از آن کابوس ۱۲ثانیه‌ای که شهر را تبدیل به تلی از خاک کرد، ۲۱ سال می‌گذرد. آن روز، صبحِ مردم بم با یک کابوس طولانی شروع شد. کابوسی که بوی مرگ و اشک و داغ می‌داد. حالا ۲۱ سال گذشته و بم زلزله پنجم دی‌ماه ۱۳۸۲ را به‌عنوان بخشی از تاریخ خود پذیرفته است. تاریخی که نه‌فقط اهل بم که بسیاری از مردم جهان آن را به‌خاطر دارند. مردمی که داغ بم قلبشان را فشرد. بعضی راهی شهر زلزله‌زده شدند تا کاری کنند. بعضی سال‌ها پاگیر بم شدند و ماندند و کاری کردند کارستان. «اسکندر مختاری» یکی از همان آدم‌هاست که در روزهای ابتدایی پس از زلزله به بم رفت و ماند و نقش پررنگی در احیای ارگ ایفا کرد. مدیر پروژه نجات‌بخشی ارگ بم، در گفت‌وگو با «پیام ما» از تجربه آن شش سال می‌گوید و آن را تجربه‌ای موفق در حوزه مدیریت بحران میراث فرهنگی می‌داند، تجربه‌ای که می‌توانست سرنوشتی بهتر داشته باشد.

درحالی‌که اصفهان خود را برای میزبانی از ۱۳۰ شهر تاریخی جهان در سال ۲۰۲۷ آماده می‌کند و هم‌زمان مساجد تاریخی و حتی معاصر این شهر و کشور در حال ثبت ملی و جهانی هستند، اخیراً خبری منتشر شد مبنی‌بر تخریب مسجد سیچان، یکی از مساجد قدیمی و شناخته‌شده در جنوب شهر. این اقدام که به‌دنبال درخواست هیئت‌امنای مسجد و شهرداری منطقه پنج اصفهان برای نوسازی و بازگشایی معبر صورت گرفت، بدون استعلام از اداره‌کل میراث‌فرهنگی استان اصفهان انجام شد. این درحالی‌است که «حسین کارگر»، مدیر منطقه پنج شهرداری اصفهان که به دستور او این مسجد تخریب‌ شده، طی بیانیه‌ای به‌صراحت اعلام کرد: «مسجد سیچان تاکنون در فهرست آثار ملی کشور ثبت‌ نشده و از منظر میراث فرهنگی، هیچ‌گونه ارزش تاریخی ندارد.» اما آیا این بدان معناست که باید یک بنای ارزشمند فرهنگی و هویتی به‌راحتی تخریب شود؟ چگونه این بنا که فراتر از کارکرد عبادی خود، به‌عنوان یک نماد فرهنگی، معنوی و زیباشناختی برای اصفهان و مردم این محله شناخته می‌شد، در اقدامی جنجالی تخریب می‌شود؟ در شرایطی که اصفهان به‌عنوان شهری با هویت غنی و میراث جهانی شناخته می‌شود، چنین اقدامی باعث ایجاد سؤالات زیادی درباره سیاست‌های شهری و نحوه مدیریت میراث فرهنگی در این شهر شده است. چگونه در شهری که میزبان نشست‌های بین‌المللی میراث فرهنگی است، این تخریب رخ می‌دهد؟

زمانی که پروژۀ ثبت جهانی مساجد ایرانی از سوی وزارت میراث فرهنگی دنبال می‌شود، تنها مسجد ایرانی معاصر شهر اصفهان، «مسجد کازرونی عباس‌آباد» بدون توجه به تذکرها و تأکیدهای میراث‌دوستان و صاحب‌نظران، توسط هیئت‌امنای مسجد که حکم هیئت‌امنایی آنان نزدیک شش ماه است از دایرۀ اعتبار ساقط‌ شده است، به بهانۀ توسعۀ مسجد مورد تخریب قرار می‌گیرد و اگر نمازگزاران مسجد و میراث‌دوستان به‌موقع وارد عمل نمی‌شدند، به‌غیراز شبستان، کل این مسجد تاریخی همچون «حمام خسروآقا» اصفهان، در سکوت و بی‌خبری کامل تخریب می‌شد. این مسجد در کش‌وقوس‌های چندساله چندین‌بار توسط هیئت‌امنای آن مورد تهاجم برای تخریب قرار گرفته است و این نمازگزاران و میراث‌دوستان بودند که تاکنون نگذاشتند این مسجد تاریخی تخریب شوند. باوجوداینکه پروندۀ مسجد کازرونی عباس‌آباد برای ثبت ملی دو بار به جریان افتاده، اما به دلیل تشدد آراء در ادارۀ کل میراث فرهنگی استان اصفهان و نفوذی که هیئت‌امنای مسجد در شهر دارند، متوقف‌ شده است. آیا این مسجد واجد ارزش تاریخی برای ثبت در آثار ملی است؟ و مهم‌تر از همه، اگر قرار است توسعه‌ای در این مسجد صورت بگیرد، باید بر چه اساسی باشد؟ روزنامۀ «پیام ما» در گزارش فوق به بررسی این موضوع پرداخته است.

گردشگری امروزه یکی از مهم‌ترین مقوله‌های جذب سرمایه و افزایش نقدینگی در هر کشوری است. ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست. ولی مسئله‌ای که در کشور ما در کنار گردشگری به آن بی‌توجهی شده، معماری بومی و اصولی در سازه‌های گردشگری است. درباره اهمیت معماری بومی در سازه‌های تفریحی و گردشگری با «ساسان حیدری» طراح و معمار، گفت‌وگویی داشتیم که در ادامه می‌خوانید.

باغ ایرانی از دیدگاه پژوهشگران همواره مورد توجه بوده است و محققان دیدگاه‌های متفاوتی در مورد آن ارائه کرده‌اند. گروهی رویكرد عارفانه به باغ ایرانی دارند و آن را فضایی معنوی و بازنمایی از بهشت روی زمین دانسته‌اند و گروه دیگر با رویكردی مادی، آن را فضایی زمینی، مادی و لذت‌جویانه تلقی كرده‌اند. این نوشتار بدون تأیید یا رد نظرات دو گروه مذكور، خوانشی معمارانه از باغ را دنبال می‌کند و می‌کوشد در چارچوب مبحث فضای تهی(خالی) نظام فضایی باغ ایرانی را تحلیل کند.

بی توجهی به طرح‌های بالادستی و آمایش سرزمین باعث تخصیص امکانات نامتوازن به شهرها شده است که نتیجه آن حاشیه‌نشینی و ساخت‌وسازهای غیراصولی در شهرها است. این بهم ریختگی موجب هدر رفت منابع مالی، انرژی و آلودگی‌های زیست محیطی می‌شود. همچنین در چنین شرایطی هیچ یک از مولفه‌های مدنظر معماری پایدار در شهرهای امروزی ایران نمی‌تواند محقق شود. این امر موجب نگرانی بسیاری از متخصصان حوزه معماری و شهرسازی شده است. ترانه یلدا، معمار و شهرساز ایرانی از جمله کسانی است که در سال‌های اخیر نسبت به ساخت‌وسازهای غیراصولی و بی‌توجهی به طرح‌های موجود هشدار داده است. به اعتقاد او، اگر به طرح‌های منطقه‌ای و آمایش سرزمین توجه نشود به مرحله‌ای می‌رسیم که مردم مجبور به ترک خانه‌ها و شهرهای خود می‌شوند.