ضرورت نگاه فرابخشی برای مدیریت کانون‌های بحرانی

غلامرضا هادربادی، مدیرکل دفتر امور بیابان‌های سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، همزمان با هفدهم ژوئن (۲۷ خرداد) که به عنوان روز جهانی مقابله با بیابان‌زایی نام‌گذاری شده است، این پدیده را یک «تهدید خزنده» خواند که فراتر از مناطق خشک، می‌تواند زیست‌بوم‌های مرطوب و جنگلی را نیز تحت تأثیر قرار دهد. وی با استناد به آمارهای جهانی، خسارت ناشی از بیابان‌زایی را سالانه ۱۵ تریلیون دلار برآورد کرد و افزود که این بحران مستقیماً حاصلخیزی خاک، امنیت غذایی و سلامت عمومی را تهدید می‌کند.

هادربادی با تبیین ارتباط میان تغییرات اقلیمی و بیابان‌زایی اظهار کرد: افزایش گازهای گلخانه‌ای منجر به گرمایش زمین، کاهش بارندگی و تشدید خشکسالی شده است. در واقع هر زمان که تعادل آب، خاک و پوشش گیاهی برهم بخورد، فرآیند بیابان‌زایی آغاز می‌شود. وی تأکید کرد که ایران به عنوان سومین کشور ملحق‌شده به کنوانسیون مقابله با بیابان‌زایی در سال ۱۳۷۵، تاکنون اقدامات گسترده‌ای در این حوزه انجام داده است.

مطابق با ماده ۳۲ قانون برنامه هفتم توسعه، سازمان منابع طبیعی موظف به کاهش ۲۰ درصدی سطح کانون‌های بحرانی فرسایش بادی است. در حال حاضر ۱۴ میلیون هکتار کانون بحرانی در کشور شناسایی شده که مدیریت آن‌ها نیازمند مشارکت تمامی دستگاه‌های مسئول است. هادربادی تصریح کرد: «مدیریت این کانون‌ها نباید صرفاً در اراضی ملی محدود بماند، بلکه باید دستگاه‌های متولی در بخش‌های راه و شهرسازی، صنعت و معدن، و محیط‌زیست نیز به طور فعال در این مسیر همکاری کنند تا تهدیدها به فرصت تبدیل شوند.»

بنا بر گزارش‌های ارائه شده، ایران تاکنون اقداماتی نظیر ایجاد ۱.۴ میلیون هکتار جنگل دست‌کاشت، ۲۸۶ هزار هکتار مالچ‌پاشی، احداث ۱۳ هزار کیلومتر بادشکن و تهیه طرح‌های مدیریت مناطق بیابانی در سطح ۱۰.۵ میلیون هکتار را عملیاتی کرده است. با این حال، دستیابی به موفقیت پایدار، با چالش‌های جدی مواجه است.

مدیرکل دفتر امور بیابان‌های سازمان منابع طبیعی، تأمین اعتبارات متناسب با شرایط سخت اقلیمی بیابان‌ها و لزوم گذر از رویکردهای دستگاهی به یک «نگاه ملی و فرابخشی» را دو چالش اصلی در این مسیر برشمرد. وی ابراز امیدواری کرد که با تقویت مناسبات بین‌المللی، همکاری با کشورهای همسایه در حوزه گرد و غبار، و بهره‌گیری از ظرفیت‌های محلی و خیرین، روند مقابله با بیابان‌زایی در کشور شتاب بیشتری بگیرد.