تغییرات ساختاری زاینده‌رود و تهدید تنوع زیستی

سعید اسدالله نصرآبادی، کارشناس آزمایشگاه شیلات دانشگاه صنعتی اصفهان، با ارزیابی وضعیت اخیر زیست‌بوم زاینده‌رود، از تغییرات عمیق در بافت و جمعیت ماهیان این منطقه خبر داد. وی با تأکید بر تأثیر تغییرات فیزیکی بستر رودخانه بر اکوسیستم منطقه، تصریح کرد که این مداخلات نه‌تنها تنوع زیستی را هدف قرار داده، بلکه زنجیره غذایی رودخانه را نیز دچار اختلال جدی کرده است.

آفانیوس اصفهان؛ گونه‌ای بومی در خطر انقراض

این کارشناس شیلات در تبیین وضعیت گونه‌های بومی اظهار داشت: تغییر در الگوی جریان آب باعث شده گونه‌هایی نظیر «آفانیوس اصفهان» (جوبی راه‌راهی) که به محیط‌های برکه‌ای و دمای بالاتر نیاز دارند، تنها در بخش‌های بسیار محدودی در حاشیه تالاب گاوخونی قابل مشاهده باشند. این گونه که پیش‌تر در بخش‌های وسیعی از جمله زرین‌شهر حضور داشت، اکنون به دلیل محدودیت‌های زیستگاهی، در معرض خطر جدی انقراض قرار گرفته است.

نصرآبادی با اشاره به از بین رفتن زیستگاه‌های تکثیر، افزود: در گذشته، حاشیه رودخانه دارای آب‌بندها و استخرهای طبیعی بود که نقش حیاتی در تخم‌ریزی و پرورش لارو ماهیان ایفا می‌کرد. با خشک شدن این مناطق، امکان تکثیر طبیعی بسیاری از گونه‌ها از بین رفته و جمعیت آن‌ها اکنون تنها به بخش‌های پیش از سد زاینده‌رود محدود شده است.

اختلال زنجیره غذایی و نابودی موجودات کفزی

این متخصص شیلات با تأکید بر نقش حیاتی «موجودات کف‌زی» (بنتوز) در سلامت اکوسیستم رودخانه، گفت: باز و بسته شدن مداوم جریان آب، بستر رودخانه را دستخوش تغییرات اساسی کرده و باعث از بین رفتن موجودات کف‌زی شده است. از آنجا که این موجودات منبع اصلی غذای بچه‌ماهی‌ها و ماهیان بزرگ هستند، نابودی آن‌ها زنجیره غذایی زاینده‌رود را مختل کرده و بازسازی زیستگاه را در آینده دشوار خواهد کرد.

وی در ادامه با اشاره به حذف کامل برخی گونه‌ها از بخش‌های پایین‌دست، بیان کرد: گونه‌های بومی مانند «سگ‌ماهی جویباری» و «آفانیوس اصفهان» در بخش‌های پایین‌دست، از محدوده شهر تا پل باغ‌بهادران، دیگر مشاهده نمی‌شوند. این گونه‌ها که به جریان دائمی آب وابسته هستند، در پی تغییرات بستر و خشکی‌های مکرر در معرض خطر جدی قرار گرفته‌اند.

پیامدهای خشکی زاینده‌رود بر اکوسیستم و حیات انسانی

نصرآبادی افزود: در حالی که گونه‌هایی نظیر سیاه‌ماهی‌ها و «عروس‌ماهی زاینده‌رود» همچنان در بخش‌های محدودی حضور دارند، باز شدن ناگهانی جریان آب و ورود این ماهیان به بخش‌های آسیب‌دیده، منجر به تلفات جدی در جمعیت آن‌ها می‌شود.

این کارشناس با هشدار درباره پیوند میان سلامت زاینده‌رود و حیات انسانی، اظهار داشت: تغییرات زیست‌بومی زاینده‌رود، از کاهش تنوع زیستی گرفته تا پدیده‌هایی نظیر فرونشست زمین و افزایش شوری آب در چاه‌های زیرزمینی، همگی نشان‌دهنده بحرانی است که حیات انسان در اصفهان را نیز تهدید می‌کند. اگر شرایط زیستگاه‌های باقی‌مانده در بالادست و مناطق شرق اصفهان نیز دستخوش تغییر شود، احتمال انقراض کلی این گونه‌های منحصر‌به‌فرد وجود خواهد داشت.

شایان ذکر است زاینده‌رود به طول بیش از ۴۰۰ کیلومتر، در دهه‌های اخیر به دلیل مدیریت نامناسب، برداشت‌های بی‌رویه در بالادست، انتقال آب به حوضه‌های دیگر و کاهش بارش‌ها، به رودخانه‌ای با جریان دوره‌ای تبدیل شده که در پایین‌دست با خشکی مواجه است. ماهی «آفانیوس» (جوبی راه‌راهی) گونه‌ای بومی و خاص است که در هیچ کجای دنیا جز اصفهان یافت نمی‌شود و پیش‌تر در مادی‌های شهر اصفهان به وفور دیده می‌شد.

منبع : ایرنا