میاندشت؛ الگوی موفق حفاظت

سال ۱۳۹۴ برای اولین‌بار به‌عنوان حفاظتگر به پناهگاه حیات‌وحش میاندشت قدم گذاشتم. پیش‌تر، انجمن یوزپلنگ ایرانی هر سال برای پایش یوزپلنگ دوربین تله‌ای نصب می‌کرد. در بخش پژوهش انجمن، هر ثبت یوزپلنگ موجی از خوشحالی در من ایجاد می‌کرد و از اتفاقات زیستگاه مطلع بودم. تلاش مدیران در این منطقه خشک ستودنی بود. کم‌آبی و آبرسانی به آبشخورها چالش بزرگی بود که منابع زیادی طلب می‌کرد. شاهد زحمات آقای هراتی، موسوی و صفرزاده بودم که نتیجه‌اش امروز در جمعیت بالای آهو و رفع تقریباً کامل مشکل کم‌آبی دیده می‌شود.

میاندشت می‌تواند الگوی موفقی برای مناطق حفاظت‌شده کشور باشد. با وجود کمبود محیطبان و بودجه، این منطقه نشان داد تغییر ممکن است. هرچند زیستگاه یوزپلنگ بود، اما در سال‌های اخیر از حمایت کافی سازمان محیط‌زیست برخوردار نشد. پس چگونه به موفقیت رسید؟

نخست، اعتماد به دانش بومی و محیطبانان. در سال ۱۳۹۷، در سفری با حضور حامی مالی، یکی از محیطبان‌ها با الهام از روش دامداران، ساخت آب‌بند در دشت‌های سیل‌گیر را پیشنهاد داد. با حمایت مالی، طرح با ساخت هشت آب‌بند آغاز شد و امروز با مداومت مدیران منطقه در این سال‌ها به ۲۰ آب‌بند رسیده که مشکل آبرسانی به آبشخورها را حل کرده است. با تنها سه چشمه طبیعی با آبدهی پایین در ۸۵ هزار هکتار و جمعیت بالای آهو، تأمین آب با تراکتور در تابستان‌های سوزان کویر طاقت‌فرسا بود و تأمین آب از چاه‌های مردم محلی، محیطبانان را در برابر مردم محلی قرار می‌داد. حالا آب ذخیره‌شده در آب‌بندها نه‌تنها نیاز آبشخورها را برآورده می‌کند، بلکه به دامداران مجاز هم کمک می‌رساند. این همکاری، کلید موفقیت میاندشت بوده است.

اعتماد آقای صفرزاده به مردم محلی و مشارکت آنها در حفاظت، کم‌تر در مناطق دیگر دیده می‌شود. حضور داوطلبان در گشت‌زنی برای جلوگیری از تصادف یوزپلنگ‌ها، بذرپاشی اطراف آب‌بندها و… توان حفاظتی را افزایش داده و حس تعلق را در مردم بیدار کرده است. این مشارکت به حفاظت بهتر منطقه منجر شده است.

آغوش باز مدیر منطقه به طرح‌های جدید و استفاده از علم روز مورد دیگری است که باید به آن اشاره کنم. این مورد را زمانی که ایده ساخت آبشخور استاندارد را با آقای صفرزاده مطرح کردیم، به‌طور عمیق حس کردم. وجود دغدغه مشترک در این مورد و طرح پیشنهادات تکمیلی در طراحی آبشخور استاندارد و درنهایت ساخت آن برای اولین‌بار در ایران، علاقه این مدیر دلسوز را به بهبود وضعیت منطقه‌اش با در نظر گرفتن نکات علمی و تجربی نشان می‌داد؛ کاری که امروز تبدیل به یک دستورالعمل قابل‌اجرا در بسیاری از مناطق کشور شده است.

میاندشت می‌توانست بعد از ازدست‌دادن آخرین یوزپلنگ خود در سال ۱۳۹۷ به یک زیستگاه خشک و با تراکم پایین حیات‌‌وحش تبدیل شود که در گوشه‌ای از ایران با محیطبانانی بی‌انگیزه در حال غرق شدن در مشکلاتش باشد. ولی برعکس توانست با حل مسئله بی‌آبی، افزایش پوشش گیاهی، رساندن جمعیت آهو به بیش از چهار هزار فرد، مجدداً میزبان حضور یوزپلنگ‌ها بعد از گذشت شش سال شود و این چیزی نیست جز موفقیت تمام‌عیار در حفاظت. امیدوارم مدیران نیز این موفقیت را نادیده نگیرند و ارزش بالای آن را ارج نهند.  

بازگشت یوز

نجات یوز می‌تواند رؤیا نباشد

بازگشت به ابتدای راه

لذت حفاظت، کمرنگ و کمرنگ‌تر شد

مشاهده تجربه تلخ انقراض

افول مشارکت مردم، مرگ یوز