معصومه صفایی: استان‌های سیستان و بلوچستان، کرمان و هرمزگان غربی‌ترین زیستگاه‌های جهانی خرس سیاه به شمار می‌روند. زیستگاه‌هایی که در مرز و لبه پراکنش جغرافیایی یک گونه قرار دارند، بسیار حساس هستند، زیرا کاهش جمعیت در این مناطق می‌تواند به کاهش تدریجی گونه در سایر نقاط منجر شود. از این رو حفظ خرس سیاه ایران اهمیت ویژه‌ای دارد.

وی با اشاره به چالش‌های پیش‌روی این گونه افزود: خشکسالی و تغییر اقلیم از مهم‌ترین معضلات خرس سیاه است، زیرا زیستگاه‌های آن در استان‌های یادشده با کم‌آبی مواجه‌اند. از سوی دیگر این گونه مورد توجه قاچاقچیان حیات‌وحش قرار دارد. به‌تازگی دو توله خرس سیاه در کردستان کشف شدند که در مسیر مرز بانه برای خروج از کشور بودند. سال گذشته نیز هفت توله خرس سیاه در قسمت بار یک اتوبوس کشف و ضبط شد.

معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیات‌وحش سازمان حفاظت محیط‌زیست درباره جمعیت این گونه گفت: در حال حاضر برآورد دقیقی از جمعیت خرس سیاه در ایران وجود ندارد. تغییرات اقلیمی موجب جابه‌جایی زیستگاه‌ها و تغییر در چرخه زندگی حیات‌وحش شده و داده‌های پیشین را دستخوش تغییر کرده است. به‌عنوان نمونه، یوزپلنگ اکنون بیشتر در عرض‌های شمالی‌تر مانند میاندشت، خوش‌ییلاق و یوزکنام مشاهده می‌شود و سایر گونه‌ها نیز شرایط مشابهی دارند.

صفایی درباره استفاده از گردنبندهای رادیویی برای پایش گونه‌ها توضیح داد: این تجهیزات اطلاعاتی درباره زیستگاه، نقاط حضور بیشتر، مناطق جفت‌گیری و کانون‌های تعارض با جوامع محلی ارائه می‌دهد.

وی با بیان اینکه میان خرس سیاه و جوامع محلی تعارض قابل توجهی وجود دارد، گفت: سازمان‌های مردم‌نهاد در مناطقی مانند بشاگرد اقدام به فرهنگ‌سازی برای کاهش تعارض کرده‌اند. از جمله پروژه «خرس و خرما» که طی آن خرمای تولیدی جوامع محلی با بسته‌بندی مناسب و قیمت بالاتر عرضه می‌شود و درآمد حاصل از آن صرف حفاظت از خرس سیاه می‌شود. این اقدام علاوه بر فرهنگ‌سازی، منافع اقتصادی جوامع محلی را نیز تأمین می‌کند.

معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیات‌وحش سازمان حفاظت محیط‌زیست از تهیه برنامه عمل حفاظت از خرس سیاه خبر داد و افزود: تفاهم‌نامه‌ای با بخش خصوصی برای احداث مرکز بازوحشی‌سازی خرس سیاه امضا شده و مطالعات جانمایی آن انجام و پنج گزینه معرفی شده است. هدف این مرکز، بازوحشی‌سازی خرس‌هایی است که از متخلفان کشف می‌شوند.

به گفته وی، خرس‌های کشف‌شده ابتدا باید از نظر ژنتیکی بررسی شوند، زیرا ممکن است از کشورهای همسایه مانند پاکستان و افغانستان وارد شده باشند و ایران تنها به‌عنوان کریدور قاچاق مورد استفاده قرار گیرد. در همین راستا مذاکراتی برای ارسال نمونه خون خرس‌های کشف‌شده به یک مرکز تخصصی انجام شده، اما با آغاز جنگ تحمیلی این روند با وقفه مواجه شده است.

صفایی تأکید کرد: در صورت اطمینان از ایرانی بودن خرس‌های کشف‌شده، این حیوانات به مرکز بازوحشی‌سازی منتقل می‌شوند تا علاوه بر ایجاد جمعیت پشتیبان، امکان بازگرداندن آن‌ها به طبیعت فراهم شود.

وی در پایان اعلام کرد: مطالعه شناسایی کریدورهای قاچاق خرس سیاه و آسیب‌شناسی آن از امسال آغاز شده است تا مشخص شود ایران در چه جایگاهی از شبکه قاچاق قرار دارد و اهداف قاچاقچیان چیست. به گفته او، بودجه این مطالعه برای استان سیستان و بلوچستان تخصیص یافته و اجرای آن در دست اقدام است.