اصفهان، شهری که به‌عنوان نگین هنر و معماری ایران شناخته می‌شود، این روزها میزبان یکی از چالش‌برانگیزترین پروژه‌های میراث‌فرهنگی کشور است؛ پروژه‌ای که می‌تواند چشم‌انداز گردشگری، اقتصاد فرهنگی و هویت تاریخی استان را متحول کند، اما هم‌‌زمان محل ابهام، نقد و حاشیه‌های متعدد بوده است. کارخانه قدیمی «ریسباف»، با سابقه‌ای نزدیک به یک قرن در صنعت نساجی، قرار است به بزرگ‌ترین موزه منطقه‌ای ایران تبدیل شود؛ طرحی ملی که با وعده مشارکت وزارت میراث‌فرهنگی، شهرداری و استانداری اصفهان تعریف شده است.

|پیام ما| «جوبجی» از جمله محوطه‌های باستانی مهم ایران است که بیش از آنکه باستان‌شناسان در آن تردد داشته باشند، ماشین‌آلات راهسازی و کامیون‌ها در آن رفت‌و‌آمد داشته‌اند و بیش از آنکه فرصت مطالعه برای کارشناسان در مورد آثار ارزشمند موجود در آن وجود داشته باشد، ماشین‌آلات سنگین در آن جولان می‌دهند. اواخر دهه ۹۰ وقتی اعتراض به تعرضات معدن‌کاران به حریم جوبجی، به درگیری و پر کردن ترانشه‌های باستان‌شناسی توسط ماشین‌آلات راهسازی منتهی شد، با ورود دادستانی به موضوع پروژه متوقف شد. اما دوباره همان افراد پروژه تخریب و تعرض به این محوطه را کلید زده‌‌اند تا کار نیمه‌کاره را تمام کنند.

«عبدالمحسن نور» معروف به بشاری از تجار بزرگ مروارید بود که ۱۲۴ سال پیش تصمیم گرفت مسجدی در روستای «ماشه» در جزیره کیش بسازد، فضایی ساده برای عبادت و نیایش در کنار سواحل خلیج‌فارس که پس از چندین‌بار مرمت، هربار به حال خود رها شده است.

«سهم‌آب‌داران شفیع‌آباد گفتند اگر می‌خواهی با ما حرف بزنی،‌ اول قنات را از نزدیک ببین.» «نینا امین‌زاده» هم ۳۵ متر از چاه پایین رفت تا به آب و قنات رسید. آن تجربه باعث شد سهم‌آب‌داران به او اعتماد کنند و نینا بداند وقتی از قنات حرف می‌‌زنند، منظور چیست! با ریختن دیوار بی‌اعتمادی، زنان شفیع‌آبادی عضو گروه گوجینو وارد فرایند احیای قنات‌هایشان شدند، در کنارش پته‌هایشان را دوختند‌، فیلم گرفتند و هزار کار دیگر! آنها بودند که شفیع‌آباد را جهانی کردند، هر چند اسم‌شان را هیچ مقام و مسئولی نیاورد. امین‌زاده، تسهیلگر پروژه‌های توان‌افزایی زنان که سابقه فعالیت در مناطق مختلف کشور را دارد،‌ از ۱۰ سال تلاش شفیع‌آبادی‌ها از یک روستای ناشناخته تا جهانی شدنشان می‌گوید. او در این گفت‌و‌گو چرایی انتخاب زنان برای پروژه‌های توان‌افزایی،‌ مشکلات پیش روی این پروژه‌ها و زنان و درنهایت چشم‌اندازش از آینده محیط‌زیست را شرح می‌دهد.

صنعت گردشگری در دهه‌های اخیر به یکی از بزرگ‌ترین و پویاترین بخش‌های اقتصاد جهانی بدل شده است. این صنعت سهم چشمگیری در ایجاد اشتغال، گردش سرمایه، حفاظت از میراث‌فرهنگی و طبیعی و تقویت ارتباط میان فرهنگ‌ها داشته و توانسته به عامل مهمی در پیوند میان ملت‌ها تبدیل شود. بااین‌حال، در سال‌های اخیر، گردشگری با چالش‌هایی اساسی روبه‌رو شده است؛ چالش‌هایی که حاصل رشد شتابان و کنترل‌نشده، فشارهای ناشی از جهانی‌شدن، تغییراقلیم، بحران‌های اجتماعی و تخریب زیست‌بوم‌هاست. این بحران‌ها بسیاری از دستاوردهای گذشته را زیر سؤال برده و آینده گردشگری را به مرحله‌ای از بازاندیشی مفهومی رسانده‌اند. در چنین شرایطی، به‌نظر می‌رسد دوران اتکای صرف بر «مدیریت پایداری» به پایان رسیده و زمان آن فرارسیده که از مرز توسعه پایدار عبور کنیم و به‌سوی «تحول پایدار» گام برداریم؛ تحولی که نه‌تنها در شیوه‌های مدیریت، بلکه در ساختارهای فکری، ارزشی و نهادی گردشگری تغییر ایجاد کند.

|پیام ما| سال ۱۴۰۴ برای گردشگری ایران سالی پر‌تنش و پر‌توقف بود. ترکیبی از فشارهای اقتصادی، تحولات سیاسی و شرایط ناپایدار اجتماعی، روند آرامِ رشدی را که این بخش تازه پس از رکود اجباری به آن دست یافته بود، متوقف کرد. هرچند هنوز آمار رسمی و جامعی از عملکرد امسال منتشر نشده است، اما مرور وضعیت پیش از بحران، به‌ویژه در بخش اقامت، به‌عنوان یکی از ارکان اصلی گردشگری، می‌تواند چشم‌انداز روشنی از آینده این حوزه ارائه دهد.داده‌های منتشرشده از سوی پلتفرم‌های رزرو آنلاین اقامت نشان می‌دهد رفتار سفر ایرانیان به‌سرعت در حال دیجیتالی‌شدن است. سهم رزروهای آنلاین از کل بازار اقامت که در سال ۱۴۰۱ حدود ۷ درصد بود، تا پایان سال ۱۴۰۳ به نزدیک ۲۰ درصد رسیده است. این جهش، نشانه گسترش فرهنگ سفر آنلاین در کشور است؛ موضوعی که سیاستگذاران گردشگری بهتر است در طراحی زیرساخت‌ها، خدمات و استراتژی‌های آینده خود آن را جدی بگیرند.