ذخیره‌گاه زیستکره گلستان تنها منطقه‌ای از سازمان حفاظت محیط‌زیست است که برنامه حفاظت مشارکتی در آن با موفقیتی غیرقابل‌انتظار به مرحله اجرا گذاشته شده است؛ برنامه‌ای که با تکیه بر تجربه، عشق و ازخودگذشتگی تعدادی از افراد داوطلب به انجام رسیده است.
در اینجا لازم می‌دانم تاریخچه مختصری از مراحل اجرایی این برنامه مشارکتی را که می‌تواند الگویی برای سایر مناطق کشور باشد، به اطلاع برسانم.

در اواسط سال ۱۳۹۶ گزارش‌های متعددی از سوی افراد مختلف مبنی‌بر کشتار حیوانات این ذخیره‌گاه توسط متخلفان و نیز توان محدود محیطبانان در دستگیری آنها و وقوع آتش‌سوزی‌های عمدی به سازمان واصل شد.
این گزارش‌ها در اتاق فکری متشکل از آقایان دکتر ظهرابی، معاون محیط‌زیست طبیعی سازمان حفاظت محیط‌زیست، دکتر نمکی، مشاور عالی رئیس سازمان محیط‌زیست و معاون سازمان برنامه‌وبودجه و این‌جانب مطرح شد. پس از تبادل‌نظر، تنها راه نجات ذخیره‌گاه را در استقلال مدیریتی آن و گماردن فردی علاقه‌مند به‌عنوان مدیر تشخیص دادیم.

در اجرای این تصمیم، به این‌جانب مأموریت داده شد به منطقه عزیمت و وضعیت را گزارش کنم.
  پس از مشورت با آقایان رجبعلی کارگر و رمضانعلی قائمی، مدیران اسبق پارک، با تعدادی از همکاران بازنشسته و کارشناسان باتجربه و علاقه‌مند تماس گرفتم و با همکاری مهندس معصومه صفایی، برنامه‌ای برای آماربرداری از جمعیت برخی گونه‌های شاخص از جمله قوچ‌ومیش، کل‌وبز و آهو تنظیم کردیم و عازم ذخیره‌گاه شدیم.

در بدو ورود آنچه بسیار تأسف‌برانگیز بود، اجاره‌دادن ساختمان‌های موجود در قلب پارک، که در گذشته تمام برنامه‌های آموزشی در آن برگزار می‌شد،‌ به افراد مختلف بود. این افراد که صرفاً برای خوش‌گذرانی از مناطق دور و نزدیک آمده بودند، تا پاسی از شب با صدای بلند موسیقی و… آرامش منطقه را بر هم می‌زدند.

در برنامه آماربرداری که با حضور تعداد زیادی از کارشناسان داوطلب، شکارچیان محلی، محیط‌بانان شاغل و بازنشسته انجام گرفت، موارد اسفناکی مشاهده شد؛ حیوانات زخمی، محل‌های سکونت شبانه‌روزی شکارچیان متخلف، آثار چرای دام و آتش‌سوزی‌های متعدد. همچنین، نزدیک به دو هزار و ۵۰۰ رأس از گونه‌های ذکرشده ثبت شد که از فاصله بسیار دور از انسان گریزان بودند.

پس از طرح وضعیت، با پیگیری آقایان ظهرابی و نمکی و حمایت دکتر عیسی کلانتری (رئیس وقت سازمان)، تعیین یک مدیر باتجربه در اولویت قرار گرفت. با چند نفر تماس گرفته شد، ولی هیچ‌کس حاضر به قبول این مسئولیت سنگین نبود؛ اما در کمال ناباوری، آقای مهدی تیموری که دارای سوابق بسیار خوبی در امر حفاظت، جلب مشارکت‌های مردمی، ایجاد قُرُق‌های اختصاصی و همچنین حفاظت از هوبره با همکاری جوامع محلی بودند و در آن زمان در یزد اقامت داشتند، به درخواست ما پاسخ مثبت دادند.

پس‌ازآن، با همکاری نمایندگان جوامع محلی اعم از کرد، ترکمن و بلوچ و با حضور استانداران، نمایندگان مجلس، معاونان و مدیران سازمان از جمله خانم ژیلا آقایی، مدیر وقت دفتر مشارکت‌های مردمی، و برخی از رسانه‌ها، جشن شصتمین سال تأسیس پارک ملی گلستان برگزار شد.

سپس ایجاد «کمیته راهبری» در دستورکار قرار گرفت. نمایندگانی از اقوام مختلف از جمله آقای دشتی (کرد)، نوری (ترکمن)، خانم دکتر بسکی، آقایان کارگر، قائمی، تیموری و این‌جانب، با حضور رئیس سازمان، معاون طبیعی و مشاور عالی رئیس سازمان در آن شرکت داشتیم.

با همت و پشتکار آقای تیموری، در مدت شش سال نتایج چشمگیری حاصل شد:

– آمار گونه‌های شاخص حیات‌وحش از حدود دو هزار و ۵۰۰ رأس به بیش از ۱۰ هزار رأس افزایش یافت، تمام ساختمان‌های پارک تخلیه و بازسازی شد و با مشارکت مردمی، تعداد ۳۰ نفر «همیار محیط‌زیست» به‌کار گرفته شدند.

– برنامه‌های تحقیقاتی با برنامه‌ریزی و همکاری آقای پوریا سپهوند و حضور تعداد زیادی از اساتید و دانشجویان به مرحله اجرا درآمد.
– سالن اجتماعات که مدت‌ها غیرقابل استفاده بود، با پیگیری‌های آقای تیموری و همکاری برنامه کمک‌های کوچک سازمان ملل (SGP) بازسازی و راه‌اندازی و نخستین همایش پارک‌های ملی کشور در آن برگزار شد.

– با همکاری «کانون آشنایی با حیات‌وحش» و ادارات آموزش‌وپرورش استان‌های گلستان، خراسان‌شمالی و سمنان و حمایت آقای تیموری، برنامه‌های آموزشی ویژه‌ای در تمامی مدارس اطراف ذخیره‌گاه زیستکره گلستان اجرا شد. نقشه ذخیره‌گاه و گونه‌های حیات‌وحش تهیه و در مدارس نصب شد و تعداد زیادی وسایل کمک‌آموزشی، از جمله هزار جلد کتاب برچسبی با کمک برنامه کمک‌های کوچک سازمان ملل متحد، همراه با بیش از ۶۰ تصویر، پوستر رنگی و کُد QR تهیه و در اختیار دانش‌آموزان قرار گرفت.

– تعداد زیادی کلبه گردشگری نیز توسط افراد محلی، به‌ویژه شکارچیانی که اسلحه خود را کنار گذاشته بودند، با حمایت ریاست سازمان احداث شد.
– محدودیت‌هایی که پیش‌تر برای ورود اساتید دانشگاه، دانشجویان، داوطلبان و خبرنگاران وجود داشت، لغو شد؛ به‌طوری‌که اکنون بیش از ۴۰۰ نفر از داوطلبان در برنامه حفاظت از مرال‌ها، با همکاری محیطبانان و در قالب استقرار در چادر، مشارکت می‌کنند.

رسانه‌های مختلف، به‌ویژه خبرنگاران، در اجرای این برنامه موفقیت‌آمیز نقش مهمی بر عهده داشتند که جا دارد از آنها هم قدردانی شود.