بایگانی مطالب: میراث
جاودانگی کلیسای نوتردام با کمک مایکروسافت
فردای روزی که کلیسای نوتردام در آتش سوخت و بسیاری از مردم جهان را شوکه کرد، نام «اندرو تالون»، تاریخنگار بلژیکی و دانشیار کالج هنر واسار، به زبانها افتاد. او سه سال قبل، با اسکنرهای لیزری یک نسخه دیجیتال کامل و دقیق از نوتردام تهیه کرده بود. نسخهای که دقت آن به پنج میلیمتر میرسید. هدف تالون از تهیه این نسخه دیجیتال یک آزمایش فنی بود، اما نتیجه کارش در بازسازی نوتردام نقش مهمی ایفا کرد. مدل دیجیتالی او به نقشهای ارزشمند برای بازسازی نوتردام تبدیل شد. با کمک این مدل، معماران توانستند طاقها، پل معلق و تزئینات پیچیده را با دقت میلیمتری دوباره طراحی کنند. اندرو یک سال پیش از آتشسوزی نوتردام در ۴۹سالگی از دنیا رفته بود، اما میراث ارزشمند او و شیوه دقیق ثبت دیجیتال یک بنای تاریخی برای دنیا باقی ماند؛ میراثی که میتواند آثار تاریخی را حفظ و جاودانه کند. شش سال بعد از آن آتشسوزی عظیم و هشت ماه پس از پایان پروژه بازسازی نوتردام، خبر رسیده که قرار است کپی دیجیتال این بنا بهشکل سهبعدی و با دقت و جزئیات بیشتر توسط مایکروسافت تهیه و در موزه نوتردام ارائه شود. این پروژه نخستین پروژه کپی دیجیتال یک بنای تاریخی نیست، اما بهگفته مجریان آن جامعترین و کاملترین کپی دیجیتال در نوع خود است. مرور جزئیات منتشرشده از این پروژه این نوید را میدهد که بهرهگیری از فناوری در حیطه میراثفرهنگی قرار است آیندهای متفاوت برای آثار تاریخی رقم بزند، آیندهای که در آن میراث گذشتگان با تمام جزئیات جاودانه میشوند. اما اینکه شانس جاودانگی نصیب کدامیک از آثار ارزشمند تاریخی جهان میشود، موضوعی است که پیششرطهای فراوانی دارد که مهمترین آن اراده دولتها و نگاه آنها به مقوله میراثفرهنگی است.
جنگ نابرابر کورهها و فیوزها
هنوز موانع صادراتی، بازاریابی و رعایت حقوق مالکیت فکری و معنوی در حوزه صنایعدستی بهصورت کامل رفع نشده که قطعی برق و خاموشیهای گسترده، دردسرهای هنرمندان و تولیدکنندگان را مضاعف کرده است. یکی از هنرمندان فعال در حوزه سفال و سرامیک از مشکلات ناشی از قطعی برق در کارگاهش میگوید و معتقد است قطع سراسری برق نهتنها به توزیع یکنواخت انرژی کمک نمیکند، بلکه موجب مصرف انرژی و آلودگیهای محیطزیستی بیشتر حداقل در حوزه صنایعدستی میشود. او که هشتسالی میشود در حوزه سرامیک کار میکند و هنوز هم بیمه صنایعدستی ندارد، بدون پشتوانه مالی و با سختیهای بسیاری مسیرش را ساخته و حالا عمده محصولاتش به کشورهای دبی، بحرین، فرانسه و کانادا صادر میشوند.
میراثفرهنگی قلمروی بیدفاع
|پیام ما| روزهای ابتدای حمله اسرائیل به ایران بود که خبر حمله به منطقهای در نزدیکی تاقبستان کرمانشاه منتشر شد. این خبر وقتی کنار این پیشزمینه ذهنی که پایگاههای نظامی متعدد در نزدیکی این اثر ارزشمند قرار دارند، قرار میگرفت، نگرانی را تشدید میکرد. تاقبستان از خطر جنگ در امان ماند، بسیاری از محوطههای باستانی دیگر هم، اما این نگرانی که این آثار در معرض تهدید قرار دارند همچنان به قوت خود باقی است. شیوه حفاظت از محوطهها و آثار تاریخی و باستانی که در فضای باز و وسیع قرار دارند، با توجه به گستردگی آثار در ایران، همواره محل بحث بوده است. در هشتاد و دومین نشست ایکوم هم این موضوع محور بحث کارشناسان بود. کارشناسانی که معتقد بودند آموزش و ثبت و مستندسازی ضروریترین اقداماتی است که باید برای حفاظت از این آثار صورت گیرد. آنها بر مسئله صلح تأکید کردند؛ بهترین راه حفاظت از میراثفرهنگی پیش از تمام پروتکلها و دستورالعملها، این است که جنگی شکل نگیرد و کشورها از جنگهای ویرانگر تاریخ عبرت بگیرند و آتشافروزان جنگ نباشند. در کنار این دیدگاه، مواردی نیز درباره حفاظت از محوطههای تاریخی و باستانی در این نشست مطرح شد.
رازهای سر به مهر قَلیگِردَن
نامش در اسناد تاریخی بسیاری ذکر شده و جایگاه ویژهای در افسانههای محلی دارد. از شاهکار فردوسی بزرگ تا عالمآرای عباسی و روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه به موقعیت این قلعه و همچنین ساختار معماری قدرتمندش اشاره کردهاند. در عصر ما اما این قلعه مهجوریتی عمیق را تجربه میکند، تا جایی که حتی یک تابلوی معرفی هم برای آن نصب نشده است، چه رسد به اینکه پای باستانشناسان برای کاوش و بیرون کشیدن رمزورازها و تاریخش به آن باز شود. قلاع گردان (قَلیگِردَن) یا قلعه اولاد، در سوادکوه مازندران با پیشینهای قابلتوجه و قصههای بسیار، به حال خود رها شده و فقط گاهی حفاران غیرمجاز به آن سر میزنند تا زخمی جدید بر تنش نقش بندد.
آزادی برای برج آزادی
یکی از مهمترین بحثها درباره برج آزادی، انتخاب آن بهعنوان نماد تهران قدیم بوده، نمادی که بهدلیل قرارگیریاش در یکی از شاهراههای پایتخت، آن را متمایز از دیگر آثار تاریخی تهران کرده است. اما چندین سال پیاپی است که چند روز مانده به اربعین حسینی، نهفقط میدان آزادی و حریم درجه سه برج، بلکه عرصه و حریم درجه یک این اثر تاریخی، میزبان سازههای موقتی میشود و حریم بصری برج مخدوش میشود. اما مشکل اساسی این است که برگزاری مراسم دورتادور برج، آنهم با صدای بالای بلندگوها بهمرور به سازه اصلی اثر آسیب وارد میکند. بهگفته کارشناسان برنامههای برگزارشده در این نقطه از میدان، آسیبهای جدی به برج آزادی وارد کرده است.
سوزندوزی قربانی سیاست
در روزگاری که فرهنگ، همجواری فرهنگها و کالای فرهنگی معناساز و هویتگزین و شاخصی برای تبادلات در شاخههای مختلف زیستی و تجاری است، ادبیات افسارگسیخته و منحوس جنگ، ادبیات گفتوگو نیست. این نوع ادبیات دستمایهای است مخرب که انواع ساختارها را به فراخور نوع برخورد با آنها، دچار آسیب و حرمان میکند. جنگ، در کنار عوارض مخرب مقطعی که اثرات آن تا سالها در جان و ذهن ساختارهای اجتماعی، تاریخی و فرهنگی باقی میماند، نشانههای منحطی نیز در روابط فرهنگی و اجتماعی داشته و دارد.
قانونشکنی ۲۰ساله در حریم ساسانیان
|پیام ما| از اواخر دهه هشتاد که کارخانه سنگشکن در حریم درجه یک محوطه باستانی «گره» و چهارتاقی آن در کازرون شروع به کار کرد، کارشناسان در مورد تبعات حضور این مجموعه در کنار این اثر ساسانی ارزشمند هشدار دادند و حتی این احتمال را مطرح کردند که برداشت سنگها توسط این کارخانه در عرصه و حریم این اثر ممکن است منجر به تخریب نشانهها و آثاری شود که هنوز مطالعه و کاوش نشدهاند. هرچند مسئولان میراثفرهنگی شهرستان کازرون باقطعیت از ممانعت فعالیت این کارخانه در محدوده عرصه اثر و تپه منتهی به چهارتاقی میگویند و اینکه برداشتهای این کارخانه فقط از کف رودخانه صورت میگیرد، اما ازآنجاکه محوطه اطراف اثر هنوز کاوش نشده، نمیتوان اطمینان داشت آثار باستانی و تاریخی در این محدوده وجود نداشته باشد.
فرود اضطراری گردشگری در باند بحران
سازمان گردشگری ملل متحد در گزارش اخیر خود درباره عملکرد کشورهای مختلف در حوزه گردشگری، بیست کشور اول دنیا که بهترین عملکرد را در سه ماه نخست سال ۲۰۲۵ داشتند، معرفی کرد. در این فهرست ایران با ۱۴ درصد بهبود نسبت به مدت مشابه در سال گذشته میلادی، در رتبه نوزدهم قرار گرفته است. این گزارش توسط «انوشیروان محسنی بندپی» در نشست با فعالان گردشگری با تیتر «صعود ایران به جمع ۲۰ مقصد برتر گردشگری جهان» ارایه و در رسانهها منعکس شد. اما درصورتیکه مبنای اعلام این رشد ۱۴ درصدی آمارهای رسمی وزارت گردشگری باشد، باید به این نمودار و جایگاه ایران در آن، با دیده تردید نگریست؛ چراکه آمارهای این وزارتخانه سالهاست که پرابهام و بدون مبنای دقیق اقتصادی بوده است. بدون تعیینتکلیف حسابهای اقماری نمیتوان به هیچ آماری در هیچ بخشی از گردشگری اعتماد داشت و به دقت آن استناد کرد. ضمن اینکه مدیران ارشد این حوزه نیز نگاهی واقعبینانه به وضعیت موجود گردشگری ندارند. در آخرین مورد و نزدیک به بیست روز پس از آتشبس میان ایران و اسرائیل، معاون توسعه مدیریت وزیر گردشگری اعلام کرده است که بهزودی تورهای ورودی وارد کشور خواهند شد. اما سؤال اینجاست که مبنای این ادعا کدام اطلاعات دقیق از وضعیت گردشگری کشور است؟ و منظور از گردشگران خارجی، کدام طیف از گردشگران است؟ درحالیکه هنوز تعریف دقیقی از «گردشگر» در ساختار آماری این وزارتخانه وجود ندارد، چه طیفی از گردشگران قرار است وارد ایران شوند؟ گردشگران مذهبی؟ گردشگران درمانی؟ کسانی که برای خرید از بازارچههای مرزی وارد کشور و نامشان وارد فهرست گردشگران میشود؟ یا گردشگرانی که خیالشان بابت امنیت ایران آسوده است و چند روزی ایران را بهعنوان مقصد سفر انتخاب میکنند؟ این مانور رسانهای و خبری در شرایطی که بسیاری از فعالان بخش گردشگری از وضعیت موجود آسیبهای جدی دیدهاند، جای بحث دارد.
حلقه گمشده حفاظت از آثار موزهای ایران
داستان فرش نادین
سه روز قبل از آتشافروزیها در تهران و شروع جنگ دوازدهروزه، موزه فرش همایش روز ملی فرش دستباف ایرانی را برگزار کرد. مهمانان و سفرا از کشورهای مختلف در سالن آمفیتئاتر موزه آمده بودند تا درباره فرش ایرانی، تاریخچه و زیباییهای پنهان و آشکار آن بگویند و بشنوند. مهمان ویژه این رویداد، «نادین لوزانو»، سفیر سوئیس در تهران، بود. او پس از پخش مستندی کوتاه درباره «فرش نادین» درباره احساسش نسبت به فرش ایرانی و تجربهای که در مواجهه با آن داشت، گفت. از علاقهاش به آشنایی با فرهنگ مردم ایران، صنایعدستی و موسیقی گفت و فرش ایرانی را سفیر این فرهنگ غنی دانست. از سفرش به دیار مغان و ملاقات با مینا گفت، زن عشایری که یک سال روی بافت فرش نادین کار کرده بود تا نادین آن را بهعنوان یادگاری ارزشمند از دوران مأموریتش در ایران با خود ببرد. او گفت این فرش برای او نمایانگر استعداد بینظیر ایرانیهاست. اما «فرش نادین» چه قصهای دارد؟ این سؤالی است که «علی بردبار» در گفتوگو با «پیام ما» به آن پاسخ میدهد. بردبار سالهاست که با همراهی برادرش در حوزه فرش ایرانی فعالیت دارد. نگاه متفاوت او به فرش ایرانی و گرهزدن قصه فرش به روایت و قصه آدمها باعث شده است فصلی جدید برای فرش ایرانی رقم بخورد. روایت خلق فرش نادین از زبان او شنیدنی است.
