خشم این روزهای ایران، صرفاً یک واکنش لحظه‌ای نیست؛ در صف نان، پشت فرمان، زیر پست‌‌های شبکه‌های اجتماعی و حتی در سکوت خانه‌ها مدام جریان دارد. بعد از بحران‌های پی‌درپی، از اعتراضات دی‌ماه تا فشارهای اقتصادی و فرسودگی اجتماعی، حسی در روان جمعی ما انباشته شده است؛ تنشی مزمن که به‌سادگی فروکش نمی‌کند و با هر محرک کوچکی دوباره سر برمی‌آورد. این خشم، واکنش به یک تجربه خاص نیست؛ حاصل سال‌ها تجربه بی‌ثباتی، ناامنی و احساسات فروخورده است که به این روزهای ما خلاصه نمی‌شود. وقتی خشم در یک جامعه مزمن می‌شود، به حافظه جمعی راه پیدا می‌کند و آهسته‌آهسته به نسل‌های بعد منتقل می‌شود. خشم سرکوب‌شده می‌تواند به‌شکل پرخاشگری پنهان، فرسودگی، بی‌اعتمادی یا حتی بی‌حسی عاطفی بازتولید شود و تداوم یابد. اما این خشم انباشته، جامعه را به چه سمت می‌برد؟ آیا به چرخه‌ای از فرسایش روانی و اجتماعی دامن می‌زند یا شکل‌های تازه‌تری از تنش و گسست را در سال‌های پیش‌ رو رقم خواهد زد؟ «سید وحید شریعت»، رئیس انجمن علمی روان‌پزشکان ایران، در گفت‌وگو با «پیام ما» از ریشه‌های این خشم و پیامدهای آن می‌گوید.

یک روانشناس با هشدار نسبت به گسترش انتشار اخبار و تصاویر خشونت‌آمیز در فضای مجازی اعلام کرد تداوم مواجهه با این محتواها، در صورت مدیریت‌نشدن، می‌تواند به افزایش اضطراب، اختلال خواب، فرسودگی روانی و گرایش به رفتارهای ناسالم در جامعه منجر شود.

در شرایطی که جامعه با امواج پیچیده‌ای از تحولات روبه‌روست، همواره نقشی فراتر از وظیفه‌ رسمی برخی گروه‌ها، چراغ راهی برای تاب‌آوری جمعی می‌شود. بحران‌ها هر کدام چهره‌ای ویژه دارند و پاسخ به آنها نیز بسته به ماهیتشان، نیازمند پیشگامی گروه‌های خاصی است. در دوران همه‌گیری کووید‑۱۹، کادر درمان با ایثاری فراتر از شرح وظایف حرفه‌ای، در خط مقدم سلامت جسمانی جامعه ایستادند. در بلایای طبیعی چون سیل و زلزله گروه‌های امدادی و خدمت‌رسان، در میدان جنگ رزمندگان و در آتش‌سوزی جنگل‌ها محیطبانان، آتش‌نشانان و طبیعت‌دوستان، هر یک با ازخودگذشتگی، مسئولیت اجتماعی خود را در قبال جامعه به منصه‌ ظهور رساندند. مسئولیت اجتماعی در اینجا نه صفتی انتزاعی، بلکه عملی انسانی و اقدامی عینی است که فرد یا گروه، فارغ از نقش رسمی خویش، برای کاهش رنج دیگران و حفظ کرامت انسانی پیش می‌کشد. پرسش کلیدی این است: در بحران کنونی که جامعه با آن دست‌به‌گریبان است، انتظار پیشتازی و ایثار از کدام گروه می‌رود؟ برای پاسخ، باید نگاهی موشکافانه به ابعاد این شرایط داشت.

«زندگی معمولی» بسیاری از ایرانی‌ها در هفته‌های اخیر مختل شده. نمونه‌اش «مریم‌»، «محسن»، «تینا»، «فاطمه»،‌ «مهدی» و «پریرخ»! آنها عزیزی را از دست نداده‌اند‌، بهشت زهرا و کهریزک نرفته‌اند،‌ ناچار نبودند هر لحظه خبرها را دنبال کنند‌، به‌جز یک نفرشان بقیه برای پست‌هایشان در شبکه‌های اجتماعی مورد بازخواست قرار نگرفته‌اند. با این‌همه همان تصاویر و فیلم‌های محدودی که از اشک و خون و عزاداری‌ دیده‌اند، آنها را از پا درآورده است. بروز بیرونی آن هم شده درد و عود کردن بیماری!

|پیام ما| در روزهایی که ایران زیر فشار هم‌زمان بحران‌های اجتماعی و روانی و اقتصادی نفس می‌کشد، واژه «تاب‌آوری» بیش از هر زمان دیگری در ادبیات رسمی تکرار می‌شود؛ مفهومی که قرار است پاسخی باشد به اضطراب جمعی، فرسایش اعتماد عمومی و زخم‌هایی که هنوز التیام نیافته‌اند. حالا روز یکشنبه (۱۲ بهمن) رئیس جمعیت هلال‌احمر از برگزاری آزمون «تاب‌آوری اجتماعی» برای ۲۷۰ هزار دانش‌آموز خبر داده و سخنگوی جمعیت هلال‌احمر ضمن ارائه توضیحاتی درباره این طرح به «پیام ما» می‌گوید برگزاری آن به‌دلیل شرایط فعلی جامعه نیست و تقارن آن «اتفاقی» شده است.

بیش از سه هفته از وقوع اعتراضات اخیر در ایران و وقایع پس ‌از آن می‌گذرد. تأثیر این وقایع بر سلامت روان جامعه موجب شده است «وحید شریعت»، رئیس انجمن روان‌پزشکی ایران، در گفت‌وگو با «پیام ما» از احتمال افزایش اختلالات سلامت روان و بروز رفتارهای خودکشی ابراز نگرانی کند و هم‌زمان «محمدرضا شالبافان»، مدیرکل سلامت روان وزارت بهداشت، در مورد تبعات روانی تصاویر خشونت‌آمیز هشدار ‌دهد.

|پیام ما| روایت‌های بی‌شماری از شهرهای مختلف به «پیام ما» درباره احساساتی که بسیاری از مردم در این روزها تجربه کردند، رسیده است. بر آن شدیم که گفت‌وگویی با «سپیده دهقانی»، روان‌شناس بالینی در این زمینه داشته باشیم.