انفجار در پایتخت تاریخ و تمدن ایران

بانک ملت شعبه شریعتی در میدان امام‌خمینی همدان غلغله است. کاهش شعب بانکی سبب ازدحام جمعیت در شعب کشیک شده‌. صدای دعوای ارباب رجوع با متصدی باجه می‌آید: «بانک ملی و سپه رو که خِراب کردند، اینجام کارمانه انجام نمیدن.» ناگهان صدای انفجاری مهیب می‌آید. مردم حاضر در بانک به بیرون می‌دوند و کارمندان باجه سریعاً نوبت‌ها را رد می‌کنند. دقایقی پس از انفجار، گروهی از مردم درحالی‌که دود انفجار را بر فراز بازار تاریخی همدان می‌بینند، الله‌اکبرگویان پرچم ایران را تکان می‌دهند. انفجاری در محدوده چراغ قرمز همدان رخ داده ‌است. منطقه‌ای که محور مواصلاتی همدان به کرمانشاه و سنندج است و با فاصله یک کیلومتری در آرامگاه باباطاهرعریان قرار دارد. سمت راست بلوار نیروی انتظامی، فرماندهی نیروی انتظامی و ستاد مبارزه با موادمخدر است و در سمت مقابل سپاه انصارالحسین همدان قرار دارد. در حمله روز یکشنبه، ۲۴ اسفند، یکی از این مراکز نظامی مورد اصابت قرار گرفته است.

بقایای انفجار روی طبقات دارو
داروخانه شبانه‌روزی دکتر قدیمی بیش از ۱۴ سال است که در محدود چراغ قرمز همدان دایر است. در زمان تهیه این گزارش و حین گفت‌وگوی «پیام‌ ما» با کارکنان این داروخانه تمامی شیشه‌ها فروریخته و کارکنان درحالی‌که کاپشن، کلاه و دستکش به تن دارند، در حال ارائه خدمات به مراجعان هستند. «مجتبی بهادربیگی»، از پرسنل داروخانه که در لحظه انفجار در محل کارش حاضر بود، به «پیام‌ ما» می‌گوید: «حوالی ساعت ۱۰ تا ۱۰:۱۵ صبح بود. چندین ارباب رجوع داشتیم. صدای مهیب و سپس موج انفجار سهمگینی داروخانه را تکان داد. با خرد شدن شیشه‌ها دود غلیظی کل داروخانه را بلعید.» او ادامه می‌دهد: «از قبل شیشه‌ها را چسب زده بودیم و نقاطی از داروخانه را به‌عنوان محل امن مشخص کرده بودیم. حین انفجار به زیر پیشخوان و راه‌پله رفتیم. مراجعان هم در اقدامی غریزی از داروخانه به بیرون دویدند و خوشبختانه اتفاقی برایشان نیفتاد.»
«علیرضا قدیمی»، مدیر داروخانه، از لحظه بروز انفجار تا زمان تهیه این گزارش در حال پیگیری برای اعلام آسیب به مراکز ذی‌ربط است، اما حتی موفق به ارتباط گرفتن با پلیس ۱۱۰ هم نشده‌ است. «از لحظه انفجار با شهرداری، فرمانداری و ستاد بحران استانداری درحال تماس هستم، اما هیچ مرجعی پاسخ نمی‌دهد. پلیس ۱۱۰ نیز پس از تماس‌های مکرر اعلام کرد فعلاً فرصتی برای ثبت حادثه و صورت‌برداری از آسیب‌ها نداریم.» اگرچه پرسنل داروخانه دکتر قدیمی در این انفجار آسیب جسمانی ندیده‌اند، اما موج انفجار و صدای مهیبش به‌شدت آنها را تحت‌تأثیر قرار داده و با شنیدن صدای رعد‌وبرق روز دوشنبه در همدان همگی به زیر میزها پناه برده‌اند.
پرسنل داروخانه در کنار مدیر مجموعه با شرایطی که داروخانه در و پنجره‌ای ندارد و هوای سرد همدن انگشتان آنها را کرخت کرده است، در حال خدمت‌رسانی به مردم‌اند. قدیمی دراین‌باره می‌گوید: «داروخانه ما شبانه‌روزی است. شغل ما تعطیلی‌بردار نیست. موقعیت مکانی داروخانه هم ایجاب می‌کند پاسخگوی مراجعان بسیاری باشیم.» تکرار حملات به یک نقطه و دوزمانه بودن برخی از جنگنده‌ها نگرانی در مورد انفجار مجدد را شدت می‌دهد. یکی از پرسنل داروخانه دراین‌باره می‌گوید: «از این حمله جان سالم به در بردیم. اما هنوز سپاه را نزده‌اند و ممکن است هر لحظه به سپاهی که در نزدیکی داروخانه است، حمله کنند.»

حال باباطاهر خوب است
تنیدگی موقعیت مکانی مراکز نظامی با امکان تاریخی در بستر شهری یکی از چالش‌های جنگ پیش‌ رو است. قرارگرفتن پادگانی در نزدیکی قلعه فلک‌الافلاک لرستان، مرکزی امنیتی در مجاورت عمارت خسروآباد سنندج و دو مرکز نظامی در مجاورت آرامگاه باباطاهر، از جمله مسائل نگران‌کننده این روزهای جنگ است. در حمله روز یکشنبه در اطراف میدان باباطاهر خوشبختانه خسارتی به این آرامگاه وارد نشد.
اما از وضعیت فعلی خانه تاریخی شرفخانی که در نزدیکی محل انفجار قرار دارد، اطلاعاتی در دست نیست. «محسن علیزاده»، مدیرکل اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان همدان، در گفت‌وگوی تلفنی با خبرنگار «پیام‌ ما» از پیگیری و بررسی کارشناسان اداره متبوع پس از انفجار روز ۲۴ اسفند خبر می‌دهد: «پس از اطلاع از انفجار بلافاصله کارشناسان اداره به آرامگاه باباطاهر رفتند و در بررسی‌هایی که انجام داده‌اند، فعلاً گزارشی از آسیب به بنا را ثبت نکرده‌اند.»
با توجه به تعداد قابل‌توجه بناهای تاریخی ثبت ملی و سه اثر ثبت جهانی (دو کاروانسرای تاج‌آباد، کارونسرای فرسفج و محوطه باستانی هگمتانه) در این استان و همین‌طور نزدیکی به مرزهای غربی کشور، لزوم اتخاذ سیاست‌های محافظتی و پیشگیرانه در این استان اهمیت بسیاری دارد. علیزاده دراین‌باره می‌گوید: «استان همدان در زمره نخستین استان‌هایی بود که از روز دهم اسفند اقدام به نصب سپرآبی در محوطه تمامی بناهای ثبت ملی و جهانی کرد. در مورد آرامگاه باباطاهر نیز پرچم سپر آبی نصب کرده بودیم.» اگرچه نصب پرچم سپرآبی راهکاری نمادین برای محافظت از بناهای تاریخی است، اما اتخاذ سیاست‌های حفاظتی همگانی و مشترک در تمامی بناهای ثبت ملی و جهانی در ایران، اقدامی تاریخی و ماندگار در عرصه حفاظت از میراث به‌جانده از پیشینیان است.