هر جنگی که شروع می‌شود ویرانی را همپای خودش می‌آورد؛ ویرانی شهرها و خیابان‌ها، خانه‌ها و میراثی که از گزند حوادث قرن‌ها بازمانده‌اند. از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، چندین بنای تاریخی آسیب دیدند. بناهایی که تکرارناپذیرند و ادامه جنگ می‌تواند بسیاری دیگر از آنها را هم ویران کند. در هفته گذشته اعلام شد که به دنبال حمله به سفارت سابق آمریکا چند بنای دارای ارزش تاریخی هم که در مجاورت آن بودند، دچار آسیب شدند. یکی از آنها کلیسای «سنت مری» معروف به کلیسای ارتدکس یونانی است؛ یادگار یونانیان مهاجر نجات‌یافته از کشتار دولت عثمانی که به ایران پناه آوردند. کلیسایی که پیش‌تر هم جنگ هشت‌ساله و عبور مترو به آن آسیب‌هایی وارد کرده بود. این گزارش نگاهی است به پیشینه ساخت این کلیسا در گفت‌وگو با یکی از بازماندگان نسل‌های پیشین یونانیان مهاجر در ایران.

 نگاهی به دلایل محکومیت تخریب مراکز علمی و بهداشتی در حقوق بین‌الملل

|پیام ما|  ۱۳۱ بنای تاریخی در سطوح جهانی، ملی و واجد ارزش، هفت بافت‌ تاریخی در شهرهای مختلف و بالغ بر ۴۸ موزه در سراسر کشور در جریان جنگ آسیب دیده‌اند. اینها آمار رسمی وزارت میراث فرهنگی از آسیب‌های جنگ است. جنگی که بیش از یک ماه است سرزمین پهناور ایران را درنوردیده، سرزمینی که هر گوشه آن نشانی از فرهنگ و تمدنی کهن دارد. در میان این آمارها اما جای اطلاعات مربوط به آسیب به محوطه‌ها و تپه‌های باستانی خالی است. به نظر می‌رسد رصد و پایش نهادهای رسمی محدود به آثار تاریخی موجود در فضاهای شهری شده و هنوز تپه‌های ارزشمند باستانی که اغلب در مجاورت تشکیلات نظامی هم قرار دارند، مورد بررسی و پایش قرار نگرفته‌اند.

اصفهان در واپسین روزهای اسفند، همیشه شهری بود که نفسش بوی نوروز می‌داد. درختان کهن چهارباغ در آستانه جوانه‌زدن، میدان نقش‌جهان در آستانه ازدحام مسافران و باغ‌های تاریخی در انتظار قدم‌های تازه‌ای که از گوشه‌وکنار ایران و جهان می‌رسیدند. اما امسال، هنگامی که قدم در این شهر می‌گذاری، نخستین چیزی که به استقبال می‌آید، نه هیاهوی نوروزی که سکوتی سنگین و غریب است؛ سکوتی که بر شانه‌های بناهای چندصدساله نشسته و گویی زمان را در میان دیوارهای زخمی شهر متوقف کرده است.

|پیام ما| بهار در چند قدمی است. امسال اما انتظار بهار شکل دیگری دارد. ما دیگر آن آدم‌هایی که یک سال قبل چشم به راه بهار بودیم، نیستیم. ما سالی را پشت سر گذاشتیم پر از داغ و درد، پر از تلخی و رنج، پر از آتش و گلوله. حالا اما چیزی به نورزو نمانده است. همان آیین باشکوهی که یاریگر ایرانیان در تمام تاریخ پرفرازونشیب این سرزمین بوده، ما امروز در حالی به استقبال نوروز می‌رویم که بیش از همیشه به عناصر زندگی بخش این آیین نیاز داریم. در روزهایی که عزیزان بسیاری دیگر در کنار ما نیستند. در روزهایی که بسیاری از همشهریان ما خانه‌ای ندارند در پس بمباران‌های بی‌امان. روزهایی که بسیاری زخمی‌اند؛ زخمی بمب و گلوله. سالی که گذشت، برای بسیاری از ما تکرار دردناک همین زخم‌ها بود. زخم‌هایی که بمب و گلوله بر جانمان به جا گذاشتند. حالا اما نوروز مرهم است. مرهم تمام زخم‌های تاریخ ما. نوروز قرار است تسکین ما باشد و یاری‌مان کند برای گذر از این رنج‌های بی‌امان. گذری که ما را پخته‌تر آبدیده‌تر و بزرگتر و همراه‌تر می‌کند. نوروز مبارک.

بحران، خواه جنگ، نسل‌کشی، مهاجرت اجباری، سرکوب سیاسی یا همه‌گیری، وضعیتی است که نظم نمادین، ثبات معنایی و انسجام روانی فرد و جامعه را مختل می‌کند. بحران نه‌تنها ساختارهای سیاسی و اقتصادی، بلکه روایت‌های بنیادینی را که انسان‌ها از خود و جهان دارند، متزلزل می‌سازد. در چنین شرایطی، هنر و ادبیات صرفاً تولیدات فرهنگی نیستند؛ بلکه به عرصه‌ای برای بازسازی معنا، ثبت تجربه، مقاومت و التیام روانی تبدیل می‌شوند. از سوی دیگر، بحران در شرایط سرکوب، فقط به‌معنی تخریب فیزیکی نیست؛ بلکه حذف حافظه و روایت است و هنر می‌تواند حافظه را حفظ و در برابر انکار، مقاومت کند و آن را به نسل‌های بعد انتقال دهد. بنابراین، در شرایط جنگ و سرکوب، هنر نمی‌تواند بی‌طرف بما‌ند و سکوت هنرمند، بی‌معنا به نظر می‌رسد. ازاین‌روست که «ساموئل بکت» پس از جنگ جهانی دوم نمایشنامه‌‌ «در انتظار گودو» را می‌نویسد و ساختار روایی کلاسیک را فرو می‌ریزد و بی‌معنایی جهانِ پس از فاجعه را به بی‌ساختاری در فرم تبدیل می‌کند. «پیام ما» در گفت‌وگو با «آزاده سهرابی»، دکترای روان‌شناسی، به بررسی جایگاه هنر در روزگار بحران و تأثیر آن بر روح و روان آدم‌ها، چه خالقان هنر، چه مخاطبان آن پرداخته و اینکه در روزگار بحرانی، کارکرد هنر چیست؟ یک ضرورت است یا یک تجمل؟