جزئیات اجرای آزمایشی طرح در تهران و ۱۰ استان کشور

افروز صفاری‌فرد، مدیرکل پیشگیری از معلولیت‌ها و تلفیق اجتماعی سازمان بهزیستی کشور، در گفتگو با رسانه‌ها از آغاز طرح مراقبت و توانبخشی یکپارچه برای حمایت از سالمندان خبر داد. به گفته وی، این طرح در مرحله نخست با هدف‌گذاری و پوشش ۳۰ هزار سالمند بالای ۶۰ سال (اعم از افراد تحت پوشش و غیرتحت پوشش بهزیستی) از ابتدای مرداد سال جاری در چهار محله از مناطق ۱۲، ۱۳، ۱۴ و ۱۵ تهران کلید می‌خورد.

در گام بعدی و از مهرماه ۱۴۰۵، دامنه اجرای این برنامه به ۱۰ استان دیگر از جمله کردستان، قم، سیستان و بلوچستان، خوزستان و گیلان گسترش می‌یابد و پس از ارزیابی نتایج، از سال آینده به صورت سراسری اجرا خواهد شد.

ارزیابی عملکردی به جای تمرکز بر بیماری؛ الگوی سازمان جهانی بهداشت (ICOPE)

صفاری‌فرد با اشاره به اینکه این برنامه بر اساس الگوی بین‌المللی ICOPE طراحی شده است، تصریح کرد: «در این طرح، تمرکز اصلی بر بهبود ظرفیت ذاتی و توانایی عملکردی سالمند است، نه صرفاً بیماری‌محوری. فرآیند کار با غربالگری اولیه توسط تسهیل‌گران آغاز می‌شود و سپس ارزیابی جامع در ۶ حیطه کلیدی انجام می‌گیرد.»

این ۶ حیطه اصلی عبارتند از:

1. تحرک: ارزیابی توانایی حرکتی و تعادل.
2. انرژی: سنجش میزان سرزندگی و بنیه بدنی.
3. شناخت: بررسی وضعیت حافظه و کارکردهای مغزی.
4. روان: پایش خلق‌وخو و پیشگیری از افسردگی.
5. حواس: سنجش دقیق قوای بینایی و شنوایی.
6. تغذیه: بررسی الگوی غذایی و پیشگیری از سوءتغذیه

بر اساس نتایج این ارزیابی‌های استاندارد و بومی‌سازی‌شده، برنامه‌های مداخله‌ای فردمحور طراحی می‌شود تا استقلال نسبی سالمندان در فعالیت‌های روزمره حفظ شده و ارتقا یابد.

هم‌افزایی بین‌بخشی و پیشگیری از موازی‌کاری

یکی از محورهای اصلی این طرح، ایجاد هماهنگی میان نهادهای مختلف خدمات‌رسان است. در این زنجیره حمایتی، خدمات مراکز روزانه و مراقبت در منزل بهزیستی، خانه‌های سلامت و کانون‌های جهاندیدگان شهرداری، پایگاه‌های شبکه بهداشت و سازمان‌های مردم‌نهاد (NGOs) به صورت هماهنگ و مکمل عمل خواهند کرد. این رویکرد چندبخشی، علاوه بر کاهش بار بیماری‌ها و ارتقای کرامت سالمندان، از موازی‌کاری سازمان‌ها جلوگیری کرده و بهره‌وری منابع را افزایش می‌دهد.

چالش‌ها و چشم‌انداز آینده سالمندی در ایران

مدیرکل پیشگیری از معلولیت‌های بهزیستی، دسترسی تسهیل‌گران به بستر الکترونیک جهت تکمیل پرونده الکترونیک سلامت سالمندان را مهم‌ترین چالش فعلی برشمرد و از مراحل نهایی آماده‌سازی نرم‌افزار اختصاصی این طرح خبر داد.

اجرای این طرح ملی در شرایطی صورت می‌گیرد که بر اساس آمارهای رسمی، نرخ سالمندی در ایران در حال حاضر بین ۱۲ تا ۱۴ درصد است. پیش‌بینی می‌شود تا سال ۱۴۲۰، بیش از ۳۱ درصد از جمعیت کشور را سالمندان تشکیل دهند. این شتاب بی‌سابقه سالخوردگی، لزوم توسعه پایدار زیرساخت‌های بهداشتی، شهری و حمایتی را به یکی از حیاتی‌ترین اولویت‌های نظام سیاست‌گذاری کشور تبدیل کرده است.