بایگانی مطالب: حیات وحش
الگوی حفاظتگران ایران
تلاش و امید
امید یک زن جهان را دگرگون کرد
«بزرگترین میراث جین گودال گسترش امیدواری در جامعه است». این گفته «عبدالحسین وهابزاده»، اکولوژیست ۷۸ساله، است. وهابزاده از برجستهترین صاحبنظران ایرانی در حوزه محیطزیست است که با پایهگذاری مدارس طبیعت در ایران، توجه به کودکان در امر حفاظت را برجسته کرد. با تلاش و پیگیریهای او و شاگردانش این مدارس در شهرهای مختلف کشورمان شکل گرفتند؛ هرچند در ادامه، کارشان با مشکلات متعددی مواجه شد. او همچنین عضو کمیته آموزشی اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت (IUCN) است و کتابهای متعددی در حوزه محیطزیست، بومشناسی، تکامل و… ترجمه کرده؛ «حق مادرزاد، انسان و طبیعت در دنیای امروز» نوشته «رابرت کلرت»، استاد بومشناسی اجتماعی در دانشگاه ییل، یکی از این کتابهاست. در این اثر، ارتباط ما با طبیعت به عنوان بخشی از میراث زیستشناختیمان معرفی شده؛ نکتهای که وهابزاده بارها آن را مطرح و در طول دههها پیگیری کرده است و جین گودال همواره بر آن تأکید داشت. وهابزاده با سه واژه «شادمان»، «فعال» و «موفق» زندگی «جین گودال» را توصیف میکند و منشأ آن را چند عامل میداند؛ تجربه کودکی در طبیعت، مادر حمایتگر بهجای کنترلگر، داشتن رؤیای کودکی و ارتباطش با «لوئیس لیکی»، دیرینهشناسی که به او و کارش اعتماد کرد. هرچند وهابزاده ماهیت باشگاههای «ریشهها و جوانهها» را که گودال بنیانگذار آن بود، با «مدارس طبیعت» در ایران متفاوت میداند. در اولی برگزاری رویداد و برنامه در اولویت است و در مدارس طبیعت، ارتباط کودکان با طبیعت بدون پرداختن به مقوله آموزش رسمی! «من هر روز از روز قبل امیدوارترم»؛ پاسخ محوری این اکولوژیست است به پرسشهای چالشی همچون «آیا انجام فعالیتهای کوچک میتواند در برابر سیلهای ویرانگر اثرگذار باشد؟» و حتی این سؤال کلی که «در شرایط امروز جامعه ایران چقدر به آینده امیدوار است؟» در این گفتوگو او مفصل پاسخ این سؤال را میدهد: «آیا ایده مدارس طبیعت را از باشگاههای «ریشهها و جوانهها» گرفته و در آن تغییری داده؟»
پرندگان مهاجر همچنان قربانی!
از هفتخوان سفر تا فسنجانی بر سفره
کمبود نیرو و تجهیزات در زیستگاه یوز
پارک ملی توران گرچه سالهاست نامش با «یوزپلنگ آسیایی» گره خورده، اما در سالهای اخیر عنوان دیگری هم دارد؛ تنها زیستگاه زادآور یوز در ایران! همین موضوع باعث شده است هر فعالیتی در توران حساسیت بیشتری داشته باشد و رؤسای آن زیر فشار مضاعف قرار گیرند. از «مجید عجمی»، رئیس این پارک ملی، پرسیدیم مهمترین چالشهایی که در انجام مأموریت خود یعنی زیستگاه یوز با آن مواجه است، چیست؟ جبیرها با چه هدفی به توران منتقل شدند؟ آموزش مردم محلی در این شرایط اورژانسی یوز آیا فایدهای دارد؟ و آیا تجهیزات و نیروهای تحت اختیارش برای حفاظت از اصلیترین زیستگاه زادآور یوز کافی است؟
پرندگان؛ همکاران بیمزد کشاورزان
جغدها، پرندگان شکاری، دارکوبها و برخی گنجشکسانان با کنترل جمعیت حشرات و جوندگان خسارتزا در اکوسیستمهای کشاورزی کمیت و کیفیت محصول را افزایش میدهند و عامل کنترل بیولوژیک آفات در کشاورزی هستند. کنترل آفات یکی از بزرگترین چالشها در کشاورزی مدرن (فشرده) به حساب میآید و پرندگان نقش عمدهای در خدمات کنترل آفات در اکوسیستمهای کشاورزی ایفا میکنند. افزایش حضور پرندگان در مزارع میتواند به کنترل بیوژیک آفات در اکوسیستمهای کشاورزی کمک کند و بهطور قابلتوجهی جمعیت بیمهرگان گیاهخوار، بهویژه حشرات را کاهش دهد. در این مطلب میخوانیم که پرندگان چه نقشی در کمک به کشاورزان ایفا میکنند.
زنی که با دوربینش به دل طبیعت زد
«عاشقانهای برای کرم ابریشم» نخستین ساخته «لیلا فولادوند»، مستندساز ایرانی و مدیرعامل انجمن مستندسازان حیاتوحش، تنوعزیستی و محیطزیست ایران است. این فیلم چرخه شگفتانگیز زندگی کرم ابریشم را از لحظه تخمگذاری تا تبدیل شدن به بید بالغ روایت میکند. فولادوند پس از این تجربه، مسیر کاری خود را بهسوی دیگر گونهها و چالشهای محیطزیستی گسترش داد و سالهاست این موضوعات را در قاب تصویر ثبت میکند. لیلا فولادوند دانشآموخته کارگردانی تئاتر از دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران و تنها مستندساز ایرانی است که موفق شده در بخش مقدماتی جشنواره معتبر Jackson Wild -یکی از مهمترین رویدادهای جهانی در زمینه فیلمسازی طبیعت، علم، محیطزیست و بحران اقلیمی- بهعنوان داور حضور داشته باشد. او در طول ۱۸ سال فعالیت حرفهای، موفقیتهای متعددی بهدست آورده است. در هشتمین جشنواره بینالمللی فیلم شهر، فیلم «شهر زنده» ساخته مشترک او و محمدحسین نظری، بهدلیل ثبت تصاویر خلاقانه از محیطزیست شهری تهران، دیپلم افتخار، نشان زرین جشنواره و جایزه نقدی بخش «بهترین دستاورد فنی و هنری» را دریافت کرد. همچنین، در جشنواره تلویزیونی مستند، فیلم «شهر زنده» جایزه بهترین فیلم را بههمراه «محمدحسین نظری» از آن خود کرد و فولادوند برای فیلمبرداری این اثر، تندیس بهترین فیلمبرداری را نیز بهدست آورد. لیلا فولادوند در کنار این افتخارات، تنها تصویربردار زن سینمای مستند ایران است که به عضویت انجمن جهانی زنان تصویربردار حیاتوحش (Wildlife Camera Woman) درآمده؛ جایگاهی که او را در میان چهرههای شاخص و اثرگذار این عرصه در جهان قرار میدهد. در این گفتوگو از او پرسیدیم چرا سراغ فیلمسازی درباره محیطزیست و حیاتوحش رفت؟ آیا بهعنوان زن با چالشی مواجه شده است و چشمانداز مستدسازی زنان را چطور میبیند؟
تفریح انسانها به قیمت رنج حیوانات
|پیام ما| دو سال پیش مرگ یک اسب کالسکه در منهتن، منجر به تدوین قانونی در شورای شهر نیویورک شد که هدف آن حذف کالسکههای اسبکش از سنترالپارک و دیگر بخشهای منهتن بود. قانونی که به یاد همین اسب «رایدر» نامگذاری شد. حالا شهردار نیویورک از شورای شهر درخواست کرده تا هرچه سریعتر قانون «رایدر» را تصویب کند و کالسکهها از سنترالپارک جمعآوری و کالسکه یا ماشینهای برقی جایگزین شود. حذف کالسکههای اسبکش با رویکرد مخالفت با بهرهکشی از حیوانات برای گردشگری در بسیاری از کشورها اتفاق افتاده است. در ایران هم این مسئله، بهویژه درباره وضعیت نامناسب اسبهای درشکه در میدان نقشجهان اصفهان و ارگ شیراز، سالهاست مطرح است. اوج حساسیتها زمانی بود که در تابستان ۱۳۹۸ یکی از اسبها در میدان نقشجهان بر اثر شدت گرما از حال رفت؛ اما پیگیریها مقطعی ماند و درنهایت منجر به تصمیمگیری یا اقدامی اساسی نشد. هرچند در مورد اقداماتی که برای برچیدن این درشکهها صورت گرفته، حرف و سخن فراوان است.
ورود تورهای گاوبانگی ممنوع
در اواسط ماه شهریور، جنگلهای شمال ایران میزبان یکی از شگفتانگیزترین و حساسترین پدیدههای طبیعی میشود؛ گاوبانگی. این اصطلاح به دوره جفتگیری مرالها یا همان گوزنهای قرمز اشاره دارد، که در آن مرالهای نر با فریادهای بلند، هم گوزنهای ماده را به قلمرو خود جذب میکنند و هم برای رقبای نر خط و نشان میکشند. این دوره که حدوداً از ۱۵ شهریور تا ۱۵ مهرماه برگزار میشود، با نمایش قدرت و رقابتهای شدید میان نرها همراه است و نقش حیاتی در بقای این گونه دارد. درعینحال، همین نمایش طبیعی باشکوه، مرالها را در معرض خطر شکارچیانی قرار میدهد که با تقلید صدای گوزنهای نر، آنها را فریب میدهند و شکار میکنند. از نظر برخی کارشناسان، تهدید دیگری که بقای این گوزنها را به خطر میاندازد، برگزاری تورهای علمی و تخصصی گاوبانگی است. به همین دلیل، سازمان حفاظت محیطزیست ورود و حضور افراد بدون مجوز سازمان حفاظت محیطزیست را در عرصههای جنگلی و مناطق حفاظتشده ممنوع اعلام کرده است.
سدهای سنتی نگهبان خرسها شدند
|پیام ما| «با کاهش بهرهوری و تعداد نخلها در کوهستان، خرس سیاه آسیایی برای یافتن خرما بهسمت روستاهای حاشیه کوه حرکت میکند که این امر به تعارض با انسان منجر میشود.» این گزاره نتیجه پژوهشهای پروژه حفاظت از خرس سیاه آسیایی است. در راستای این پروژه، فعالیتهایی برای حل این چالش و احیای زیستگاه خرس سیاه آسیایی انجام شده است. با همکاری مردم محلی مناطق کوهستانی استان هرمزگان، در طول شش ماه شش سد قدیمی رسوبگیر که مردم محلی به آن «دربن» میگویند، تعمیر یا بازسازی شدهاند تا جلوی تخریب بیشتر این مناطق گرفته شود. نتیجه این فعالیت در خبرنامه انجمن بینالمللی پژوهش و مدیریت خرسها (IBA) و گروه تخصصی خرسها در اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت در هفتههای اخیر منتشر شده است.
