در قانون آمده که پس از شرب،‌ اولویت با حقابه تالاب‌هاست‌، اما جا به‌ جای ایران‌ آنچه رعایت نمی‌شود، همین قانون است و نتیجه‌اش خشکیدگی تالاب‌ها! از شمال‌غرب و دریاچه ارومیه گرفته تا جنوب‌غرب در هورالعظیم و شادگان‌ و مرکز در تالاب گاوخونی و... . توجیه‌ها یکسان است؛‌ تأمین آب شرب!‌ «آرزو اشرفی‌زاده»، مدیرکل دفتر حفاظت و احیای تالاب‌ها، در گفت‌وگو با «پیام ما» از تلاش‌های این دفتر برای گرفتن این حقابه و چشم‌انداز کلان ۱۰ساله برای مدیریت تالاب‌ها می‌گوید.

در ساعات نوشتن این گزارش جنگل‌های گلستان و ارسباران در آتش‌اند. تا ظهر روز سه‌شنبه، چهارم آذر، جنگل‌های الیت در منطقه حفاظت‌شده «چهارباغ» مازندران بعد از ۲۵ روز تحمل شعله‌های آتش درحال لکه‌گیری‌اند، اما گسترش دوباره آتش بعید نیست. دخالت عامل انسانی در این آتش‌سوزی از سوی مسئولان مربوطه قطعی دانسته شده و اکنون صحبت از دلیل آتش‌سوزی‌های متعدد در دیگر عرصه‌های جنگلی است. این هفته جنگل‌های کلاردشت، نوشهر و رامسر هم در آتش سوختند و حالا در گلستان محدوده محمدآباد، سوسرا، ساسنگ، شهرستان‌های گالیکش، کلاله، مینودشت آتش بر پاست، هم‌زمان با سوختن جنگل‌های ارسباران در آذربایجان‌شرقی. در سومین ماه پاییز، جنگل‌ها بارانی به خود ندیده و خشک و تشنه‌اند، اما شماری از فعالان حاضر در مناطق درگیر حریق معتقدند این آتش‌سوزی‌ها مشکوک‌اند. در همین حال، پیگیری‌های «پیام ما» از سازمان‌های حفاظت محیط‌زیست و منابع‌طبیعی دراین‌باره بی‌نتیجه است.

بیستمین گزارش «ریسک‌های جهانی ۲۰۲۵»* مؤسسه جهانی اقتصاد، تصویری هشداردهنده از جهانی شکننده و پاره‌پاره ارائه می‌دهد؛ جهانی که تهدیدات ژئوپلیتیکی، زیست‌محیطی، اجتماعی و فناوری هم‌زمان بر ثبات و پیشرفت سایه افکنده‌اند. برای خاورمیانه و ایران، منطقه‌ای با وابستگی‌های انرژی، ساختارهای سیاسی حساس و آسیب‌پذیری‌های محیط‌زیستی، این ریسک‌ها معنای ویژه‌ای دارند. این مقاله با تحلیل ریسک‌ها و پیامدهای منطقه‌ای، توصیه‌هایی سیاستی و عملی برای تاب‌آوری و مدیریت بحران ارائه می‌دهد.

در ۲۳ روز آتش‌سوزی در «منطقه حفاظت‌شده چهارباغ»، یعنی از ۱۰ آبان تا ۳ آذرماه،‌ فعالان محیط‌زیست و کوهنوردان از آمل، قائمشهر، تهران، همدان، البرز، اسلامشهر، تبریز، بروجرد، کردستان، اصفهان، شیراز، چالوس، نوشهر، نور، نکا و کلاردشت و شهرهای دیگر عازم منطقه حریق شدند. گروهی از فعالان محیط‌زیست فارس هم کوله‌پشتی‌شان را بستند، از زن و فرزندشان خداحافظی کردند و برای خاموش کردن آتش راهی شدند، اما با اصرار مسئولان بر اینکه کار تمام و آتش خاموش شده، از میانه راه بازگشتند. در میان داوطلبان، یکی کارگر بود، یکی مسافرکش، یکی کشاورز، یکی معلم و یکی کارمند! هدف همگی هم یک چیز؛ «آب زدن بر تن سوخته الیت»!

|پیام ما| دوشنبه، سوم آذرماه، هنگام نوشتن این گزارش، سومین روز از آتش‌سوزی گسترده در منطقه حفاظت‌شده ارسباران است. هنوز آتش اطفا نشده. تیم‌های مردمی و دولتی در منطقه حاضرند، اما خبری از بالگرد نیست. آخرین گزارش‌ها حاکی از آن است که معدود عملیات هوایی نجات هم به‌دلیل وزش شدید باد ناکام مانده است. این آتش در قلب منطقه حفاظت‌شده است و روستای «نمنق» در نزدیکی آن قرار دارد. روز دوم که آتش گسترده بود، درخواست بالگرد بی‌نتیجه ماند و حالا هم فعالان حاضر در منطقه می‌گویند قطعاً آمدن بالگرد می‌تواند کمک‌ مهمی برای مدیریت بحران منطقه باشد. این درحالی‌است که هفته آخر آبان‌ماه هم چند نقطه از این منطقه درگیر آتش‌ بود و فرمانده یگان حفاظت محیط‌زیست آذربایجان‌شرقی در ۲۳ آبان از آتش‌سوزی در منطقه جنگلی «دیزمار» و ازبین‌رفتن بیش از ۱۰ هکتار از اراضی خبر داده بود.

شیوه‌های گوناگونی برای مدیریت محیط‌زیست وجود دارد، اما مسیری که جهان به‌سمت آن می‌رود مدیریت مشارکتی است؛ مدیریتی که تمام ذی‌نفعان و به‌خصوص مردم محلی در آن مشارکت دارند. ایرانیان در گذشته و قبل از ورود دولت به مباحث آبی و محیط‌زیستی این کار را به‌خوبی انجام می‌دادند، اما با متمرکز شدن مدیریت و کنار گذاشته‌ شدن مردم محلی، مردم حس مالکیت منابع‌طبیعی و محیط‌زیست را از دست دادند و این روند به‌همراه بخشی‌نگری منجر به بحران‌های متنوع محیط‌زیستی شد. این یکی از مباحثی بود که در نشست تخصصی «مدیریت مشارکتی زیست‌بوم و ابزارهای اقتصادی در حکمرانی محیط‌زیست و مدیریت زیست‌بوم» در ۲۱ آبان با حضور کارشناسان به بحث گذاشته شد.