چاه‌نیمه‌های سیستان در خط پایان

یکی از طرح‌های تعریف‌شده برای مقابله با تنش آبی منطقه سیستان، طرح اضطراری تأمین آب شرب زاهدان و سیستان و احداث بزرگترین آب‌شیرین‌کن فراساحلی خاورمیانه در منطقه سه‌راهی دشتک سیستان بود که به‌دلیل طولانی شدن زمان احداث دستگاه‌های آب‌شیرین‌کن، هیچ‌گاه تأثیری در حل مسئله تأمین آب شرب منطقه ایفا نکرد، کمااینکه مراحل انتهایی نصب دستگاه و بهره‌برداری از آب‌شیرین‌کن در شرایطی اتفاق افتاد که سیلاب رودخانه هیرمند در حال ورود به سیستان بود.

در هیچ نقطه‌ای از جهان در دل کویر به منابع آب محدود زیرزمینی که به‌دلیل بارندگی محدود تجدیدناپذیرند، دست‌اندازی نمی‌کنند.

در هیچ نقطه‌ای از جهان در دل کویر، دستگاه آب‌شیرین‌کن بدون برنامه‌ریزی حذف پساب، احداث نمی‌شود. رهاسازی پساب در طبیعت منجر به شوری آبخوان و نابودی آن خواهد شد و ما را در چرخه معیوب برداشت، شیرین‌سازی و تزریق مجدد نمک به سفره می‌اندازد.

طبق نظر کارشناسان، ظرفیت آبخوان سه‌راهی دشتک حدود ۲۷۰ میلیون مترمکعب برآورد شده که این برآورد هم ممکن است در جهت توجیه طرح بزرگنمایی شده باشد. به‌دلیل ناچیز بودن نزولات آسمانی برخی از کارشناسان این آبخوان را تجدیدناپذیر ارزیابی می‌کنند. این درحالی‌است که سفره آبخوان شهر زاهدان به‌ویژه در پهنه شمالی شهر به‌دلیل تأمین آب این شهر از آب چاه‌نیمه‌ها به‌مدت بیش از دو دهه، غنی شده و ورود همیشگی آب به این سفره می‌تواند برداشت دائمی از آن‌ را تضمین کند. مقایسه مزیت‌های آبخوان زاهدان و دشتک نشان می‌دهد در جانمایی پروژه اضطراری تأمین آب شرب زاهدان و سیستان اشتباهی صورت گرفته که منجر به حیف و میل بیت‌المال در اجرا و بهره‌برداری و اثرات مخرب زیست‌محیطی می‌شود.

از طرفی به‌دلیل محدودیت در انتقال آب خط انتقال آب زابل به زاهدان، وارد مدار شدن دستگاه آب‌شیرین‌کن مذکور به حجم آب ورودی به زاهدان کمکی نخواهد کرد. باتوجه‌به اینکه براساس آخرین آمار اعلامی دی‌ماه امسال وزارت نیرو، ظرفیت ذخایر چاه‌نیمه‌ها حدود ۲۰۰ میلیون مترمکعب اعلام شده و ظرفیت انتقال آب به زاهدان ۲۷ میلیون مترمکعب است و همچنین، شدت تبخیر آب در منطقه سیستان؛ بهره‌برداری از آب‌شیرین‌کن منطقه سه‌راهی دشتک چه توجیه و منطقی دارد؟ به علت عدم تأثیر آب‌شیرین‌کن در تأمین آب زاهدان، چه‌بسا وارد مدار بودن این طرح صرفاً جهت تأمین منافع سرمایه‌گذار و پیمانکار باشد و جهت صحت‌سنجی و عدم حیف و میل بیت‌المال، نهادهای نظارتی باید از روش‌های اندازه‌گیری حجم آب خروجی از آب‌شیرین‌کن، به مسئله ورود کنند.

به‌دلیل تبخیر بالای آب چاه‌نيمه‌ها، شرکت آب‌وفاضلاب سیستان‌وبلوچستان با کدام منطق با صرف هزینه‌های تعمیر و نگهداری، تأمین برق، هزینه خرید تضمینی آب، فیلترهای آب‌شیرین‌کن، پیامدهای زیست‌محیطی و بین‌المللی رهاسازی پساب حاصل از شیرین‌سازی، دستگاه آب‌شیرین‌کن را در مدار نگه داشته است؟

تأمین آب زاهدان از چاه‌نیمه‌های سیستان یا آبخوان سه‌راهی دشتک جزئی از منابع آب سطحی و زیرزمینی منطقه سیستان است و منطقی است که از منابع آب زیرزمینی در شرایط بحرانی و اضطراری استفاده شود؛ مادامی که بخش زیادی از ذخایر چاه‌نیمه در حال تبخیر است، تصمیم عقلانی این است که برای تأمین آب شرب زاهدان به‌جای استحصال منابع آب زیرزمینی دشت سیستان، از منابع آب سطحی این منطقه بهره‌برداری شود.

استاندار سیستان‌و‌بلوچستان و دستگاه‌های نظارتی فارغ از در نظر گرفتن منافع سرمایه‌گذاران و پیمانکاران طرح، باید به‌دلایل تعریف طرح، گزارش‌های توجیهی و فنی طرح ورود کند و اگر طرح برخلاف منافع ملی و منطقه‌ای در حال بهره‌برداری است، متوقف شود.