راز نجات یک جنگل گرمسیری با فناوری

|پیام ما| فناوری کم‌هزینه و تأمین مالی هماهنگ باعث کاهش قطع غیرقانونی درختان، معدن‌کاوی و شکار غیرمجاز در شکاف دارین شده است؛ داستان موفقیتی که می‌تواند روند جنگل‌زدایی را در سراسر جهان متوقف کند.

وسعت این سرزمین برای هزاران سال آن را از توسعه انسانی دور نگه داشته و از صدها گونه جانوری محافظت کرده است؛ از عقاب هارپی و مورچه‌خوار غول‌پیکر گرفته تا جگوار و تامارین تاج‌سرخ در یکی از غنی‌ترین نقاط زمین از نظر تنوع‌زیستی. اما همین ویژگی‌ها حفاظت از آن را نیز به‌شدت دشوار کرده است. به‌گفته «سگوندو سوگاستی»، مدیر پارک ملی دارین، مراقبت از ۵۷۵ هزار هکتار (۱٬۴۲۰٬۸۵۶ اِیکر) ساحل، مانگرو و جنگل بارانی، تنها با ۲۰ محیطبان، اغلب کاری غیرممکن به نظر می‌رسید. مانند بسیاری از جنگل‌های گرمسیری جهان، این منطقه نیز به‌تدریج کوچک‌تر شد و دست‌کم ۱۵ درد از آن طی دو دهه، قربانی قطع درختان، معدن‌کاوی و دامداری شده است.

اما در سه سال گذشته، پاناما مقابله‌ای غیرمنتظره را آغاز کرده که می‌تواند برای دیگر جنگل‌های جهان نیز امیدبخش باشد. در سال ۲۰۲۲ دولت موضعی سختگیرانه در برابر جنگل‌زدایی اتخاذ کرد، نیروی محیطبانان را نوسازی کرد و با سازمان غیردولتی «Global Conservation» وارد همکاری شد. از همان زمان، روند تخریب جنگل در پارک آغاز به کاهش کرد. این کاهش با روی کار آمدن رئیس‌جمهور «خوزه رائول مولینو» در ژوئیه ۲۰۲۴ شتاب گرفت.

مولینو وزارت محیط‌زیست را از مقام‌های فاسد پاکسازی کرد و یک توقف کامل و سراسری برای قطع درختان اعلام کرد تا شرکت‌ها نتوانند از مجوزهای بومی برای بهره‌برداری چوب سوءاستفاده کنند. نیروی محیطبانان با جذب ۳۰ فرد جدید و ۱۱ افسر جنگلداری گسترش یافت و شمار آنها از تنها شش نفر به بیش از ۴۰ نفر رسید. تعداد گشت‌ها از تقریباً صفر در سال ۲۰۲۲ به ۵۵ مورد در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته است و انتظار می‌رود در سال ۲۰۲۵ به بیش از ۱۵۰ گشت برسد.

سوگاستی می‌گوید: «دیگر مردم مثل قبل به ما نگاه نمی‌کنند. حالا بچه‌ها می‌پرسند چه زمانی می‌توانند ثبت‌نام کنند و محیطبان شوند!»

در دورانی که دولت‌های گرفتار کمبود بودجه، هزینه‌های محیط‌زیستی را کاهش می‌دهند، «جف مورگان»، مدیر «Global Conservation» که شریک این پارک است، می‌گوید: «این یک معجزه است.»

او می‌افزاید: «بیش از ۱۰ سال است در این حوزه کار می‌کنم و در ۲۲ کشور فعالیت داشته‌ام. هرگز چیزی شبیه به این ندیده‌ام.»

گلوبال کانسرویشن با تأمین کامیون‌ها، قایق‌ها، غذا و سوخت جدید، از پارک حمایت کرد و ابزار و اعتمادبه‌نفس لازم را در اختیار محیطبانان گذاشت تا به مناطقی برسند که پیش‌تر از رفتن به آنها پرهیز می‌کردند. «اسکویول رامیرس»، یکی از محیطبانان، می‌گوید: «حالا اگر لازم باشد با قایق، با کامیون یا پیاده برویم، می‌رویم؛ فرقی نمی‌کند چقدر دور باشد. تا وقتی احساس امنیت و پشتیبانی کنیم، انجامش می‌دهیم.»

تحول مهم دیگر، استفاده از فناوری بوده است. در جنگل بارانی که تقریباً هیچ آنتن تلفنی وجود ندارد، محیطبانان پیش‌تر بیشتر وقت خود را در بی‌خبری مطلق می‌گذراندند و در واقع به‌دنبال سایه‌ها می‌دویدند. وقتی هشدارهای مربوط به ورود متجاوزان و قطع درختان به آنها می‌رسید، متخلفان مدت‌ها بود که ناپدید شده بودند. اکنون محیطبانان به دوربین‌ها، ماهواره‌ها و سامانه‌های ابری، از جمله استارلینکِ ایلان ماسک، دسترسی دارند و دائماً با یکدیگر در ارتباط هستند؛ امری که واکنش سریع‌تر و هماهنگ‌تری را ممکن کرده است.

سوگاستی می‌گوید: «قبلاً فرستادن یک محیطبان به مناطق دورافتاده یعنی به خطر انداختن جانش. حالا می‌توانم آنها را خیلی سریع به دورترین نقاط بفرستم، درحالی‌که مطمئنم در امنیت هستند.»

 دوربین‌های تله‌ای به‌طور خودکار حرکت گروه‌های چوب‌بُر را شناسایی می‌کنند و همه نیروها از سامانه «اِرث‌رِینجر» استفاده می‌کنند؛ یک پلتفرم مدیریت پارک مبتنی‌بر فضای ابری که امکان به‌اشتراک‌گذاری فوری عکس‌ها، موقعیت‌های GPS و گزارش رویدادها را فراهم می‌کند. اگر آتش‌سوزی‌ای در داخل پارک گزارش شود، محل دقیق آن بلافاصله مشخص می‌شود.

این پلتفرم همچنین به منابع خارجی مانند ماهواره‌های تشخیص آنی آتش «پایش جهانی جنگل‌ها» متصل است. به‌گفته سوگاستی، در سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ هیچ آتش‌سوزی‌ای در پارک گسترش نیافت. در گذشته شاید یک یا دو محیطبان، دیر و تنها به محل می‌رسیدند؛ اما اکنون گروه‌هایی پنج‌نفره می‌توانند به‌سرعت و هم‌زمان اعزام شوند. درنتیجه، حضور نیروها آشکارتر و بازدارنده‌تر شده و چوب‌بُرها و معدن‌کاوان در حال عقب‌نشینی‌اند.

«خوان سبویگرا»، محیطبان پارک، درحالی‌که کلاه سبز لبه‌دارِ رسمی خود را به سر دارد، می‌گوید: «معدن‌کاوی غیرقانونی، شکار حیوانات و قطع درختان خیلی کمتر شده. حالا از ما می‌ترسند.»

شگفت‌انگیزتر اینکه این فناوری نه پرهزینه است و نه پیچیده، به‌گفته «رودریگز»، مدیر پروژه دارین،‌ سامانه ارث‌رینجر و هشدارهای آنی رایگان هستند؛ تنها چیزی که محیطبانان نیاز دارند، دسترسی به استارلینک و تلفن‌های هوشمند است. حمایت مالی گسترده‌تر همچنین باعث شد پنج موتور قایق زنگ‌زده که بیش از یک دهه تعمیر نشده بودند، دوباره راه‌اندازی و قابل‌استفاده شوند. |منبع: گاردین