سازمان هواشناسی کشور از اوایل هفته جاری هشدار قرمز برای چهار استان جنوبی کشور صادر کرد و از خطر سیلاب و آبگرفتگی در این استان‌ها خبر داد.

با ورود سامانه بارشی از جنوب کشور استان‌های بوشهر، فارس، هرمزگان درگیر بارش سنگین باران شدند و استان کرمان نیز شاهد بارش برف بود. گزارش‌های مختلف از استان‌های جنوبی حاکی وقوع سیلاب و آبگرفتگی معابر در مناطق شهری و روستایی و اختلال در زندگی شهروندان این استان‌ها حکایت می‌کند.

یک کودک قربانی سیلاب هرمزگان

به‌گفته یک فعال اجتماعی در بندرعباس بارش‌ها از غرب استان هرمزگان آغاز و با حرکت آن به‌سوی شرق تمامی مناطق این استان را تحت پوشش خود قرار داد. «مسعود محمدی» در گفت‌وگو با «پیام‌ما» اظهار کرد: «بخش‌های وسیعی از این استان از غرب تا شرق با آبگرفتگی و طغیان رودخانه‌های فصلی مواجه شدند. در یکی از مناطق حادثه‌خیز استان در «بندر خمیر»، مادری به‌همراه دو فرزندش به داخل آب سقوط کرد که با تلاش خود یکی از کودکان را نجات داد، اما کودک دیگر از دست او رها و در سیلاب غرق شد. پیکر این کودک امروز توسط نیروهای امدادی پیدا شد.»

به‌گفته او، بارندگی‌ها پس از غرب استان، جزایر «قشم» و «کیش» و درنهایت شهر «بندرعباس» را در بر گرفت. در بندرعباس با وجود انجام لایروبی‌ها، شدت بارش‌ها موجب آبگرفتگی گسترده معابر شد: «برخلاف سال‌های گذشته حادثه جانی گسترده‌ای گزارش نشده و تلفات انسانی ناشی از گرفتار شدن خودروها در رودخانه‌های فصلی به ثبت نرسیده است.»

این فعال اجتماعی همچنین از بروز اختلال در برق‌رسانی جزیره قشم خبر داد و گفت: «برای حدود هشت تا ۹ ساعت برق این جزیره قطع بود؛ هم‌اکنون مشکل برطرف شده است.»

محمدی افزود: «در سطح استان، میزان بارندگی تقریباً یکنواخت است و اغلب شهرها و روستاها با آبگرفتگی مواجه‌اند، هرچند در شهرهایی مانند بندرعباس به‌دلیل بافت شهری و ماندگاری آب، مشکلات بیشتر است. مناطق بافت فرسوده، خانه‌های دارای سقف‌های گلی و سکونتگاه‌های حاشیه کوه‌ها بیشترین آسیب را متحمل شده‌اند.»

او یادآور شد: «با حرکت سامانه بارشی به‌سمت شرق استان، شدت بارش‌ها در مناطقی مانند میناب کاهش یافته است. همچنین، این پیش‌بینی وجود دارد که موج جدید بارندگی با توان مشابه، از ساعت ۲۲ پنجشنبه تا ساعت ۱۰ صبح جمعه استان را تحت‌تأثیر قرار دهد.»

ضعف در شبکه‌های فاضلاب عامل سیلاب در هرمزگان

این اولین‌بار نیست که استان هرمزگان دچار سیلاب و آبگرفتگی می‌شود، در سال‌های گذشته نیز با ورود سامانه‌های بارشی شهرها و روستاهای این استان گرفتار سیلاب و رواناب بوده‌اند. «مهدی شیرخانی»، دبیر شبکه‌های محیط‌زیستی و منابع‌طبیعی هرمزگان، در گفت‌وگو با «پیام ما» دلیل تکرار این سیلاب‌ها را هم‌پوشانی شبکه جمع‌آوری فاضلاب با سامانه‌های هدایت آب‌های سطحی در برخی مناطق این استان دانست و گفت: «این موضوع موجب می‌شود هم‌زمان با بارش‌های مستمر، به‌ویژه در بازه‌های ۳۰ تا ۴۰ دقیقه‌ای، آبگرفتگی مقطعی در معابر شکل بگیرد. در مناطقی که طی هفت تا هشت سال گذشته سامانه‌های مجزای مدیریت و جمع‌آوری آب باران پیش‌بینی و اجرا شده، روند تخلیه رواناب‌ها سریع‌تر و آبگرفتگی‌ها عمدتاً کوتاه‌مدت است. در این مناطق، آب‌های سطحی پس از جمع‌آوری، به‌سمت خورها و درنهایت دریا هدایت می‌شود.»

او تأکید کرد: «ویژگی‌های طبیعی شهرهای ساحلی نیز در تشدید یا کاهش آبگرفتگی نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. شیب طبیعی زمین در بسیاری از شهرها به‌سمت پهنه ساحلی است و همین موضوع سبب می‌شود رواناب‌ها از کوچه‌ها و خیابان‌ها به‌سمت محلات کم‌ارتفاع‌تر سرازیر شود. در چنین شرایطی، عملکرد به‌موقع سامانه‌های مدیریت آب باران و میزان جذب آب در بالادست، نقش کلیدی در کنترل آبگرفتگی ایفا می‌کند.»

شیرخانی یادآور شد: «مناطق دارای بافت متراکم و قدیمی بیشترین آسیب‌پذیری را دارند؛ درواقع، کاهش نفوذپذیری سطوح شهری طی سال‌های اخیر، یکی از عوامل اصلی تشدید آبگرفتگی‌هاست. استفاده گسترده از آسفالت، بتن و کف‌سازی‌های غیرقابل‌نفوذ، اگرچه به بهبود تردد و نظافت شهری کمک کرده، اما عملاً امکان جذب آب باران را به حداقل رسانده است. همچنین، محدودیت عرض معابر شهری و کاهش فضاهای سبز و نفوذپذیر برای ایجاد زیرساخت‌های جدید مانند مسیرهای دوچرخه، به کاهش بیشتر نفوذپذیری شهر انجامیده است. این شرایط باعث می‌شود آب باران ناچار به شبکه فاضلاب سرازیر شود. این شبکه در زمان بارندگی ظرفیت محدودی برای پذیرش رواناب‌های شدید دارد و درنتیجه یا دچار پس‌زدگی می‌شود یا آب در سطح معابر تجمع پیدا می‌کند.»

او با اشاره به مشاهدات میدانی خود گفت: «برخی مناطق به‌دلیل شیب مناسب و فعال بودن سامانه‌های آب‌گیر، طی حدود نیم‌ساعت، آب از سطح خیابان‌ها تخلیه می‌شود. تنها در نقاطی که به‌دلیل شیب‌بندی نامناسب آسفالت حالت کاسه‌ای دارند، آب ماندگارتر است و تخلیه کامل آن ممکن است چند ساعت به طول بینجامد. در حال حاضر، جریان رواناب در بسیاری از خیابان‌های بندرعباس قابل‌مشاهده است، اما این آب‌ها در حال تخلیه‌اند و خطر ماندگاری طولانی‌مدت در اغلب معابر وجود ندارد. بااین‌حال، در شهرک‌ها و مناطقی که به‌دلیل دیواره‌ها و حریم‌های مصنوعی محصور شده‌اند، احتمال تجمع آب بیشتر است و در برخی موارد نیاز به تخلیه دستی یا مداخله ماشین‌آلات شهری احساس می‌شود.»

چهار شهرستان بوشهر درگیر سیلاب

خطر ورود سیلاب در پی شدت بارش‌ها در شهرستان‌های «دیر»، «کنگان»، «جم» و «عسلویه» استان بوشهر موجب شد مدیریت بحران این استان از مجازی شدن فعالیت‌های آموزشی در روزهای سه‌شنبه و چهارشنبه خبر دهد. به‌گزارش ایلنا، «کورش دهقان» اعلام کرد: «این تصمیم با توجه به پیش‌بینی تشدید بارندگی‌ها و احتمال جاری شدن سیلاب و آبگرفتگی معابر در مناطق شهری و روستایی، به‌منظور پیشگیری و کاهش خطرات احتمالی، اتخاذ شده است.»

در همین حال یک منبع محلی به «پیام ما» از وقوع آبگرفتگی در شهرستان‌های «دیر»، «کنگان»، «جم» و «عسلویه» خبر داد.

به‌گفته او، این سامانه به جاده سیراف-جم و همچنین، جاده عسلویه خسارت‌هایی وارد کرد و موجب قطعی برق در برخی از مناطق این استان شد. از خسارت‌های جانی و مالی در این استان گزارشی وجود ندارد.

یک کشته در قیر و کارزین

در استان فارس هشدارها از روز دوشنبه آغاز شد. با ورود سامانه بارشی به این استان، سه منطقه جنوب، غرب و شمال این استان تحت‌تأثیر این سامانه قرار گرفت. به‌گفته «مهدی خوبیار»، معاون امداد و نجات جمعیت هلال‌احمر استان فارس، به‌دلیل جنس زمین و عدم جذب آب، در شهرهای «لامرد»، «لار»، «مُهر و «گراش» آبگرفتگی رخ داد.

خوبیار در گفت‌وگو با «پیام ما» بیان کرد: «هم‌زمان با بارندگی شدید در جنوب استان، در جبهه شمالی فارس نیز بارش برف در روز و شب گذشته گزارش شده است. بیشترین میزان بارندگی مربوط به شهرستان فیروزآباد در غرب استان با ثبت ۱۳۵ میلی‌متر بارش بوده، اما گسترده‌ترین آبگرفتگی‌ها در شهرستان‌های لار، لامرد، مهر و گراش رخ داد که منجر به قطع ارتباط چند روستا شد.»

به‌گفته او، با توجه به اطلاع‌رسانی گسترده، این بارش‌ها تلفات گسترده‌ای در پی نداشته است. بااین‌حال، یک مورد فوتی مربوط به کودک هشت‌ساله‌ای در شهرستان «قیر و کارزین» گزارش شد بر اثر سقوط در چاله آب جان خود را از دست داد و پیکر او توسط نیروهای امدادی پیدا شد. همچنین، در یکی از روستاهای شهرستان گراش، یک دستگاه خودرو بر اثر آبگرفتگی جابه‌جا شد که سرنشینان آن با اقدام به‌موقع نیروهای امدادی نجات یافتند.

او یادآور شد: «اغلب حوادث رخداده در سطح استان از جنس آبگرفتگی بود و شرایط به مرحله سیلاب مخرب نرسید. رئیس سازمان امداد و نجات کشور نیز هم‌اکنون در جنوب استان فارس مستقر شده و از مناطق آسیب‌دیده بازدید میدانی به عمل آورده است.»

خوبیار افزود: «شدت بارش‌ها امروز نسبت به روز گذشته کاهش یافته، اما پیش‌بینی‌ها از ورود موج دوم بارندگی با شدت بیشتر در جنوب استان حکایت دارد. بااین‌حال، تا این لحظه مشکل حاد و بحرانی گزارش نشده است.»

برف در کرمان

هشدارها برای استان کرمان وقوع کولاک برف را پیش‌بینی می‌کرد. این موضوع موجب شد مدارس در شهرستان جیرفت مجازی شود. همچنین، جاده سیلاب در جاده سیرجان به بندرعباس نیز دچار سیل شود.

بااین‌حال، «غلامرضا نژادخالقی»، مدیرکل مدیریت بحران استانداری کرمان، با تأکید بر عادی بودن شرایط عمومی استان اعلام کرد: «تنها دو محور ارتباطی مسدود شده و با وجود طغیان برخی رودخانه‌ها، تاکنون سیلاب خسارت‌زا یا بحران جدی گزارش نشده است.»

وضعیت استان‌های جنوبی درحالی‌است روز چهارشنبه، ۲۶ آذرماه، هواشناسی برای ۲۶ استان کشور هشدار صادر کرد. در همین حال، استان‌هایی چون یزد نیز برای بارش برف و احتمال کولاک خود را آماده کرده‌اند. از سوی دیگر، در روزهای گذشته برخی مناطق استان مازندران درگیر آبگرفتی شدند. همچنین، خراسان‌جنوبی نیز به حالت آماده‌باش درآمده است. پیش‌بینی‌های هواشناسی از تداوم فعالیت این سامانه بارشی و گستردگی آن در بسیاری از مناطق کشور دارد.