حدود ۱۸ میلیون نفر بر اساس برآوردهای سال ۲۰۲۳، در سواحل پیرامون خلیج‌فارس در کشورهای این منطقه زندگی می‌کنند. خلیج‌فارس تغییرات زیادی را در آب‌های خود تجربه می‌کند؛ ازجمله افزایش دما، شوری و سطح دریاها و کاهش سطح اکسیژن. خلیج‌فارس با کاهش سطح دریا از بهمن تا اردیبهشت  و بالاتربودن سطح دریا از شهریور تا آذر، مشخص می‌شود که بیشینۀ آن در آبان و کمینۀ آن در فروردین است.

مسئلۀ تمرکز جمعیت در یک منطقه و بافت جمعیتی و گسیل جمعیت از یک منطقۀ جغرافیایی به منطقه‌ای دیگر، نه‌تنها از تغییر اقلیم تأثیر می‌پذیرد، بلکه می‌تواند به وخامت اوضاع ناشی از تغییر اقلیم در برخی مناطق بیفزاید

خزر هر روز در حال کوچک‌ترشدن است و هم‌زمان گزارش‌ها حاکی از آن است که سرریز فاضلاب و آلودگی‌ها به آن نیز در حال افزایش است. کنوانسیون خزر تنها در حد تصویب‌ مانده است. مقامات ارشد کشورهای حاشیۀ خزر، هرکدام در مورد این دریاچه ابزار نگرانی می‌کنند، اما خبری از اقدام مشترک برای آن به گوش نمی‌رسد. این‌بار هشدار از سوی بنادر شمال کشور به گوش رسیده است که تجارت دریایی نه فقط برای ایران، بلکه برای همۀ بنادر خزر در خطر است. کارشناسان اما می‌گویند، هشداردادن کافی است و خزر اکنون نیاز به احیاء دوبارۀ کنوانسیون خزر و اقدام‌های جامع مشترک به‌نفع حفظ اکوسیستم و البته اقتصاد این منطقه دارد؛ شاید احیاء این کنوانسیون، کورسوی امید دریاچه برای بازگشت دوران گذشته و رونق باشد. شاید اجماع کشورهای ساحل‌نشین، بتواند با تغییر اقلیم و روند سریع پس‌رفت و کاهش تراز سطح آب این حوض کوچک مقابله کند.

|پیام ما| در دهۀ ۹۰ سطح آب دریای خزر با کاهش حدود ۵۰ سانتی‌متری مواجهه شد و عقب‌‎نشینی دریا از ۱۰ متر تا ۱۰۰ متر در سواحل مختلف رخ داد. نتیجۀ این فرآیند، خشکی بخشی از میانکاله بود که تبعاتی چون کشت‌وکار در اراضی خشک‌شده را به دنبال داشت. تصرف زمین این منطقه توسط افراد حقیقی و حقوقی در سال‌های گذشته به‌سرعت ادامه یافته و این وضعیت با وجود طرح دعواهای حقوقی گسترده، همچنان در جریان است. در این میان مدیرکل محیط‌زیست استان مازندران، در روزهای اخیر اعلام کرد: «تاکنون ۹ هکتار از اراضی که تصرف غیرقانونی شد، به منابع ملی بازگشته است.» این خبر اما نتوانسته نگرانی‌های موجود دربارۀ تصرفات گسترده در این منطقه را مرتفع کند؛ منطقه‌ای که بر اثر فعالیت‌ انسانی و تغییر اقلیم، هرساله بر میزان خشکی‌اش افزوده می‌شود و تصرف زمین هم با قوت خود باقی است.

هشدار دربارهٔ پیامدهای تغییراقلیم به یکی از مهمترین خبرهای منتشر شده در سالهای اخیر تبدیل شده است. گزارشهای علمی منتشر شده از سوی مراکز پژوهشی در جهان نگرانی‌ها بابت پیامدهای تغییر اقلیم را تایید می‌کند. گزارش اخیر «سازمان ملی اقیانوس و اتمسفر آمریکا» یکی از این گزارش‌هاست.

از هوش مصنوعی برای ایجاد شبیه‌سازی‌ها و مدل‌های سیستم‌های محیط‌زیستی پیچیده استفاده می‌شود تا دانش‌آموزان تأثیر رفتارهای انسانی بر محیط‌زیست را درک کرده و راه‌حل‌های پایدار را بررسی کنند. به‌عنوان مثال، سیستم‌های هوش مصنوعی می‌توانند اثرات تغییر اقلیم را بر روی اکوسیستم‌های مختلف شبیه‌سازی کنند و به دانش‌آموزان نشان دهند که چگونه فعالیت‌های انسانی می‌تواند به تخریب یا حفاظت از محیط‌زیست کمک کند.

نزدیک‌ترین تصویر به زندگی، دورنمایی از شهرهای تاریخی ایران در غروبی با رنگ‌های گرم و صمیمی است؛ تصویری از خانه‌های دست‌به‌دست‌هم‌داده که در گذشته، تنها سقفی بی‌جان بر بلندای جریان زیستن نبود، بلکه تندیسی از جنس طبیعت بود که روح عواطف انسانی در آن دمیده شده باشد؛ تبلوری از دنیای درونی انسان. هماهنگی خانه‌ها با مواهب طبیعت و نیازهای انسان، ضرب‌آهنگ زندگی را در رگ‌های زندۀ شهر جاری می‌کرد و ازاین‌رو، نزدیک‌ترین تصویر به انسان، دورنمایی از شهرهای تاریخی ایران در غروبی با رنگ‌های گرم و صمیمی است. عقل و خردورزی موجود در معماری سنتی ایران، نشریۀ آمریکایی «تایم» را بر آن داشت که سال گذشته در یکی از گزارش‌های خود، بنویسد: «ایالات متحده برای مقابله با گرما باید در شهرهای خود از تکنیک‌های خاورمیانه و ایران استفاده کند، زیرا این راهکار از هر لحاظ به‌صرفه‌تر است.» دلیل این توصیۀ نشریۀ تایم، سازگاری و هماهنگی معماری سنتی ایران با اقلیم و آب‌وهوا، برای برطرف‌کردن معضلات آب‌وهوایی هر منطقه و بیشترین بهره‌وری از مواهب طبیعت است. برای مثال، خانه‌های سنتی ایران به‌نحوی ساخته می‌شد که گرمای هوای مناطق کویری، سرمای مناطق کوهستانی یا شرجی کرانه‌های خلیج‌فارس، کمترین آزار را برای ساکنان در پی داشته باشد. این گزارش حسرت‌برانگیز، ما را بر آن می‌دارد که از خود بپرسیم چگونه از این میزان خرد و اندیشه فاصله گرفتیم و چه مسیری معماری ما را به امروز رساند که خانه‌ها، نه روح و احساسی در جریان دارند و نه احترامی برای ساکنان خود قائل هستند؟ چگونه ممکن است با گذر زمان و پیشرفت علم و فناوری، در رویکرد معماری پسرفت داشته باشیم و فلسفۀ معماری را فدای اقتصاد و درآمد بیشتر کنیم؟ ازاین‌رو روزنامۀ «پیام ما»، در گفت‌وگو با «علی عطریان» معمار و مدرس دانشگاه، به بررسی اهمیت معماری اقلیمی و سازگاری و هماهنگی معماری سنتی ایران با اقلیم و آب‌وهوا پرداخته است که مشروح این گفت‌وگو را در ذیل از نظر می‌گذرانید.

تغییر اقلیم، ازدست‌رفتن تنوع‌زیستی و آلودگی پسماند؛ این‌ها بخشی از بحران‌های محیط‌زیستی است که کرۀ زمین با آن درگیر است. تنفس ساکنان این سیاره در غبار و آلودگی‌ هوا و ازبین‌رفتن گونه‌های جانوری هم، گوشۀ دیگری از درگیری محیطِ‌زیست ما با فعالیت‌های انسانی است. در میان بیانیه‌ها و راه‌حل‌های کشورها و سازمان‌های مختلف، اما گاهی هنر و رسانه با ایده‌های بصری می‌تواند فراخوانی شود تا اقدامات بیشتری برای حرکت به‌سوی راه‌حل‌های پایدار صورت گیرد. نمایشگاه «فراتر از بوم: چشم به کار طبیعت» به‌همین منظور به‌طور مشترک توسط برنامۀ توسعۀ سازمان ملل متحد (UNDP)، مرکز اطلاع‌رسانی سازمان ملل متحد در تهران (UNIC) با همکاری «آرت‌یونیتی» و گالری «اچ» برگزار شد. این نمایشگاه که از نوزدهم مردادماه آغاز به کار کرد و تا بیست‌وهفتم این ماه ادامه داشت، ۳۶ اثر هنری از ۱۸ هنرمند ایرانی را گرد هم آورد تا به چالش‌های جهانی محیط‌زیست از دریچۀ سه بحران به‌هم‌پیوسته‌ای که سیارۀ ما امروزه با آن روبه‌رو است، بپردازد. در بیانیۀ «فراتر از بوم» هم آمده، این نمایشگاه دعوتی بود تا مخاطب در دل موضوعات حیاتی تغییر اقلیم، شکنندگی طبیعت و تنوع‌زیستی ما و تأثیر بسیار مخرب آلودگی و پسماند سفر کند. همان‌طور که «استفان پریزنر»، هماهنگ‌کنندۀ مقیم سازمان ملل متحد در ایران، دربارۀ این نمایشگاه به «پیام ما» می‌گوید: «هنر و فرهنگ، رسانه‌ای فوق‌العاده‌ای برای جلب‌توجه و ترویج حمایت از سیاره‌مان است.»