تاریخچه مهرگان کوهستان

در سال ۱۳۶۶ بود که به پیشنهاد‌ UIAA «فدراسیون جهانی سازمان‌های کوهنوردی» آخرین یکشنبه ماه سپتامبر را روز پاکسازی کوهستان نامیدند و با همراهی فدراسیون‌ کوهنوردی ایران ۳۸ سال است که این رویداد در کوهستان‌های کشورمان برگزار می‌شود. رویدادی که به‌واسطه هم‌زمانی با جشن کهن مهرگان چندسالی است  رنگ‌وبوی باستانی گرفته و به‌نام مهرگان کوهستان برگزار می‌شود. «عباس محمدی»، کوهنورد و فعال محیط‌زیست، از نام‌گذاری و لزوم برگزاری این رویداد می‌گوید: «چهار سال پیش بود که به پیشنهاد انجمن کوهنوردان ایران ۴ الی ۱۶ مهرماه را مهرگان کوهستان نامیدیم. در این بازه زمانی با رویکرد آگاهی‌بخشی و مراقبت از محیط‌زیست کوهستان و با تکیه بر مفاهیم تاریخی سعی داریم توجه ویژه‌ای به مناطق کوهپایه‌ای داشته باشیم.»

برنامه‌های مهرگان در کوهستان

برخورداری از زیست‌بوم کوهستان در اقصی نقاط ایران، برگزاری مهرگان کوهستان را در تمامی نقاط کشور فراهم کرده‌ است. محمدی از برگزاری این رویداد در شهرهای مختلف خبر می‌دهد «در شهرری، دماوند، بهبهان و دزفول شاهد برگزاری رویداد مهرگان کوهستان هستیم. در هر شهر به فراخور اقتضائات و معضلات محیط‌زیستی که کوهستان‌های منطقه با آن درگیر هستند، نوع برنامه‌های این رویداد متفاوت است.»

او ادامه می‌دهد: «در مناطقی از زاگرس جنوبی که چرای بی‌رویه دام‌ بلای جان کوهستان است، می‌توان به این معضل پرداخت. در زاگرس شمالی که حریق، نفس کوهستان‌ را گرفته‌ است، برگزاری مهرگان کوهستان می‌تواند بر محور پیشگیری و تأمین ابزار لازم برای مقابله و اطفای حریق باشد. در اغلب شهرهای کوهپایه‌ای، آفرود و موتورهای سنگین، خراشنده چهره کوهستان هستند و می‌توان با برگزاری نشست و یا حتی کوهپیمایی به‌همراه حمل‌کنندگان این وسایل نگاه حفاظت مشارکتی را به کوهستان ایجاد کرد.»

جشن‌های آمیخته با طبیعت

جشن‌های ایرانی عمدتاً ریشه‌ در طبیعت دارند؛ هم‌زمانی جشن مهرگان با جشن برداشت محصول در اقصی نقاط ایران تأییدی بر این گزاره است. این نویسنده و پژوهشگر تلفیق جشن‌های باستانی با مؤلفه‌های محیط‌زیستی را اقدامی نو در نگاه محافظت از کوهستان می‌داند: «متأسفانه این‌ روزها هر وقت صحبت از طبیعت و محیط‌زیست کوهستان می‌شود، اخبار ناراحت‌کننده و خبر کوهخواری و ذبح طبیعت را می‌شنویم. اما گره‌زدن مفاهیم حفاظتی با جشن‌های کهن می‌تواند فضای تیره و اندوهناک محیط‌زیست ایران را تلطیف کند. برگزاری مهرگان در کوهستان، یادمان می‌آورد که جشن‌ها هم می‌توانند بهانه خوبی برای محافظت و پاسداری از داشته‌های طبیعتمان باشند.»

مهرگان کوهستان در همدان

چندسالی است که هم‌زمان با تهران در همدان نیز شاهد برگزاری مهرگان کوهستان هستیم. «حمیدرضا حق‌نظری»، دبیر انجمن پرسیاوشان زاگرس، برای سومین سال است که مهرگان را با رنگ‌وبوی متفاوتی در دامنه‌های الوند برگزار می‌کند. «در سال‌های گذشته با کمک انجمن‌های مردمی نظیر گروه حافظان چشمه «فرشته‌» دره «مرادبیگ» اقدام به پاکسازی مناطق در دسترس و آسیب‌پذیر دامنه الوند کردیم. اتفاقی که با همراهی شمار زیادی از طبیعت‌دوستان و کوهنوردان همدانی همراه بود.»

بازتعریف رابطه انسان با کوهستان

حق‌نظری رویداد مهرگان کوهستان را فرصت مناسبی برای باز تعریف رابطه انسان با کوهستان و بیان مطالبات مرتبط از مسئولین می‌داند: «در کوهستان‌ الوند شاهد معضلات خاص و متفاوتی هستیم. دسترسی راحت و هم‌جواری شهر با دامنه کوهستان مشکلاتی چون جابه‌جایی آب‌های آزاد از طبیعت به باغات را سبب‌ شده‌ است. این کار باعث فقر و خشکی آبخوان‌ها شده و در کوتاه‌مدت عواقب جبران‌ناپذیری بر پیکره کوهستان وارد می‌کند؛ ما امسال قصد داریم با حضور مسئولین مرتبط، در مناطقی که جابه‌جایی آب‌های آزاد در آنها صورت‌ گرفته‌ است، پاکسازی انجام دهیم تا مدیران به‌طور مستقیم در جریان معضلات روز دامنه الوند قرار گیرند.»

برگزاری مهرگان کوهستان، می‌تواند درک عمومی از محافظت کوهستان‌ را افزایش دهد و قابلیت تبدیل شدن به یک رویداد محیط‌‌زیستی ایرانی را دارد؛ رویدادی که ریشه در تاریخ و فرهنگ ایران دارد و می‌تواند به‌جای پیام جنگ، پیام مهر به جهان مخابره کند.