ساختمان‌های انرژی صفر: راهی برای عبور از بحران یا چالشی جدید؟

این روز‌ها به علت مشکلات به وجود آمده در زمینه تامین انرژی در کشور، مبحث طراحی اقلیمی و استفاده از ساختمان‌هایی با انرژی صفر بسیار داغ شده است. کم کردن مصرف انرژی ساختمان‌ها مسئله‌ای است که در طول تاریخ برای معماران ایرانی حائز اهمیت بوده است. معماران همواره سعی داشته‌اند تا با مهار انرژی‌های موجود فضای آسایش مطلوبی را برای ساکنان خانه‌ها فراهم کنند. به عنوان مثال مهار بادهای کویری در اقلیم گرم و خشک ایران و هدایت آن‌ها به سردابه‌ها و اضافه کردن اندکی رطوبت به آن فضای مطلوبی را در خانه‌های کویری ایجاد نموده.

امروزه نیز مقابله با بحران‌های انرژی و محیط‌زیستی، شهروندان را مجبور به استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر و توجه به معماری پایدار کرده است. در همین ارتباط، بحثی با عنوان ساختمان با انرژی صفر (Zero Energy) در دانشگاه‌ها و شرکت‌های معماری مطرح است. اما ساختمان‌ انرژی صفر چیست؟ در جهان به ساختمان‌هایی که مصرف سالیانه انرژی آنها صفر است و آلاینده‌های کربنی تولید نمی‌کنند، ساختمان انرژي صفر می‌گویند. ایده اصلی مصرف انرژی خالص صفر به دلیل استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر و حذف آلاینده‌ها و گازهای گلخانه‌ای است. 

در طراحی این نوع ساختمان‌ها در قدم اول باید به اقلیم منطقه توجه کرد. به این معنی که به نکاتی نظیر جهت استقرار ساختمان برای بهره‌گیری یا مقابله با نور خورشید، مقابله یا استفاده از جریان بادها و… در طراحی این نوع ساختمان‌ها از اهمیت بالایی برخوردار است.

چالش بعدی در طراحی ساختمان‌های انرژی صفر انتخاب مصالح ساخت و ساز است. این مصالح باید شرایطی را برای ساختمان فراهم کنند که کمترین اتلاف انرژی سرمایشی و گرمایشی را از جداره‌های پیرامونی داشته باشند. برای کاهش اتلاف انرژی یا باید از مصالحی با تکنولوژی بالا استفاده کرد یا ضخامت دیوارهای پیرامونی را افزایش داد که در هر دو صورت هزینه‌های اجرایی ساختمان را افزایش خواهد داد.

خوشبختانه این روزها با پیشرفت تکنولوژی و دانش تجهیزات تامین انرژی‌های پاک و تجدیدپذیر با قیمت‌های مناسب و توان تولید انرژی مطلوب در اختیار مردم قرار دارد. ساده‌ترین منبع تولید انرژی پاک ادر سال‌‌های اخیر بهره‌برداری از انرژی خورشیدی است. همچنین این ساختمان‌ها بسته به موقعیت جغرافیایی از منابع دیگر انرژی مانند باد، زیست توده و… نیز استفاده می‌کنند. 

اما مشکلی که در استفاده از پنل‌های خورشیدی در کشور ما به چشم می‌خورد، افت توان تولید انرژی تقریبی سالانه 15 تا 17 درصدی این پنل‌هاست. ساکنان و مالکان خانه‌های انرژی صفر می‌بایست به منظور بهره‌وری درست بعد از 7 سال تجهیزات تولید انرژی خود را تعویض کنند که در ایران هزینه بالایی را به آن‌ها تحمیل خواهد کرد.

از سوی دیگر، ساختمان‌های انرژی صفر در صورتی که به شبکه‌های تامین انرژی شهری متصل نشوند نیاز به منابع ذخیره انرژی خواهند داشت که فضای زیادی به خود اختصاص خواهد داد و هزینه بالایی را نیز به این ساختمان‌ها تحمیل خواهد کرد.

با توجه به مواردی که در بالا توضیح داده شد، ساخت این نوع ساختمان‎ها در شهرهای متراکمی مانند تهران بسیار در آینده نزدیک بسیار دور از ذهن است. چرا که ضوابط شهری و قطعات زمین‌های چسبیده به هم، سازگاری بنا با اقلیم را به شدت تحت تاثیر خود قرار می‌دهد و همچنین قیمت بالای زمین‌های مسکونی در شهر باعث می‌شود که تامین فضاهای مورد نیاز برای ساختمان‌های انرژی صفر با مشکل مواجه شود. ساخت ساختمان‌های انرژی صفر در ایران با چالش‌های زیادی روبرو خواهد بود که نیاز به توجه ویژه دولتمردان و متخصصین شهری دارد.