مشارکت «برای مردم» آغاز می‌شود و «توسط مردم» به پایان می‌رسد

در دنیایی که دیگر سودآوری تنها معیار موفقیت نیست، دو مفهوم «مسئولیت اجتماعی شرکتی (CSR)» و «حاکمیت زیست‌محیطی، اجتماعی و شرکتی (ESG)» به واژه‌های کلیدی کسب‌وکارها بدل شده‌اند. از یک‌سو CSR با تکیه بر ارزش‌ها و مسئولیت‌های اخلاقی شرکت‌ها تلاش دارد چهره‌ای انسانی از تجارت بسازد، و از سوی دیگر ESG با ابزارهای داده‌محور و رتبه‌بندی‌های جهانی، عملکرد واقعی سازمان‌ها را در برابر جامعه و محیط زیست می‌سنجد. پرسش اصلی اینجاست: آیا این دو رویکرد، رقیب یکدیگرند یا مکملی برای آینده پایدار کسب‌وکار؟

اگر بخواهیم اقتصادی فراگیرتر و پایدارتر داشته باشیم، باید اثرات مثبت اجتماعی و محیط‌زیستی را قابل‌سنجش، ارزش‌گذاری مالی و مشوق‌پذیر کنیم. این گزاره‌محوری گزارشی است که نشان می‌دهد چرا مفاهیمی مانند مسئولیت اجتماعی، دیگر فقط دغدغه‌ای اخلاقی نیستند، بلکه از نظر اقتصادی نیز تصمیمی هوشمندانه به‌شمار می‌روند.

|پیام ما| «چرا گزارش‌های ارزیابی اثرات محیط‌زیستی پروژه‌ها منتشر نمی‌شود؟ آن هم وقتی بر اساس قانون باید این کار انجام شود. آیا همه پروژه‌ها امنیتی هستند؟» این پرسش خبرنگار «پیام ما» در نشست خبری سازمان حفاظت محیط زیست از معاون محیط‌‌زیست انسانی بود. پاسخ او این بود که کدام ماده قانونی چنین تکلیفی را برای سازمان حفاظت محیط‌زیست تعیین کرده است؟ اما رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در پاسخی دیگر، وعده داد: «گزارش‌‌های ارزیابی طبقه‌بندی نشده را منتشر می‌کنیم.»

ثبت جهانی دارابگرد، سالها یکی از وعده‌های مدیران استان فارس و شهرستان داراب به مردم بوده، وعده‌ای که گویی مدیران قرار نیست برای تحقق آن گام اجرایی بردارند. بیش از یک دهه است که فعالان میراث فرهنگی درباره تبعات فرونشست در این منطقه و همچنین گسترش حفاری‌های غیرمجاز هشدار می‌دهند. فرونشست در دارابگرد آنقدر پیش‌روی کرده و چاه‌های غیرمجاز آنقدر جان زمین را مکیده‌اند که در این محدوده به جای شکاف‌های ناشی از فرونشست باید از «فروچاله‌ها» سخن گفت. فروچاله‌هایی که عمق برخی از آنها تا دو متر هم می‌رسد و این روند رو به افزایش است. با اینهمه هنوز مطالعات دقیقی در این زمینه در دارابگرد صورت نگرفته است. سیاست و رویکرد مدیران اما همچنان وعده ثبت جهانی است. با وجود چالش‌ها و مشکلات و تهدیدات جدی پیرامون این اثر باستانی، باید پرسید که ثبت جهانی این اثر چه گرهی از مشکلات آن باز خواهد کرد؟ آیا الزامات حفاظتی مورد نظر یونسکو در مورد این اثر رعایت شده است؟ پس از یک دهه از تشدید فرونشست در عرصه و حریم این اثر چه اقدامی برای کنترل آسیب‌های ناشی از آن در این محدوده صورت گرفته است؟ حتی اگر یونسکو با ثبت این اثر در فهرست میراث جهانی موافقت کند، چه برنامه حفاظتی برای آن تدوین شده است؟

«نزدیک سه سال است که فضای پروژه‌های میدانی و پژوهشی در حوزه محیط‌زیست در حالت تعلیق و رکود قرار دارد، از این رو نگرانی برای دریافت مجوز بی‌‌معناست.» این پاسخ باربد صفایی خزنده‌شناس به پرسشی درباره وضعیت حفاظت در ایران است. در مقابل ایمان ابراهیمی حفاظتگر معتقد است چالش اصلی به قفل‌شدگی سازوکار حفاظت از محیط زیست و مدیریت مناطق تحت حفاظت در همان الگوی دهه پنجاه برمی‌گردد. «اجرا،‌ وظیفه نهادهای مدنی و تخصصی است و سازمان محیط زیست باید نقش ناظر و سیاست‌گذار را ایفا کند.»