه بر تخریب مستقیم زیستگاه‌ها و آلودگی‌های آب و خاک، باعث برهم خوردن امنیت زیستی شده و گونه‌های حساس را وادار به ترک قلمرو اصلی خود می‌کند؛ موضوعی که زادآوری و بقای آن‌ها را در میان‌مدت با بحران جدی مواجه می‌سازد.

تأثیرات اقتصادی و تشدید قاچاق

تحریم‌ها و شرایط اقتصادی ناشی از ناامنی، دسترسی به منابع مالی برای سازمان‌های مردم‌نهاد و فعالان محیط‌زیست را دشوارتر از گذشته کرده است. این محدودیت‌ها اجرای طرح‌های حفاظتی را با کندی مواجه می‌سازد. علاوه بر این، نوسانات ارزی، انگیزه سودجویان برای قاچاق گونه‌های ارزشمند، به‌ویژه پرندگان شکاری به بازارهای حاشیه خلیج فارس را افزایش داده است که خود ضربه‌ای مضاعف بر تنوع زیستی کشور است.

بحران در پهنه‌های آبی

آسوشیتدپرس همچنین به دشواری حفاظت از مناطق دریایی، به‌ویژه در خلیج فارس اشاره کرده است. احتمال نشت آلودگی‌های نفتی ناشی از حوادث نظامی به سواحل، نه تنها زیستگاه‌های حساس لاک‌پشت‌های دریایی را در معرض خطر قرار داده، بلکه امنیت مسیرهای مهاجرت هزاران پرنده آبزی و کنارآبزی را نیز تهدید می‌کند.

مقاومت برای صیانت از طبیعت

با وجود تمامی این چالش‌ها، فعالان محیط زیست تأکید دارند که با اتکا به تجربه طولانی‌مدت ایران در حفاظت از طبیعت که قدمتی چند دهه‌ای دارد، همچنان بر ادامه برنامه‌های آموزشی و حفاظتی پافشاری می‌کنند. به باور این کارشناسان، تقویت پیوند میان جامعه محلی و طبیعت، کلیدی‌ترین راهکار برای حفظ میراث طبیعی ایران در دوران‌های دشوار است.