بایگانی مطالب : اقتصاد
از چاه «فسیلی» به چاله «تجدیدپذیرها»
همهجا حرف تجدیدپذیرهاست. شیوههایی از تولید انرژی که «پاک» خوانده میشوند. حالا تجربه تشدید ناترازیهای انرژی در سالهای گذشته و اثرات فاجعهبار آن مانند آلودگی هوا ناشی از سوخت مازوت، دولت و مردم را یکصدا بهسمت یک خواسته سوق داده است: «توسعه تجدیدپذیرها». برنامه هفتم توسعه این بخش را تکلیف میکند و دولت گامهایی بسیار بزرگتر از برنامه و قانون برنامهریزی میکند. حالا این موضوع به شعار روز هوای پاک هم رسیده است. امسال دنیا برای روز زمین پاک شعار «توان ما، زمین ما» را انتخاب کرده است و ایران بهعنوان شعار ملی تمرکز را بر انرژی پاک گذاشته است: «انرژی پاک، زمین پاک»؛ اما هشدارهای زیادی در مورد آنچه بهنام «پاک» میخوانیم، وجود دارد. کارشناسانی هستند که میگویند گرچه ناگزیریم برای کاهش آلایندگی، انرژیهای نو را آزمایش کنیم، اما همه این انرژیها هم آلایندهاند؛ منتها با درصدهایی کمتر از سوختهای فسیلی. این گروه از کارشناسان میگویند توسعه تجدیدپذیرها در باغ سبز به روی حفظ تمام و کمال محیطزیست کشور و دفع کامل تهدید سوختهای فسیلی نیست. تنها راهحل موجود که میتوان به آن تکیه کرد، کاهش مصرف است؛ در تنوعبخشی به انرژی و تغییر نوع آن فقط نوع آلایندگی متفاوت میشود. گویا همچنان باید بر این موضوع تأکید کرد: کاهش مصرف و استفاده بهینه از انرژی. اگر سوختهای فسیلی برای زمین یک چاه باشند، تجدیدپذیرها را میتوان چاله به حساب آورد، نه یک زمین هموار.
مقاومت کوچه
شامگاه ۳۱ فروردینماه درحالیکه فقط چندروز به شروع فستیوال موسیقی «کوچه» بوشهر مانده بود، خبر لغو این رویداد منتشر شد. اما از همان دقایق انتشار این خبر، سیل حمایتها از برگزارکنندگان و انتقادها به نسبت به لغو آن از سوی مردم در شبکههای اجتماعی شکل گرفت. بااینحال، چندساعت پس از انتشار این خبر اعلام شد با پیگیریهایی از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد، برگزاری این فستیوال قطعی است. هرچند که تا لحظه تنظیم این گزارش، برگزارکنندگان اظهارنظری قطعی نکردهاند و وزارت میراثفرهنگی و گردشگری نسبت به این موضوع سکوت کرده است.
«کوچه» فقط یک فستیوال هنری نیست
بافتهای تاریخی ایران، گنجینهای از هویت فرهنگی و تمدنیاند که در طول تاریخ، روایتگر سبک زندگی، باورها و ارزشهای جوامع شهری بودهاند. این کوچهها و بناهای کهن، با وجود معماری چشمنواز و داستانهای پنهان در دل خشتهایشان، امروزه بیش از هر زمان دیگری در معرض فراموشی و تخریب قرار گرفتهاند. تغییر الگوهای زندگی شهری، مهاجرت جمعیت بومی و عدم توجه کافی به نیازهای روزمره این محلات، بسیاری از آنها را به فضاهایی متروک و بیروح تبدیل کرده است. در چنین شرایطی، پرسش اصلی این است که چگونه میتوان به این بافتهای ارزشمند حیات دوباره بخشید؟
این کوچه بنبست نیست
| پیام ما | کوچه بهاندازه نامش و تمام آدمهایی که برگزارش میکنند، ساده و صمیمی است و گویی متعلق به همه ماست. حتی اگر تا به حال پایمان به کافه حاج رئیس و کوچههای باصفا و ساده بوشهر باز نشده باشد، خودمان را اهل «کوچه» میدانیم. کسی نمیتواند کوچه را تعطیل کند. این را حتی آنها که تمام تلاششان را کردند هم میدانند. دیروز که خبر لغو فستیوال بهصورت رسمی و از سوی معاون امور هنری وزارت ارشاد اعلام شد، موضوع در سطح وزرای چند وزارتخانه دنبال شد و در نهایت سخنگو و اعضای دولت پزشکیان هم نسبت به خبر واکنش نشان دادند. اما موضوع کوچه جایی به اوج رسید که مسافرانی که قرار داشتند در بوشهر دور هم جمع شوند و موسیقی بشنوند و با شادیهایشان غم و تلخی روزگار را بیاعتبار کنند، گفتند: «فستیوال باشد یا نباشد، ما به بوشهر میرویم» و همین همدلی یعنی کوچه باید برقرار بماند.
کدام استان صدرنشین تجدیدپذیرهاست؟
ایران بهعنوان یکی از ۱۰ کشور اول انتشاردهنده گازهای گلخانهای در جهان تعهد به کاهش چهار درصدی انتشار این گازها داده است. تعهدی که در آخرین سند تعهد ملی در معاهده پاریس داده شد. کشوری که چهارمین ذخایر بزرگ نفت و دومین تأمینکننده گاز طبیعی جهان را دارد، بار تأمین انرژیاش بر دوش سوختهای فسیلی بوده اما ناترازی در کنار کسری گاز، کشور را به سمتوسوی انرژیهای پاک سوق داده است. بنا به اعلام «محسن طرزطلب»، رئیس سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری انرژی برق، طبق پتانسیلسنجی ظرفیتهای تجدیدپذیر در کشور، ظرفیت انرژی باد برای تولید برق بیش از ۷۱ هزار مگاوات و ظرفیت استفاده از نور خورشید برای تولید برق در حدود ۱۵۰ هزار مگاوات است. گزارش آماری ماهانه انرژیهای تجدیدپذیر که توسط ساتبا منتشر می شود، نشان میدهد تا پایان بهمنماه ۱۴۰۳ کرمان با ۲۱۹ مگاوات انرژی تجدیدپذیر در صدر استانهای کشور قرار دارد و بعد از آن قزوین با ۱۷۰.۸ مگاوات، یزد با ۱۵۰.۴ مگاوات و اصفهان با ۱۴۳.۴ مگاوات انرژی تجدیدپذیر قرار دارند؛ میزان نیروگاهای نصبشده اما اختلاف فاحشی با ظرفیت این استانها دارد.
افزایش بازدهی نیروگاهها دستورکار دولت
| پیامما | مدیرعامل شرکت تعمیرات نیروگاهی ایران در نشست خبری روز گذشته اعلام کرد چالشی در زمینه تعمیر نیروگاهها تا رسیدن اوج بار تابستان وجود ندارد و این اقدام راندمان نیروگاههای کشور را بالا خواهد برد. او همچنین اعلام کرد تأمین قطعات مورد نیاز تعمیر و نگهداری کشور تا بالای ۸۰ درصد با تکیه بر توان و تولید داخل تأمین میشود و مابقی از کشورهای دیگر وارد میشود که درصورت رفع تحریمها با تأمین این قطعات نیز با سهولت بیشتری انجام خواهد شد.
حفاظت از بناهای تاریخی: سرمایهگذاری برای گردشگری پایدار
سبد محدود صادرات کشاورزی
|پیامما| ترکیب اقلام صادراتی ایران در حوزه کشاورزی و صنایع غذایی در سال ۱۴۰۲ بیش از آنکه نشانگر تنوع و عمق باشد، بیانگر وابستگی نگرانکننده به معدودی از کالاهای خام و سنتی است. طبق دادهها، تنها ۱۷ قلم کالا با مجموع ارزش صادراتی سه هزار و ۲۵۱ میلیون دلار، معادل ۵۰.۱ درصد از کل ارزش صادرات این حوزه را به خود اختصاص دادهاند. این تمرکز بالا به روشنی نشان میدهد نیمی از صادرات کشور تنها بر دو درصد از تنوع کالاهای ممکن استوار است و این نشاندهنده وابستگی سنگین به سبدی محدود و شکننده است. اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران در گزارشی که با عنوان «صادرات محصولات غذایی و کشاورزی، از روندهای جهانی تا ایران در بازار چین» منتشر کرده است، اعلام کرده نکته مهم و منفی، تسلط محصولات خام و با حداقل فراوری مانند پسته، سیب، هندوانه، پیاز و گوجهفرنگی در این فهرست است؛ محصولاتی که بهرغم ارزآوری نسبی، فاقد ارزشافزوده بالا و برند صادراتی متمایز هستند. همچنین، صادرات کالاهایی با نسبت بالای وزن به ارزش مانند هندوانه گوجهفرنگی در کشوری با بحران آب، زنگ خطر مهمی است که باید به آن توجه شود. در کنار اینها، سهم اندک فراوردههایی مانند رب گوجهفرنگی، شیرینی بدون کاکائو و زعفران بستهبندیشده، بیانگر آن است که ایران هنوز نتوانسته در زنجیره ارزش صنایع غذایی جایگاه قابلدفاعی پیدا کند و بخش بزرگی از صادرات آن همچنان خاممحور و سنتی باقی مانده است
قرض بلاعوض دولت از صنایع
۱۱ میلیارد دلار؛ این ظرفیت تولید ازدسترفته فولاد در ۴ سال گذشته است. ۱۱ میلیارد دلار با راهاندازی دو هزار و ۵۰۰ نیروگاه ۱۰ مگاواتی خورشیدی (هزینه راهاندازی هر ۱۰ مگاوات چهار میلیون دلار) برابری میکند. ظرفیتی که اگر راهاندازی میشد، نهتنها مشکلات فولادسازان بلکه بخش قابلتوجهی از مشکل برق کشور نیز حل میشد. علیرغم اینکه توانیر از صنایع خواسته است برای رفع محدودیت تا ۸۰ درصد دیماند (مقدار قدرتی که از اداره برق خریداری شده) مصرفی خود، نیروگاه تجدیدپذیر بسازند؛ اما صنایع بزرگ فولادی توفیق چشمگیری در این زمینه نداشتند. نیروگاه ۶۰۰ مگاواتی فولاد مبارکه اصفهان نیز زیر ۱۰ درصد وارد مدار شده است. چرا صنایع فولاد سمت احداث نیروگاه خورشیدی نمیروند؟ رئیس انجمن فولاد کشور میگوید برق تولیدی صنایع بزرگ در مواقع ناترازی از خودشان دریغ میشود و صنایع فولادی کوچک نیز توان مالی برای احداث نیروگاه ندارند. امسال اولین سالی است که با شروع بهار صنایع فولاد دچار محدودیت شدند، این درحالیاست که ظرفیت تولید فولاد کشور سال گذشته در ادامه محدودیتها با بیش از ۲ میلیون تن کاهش به ۳۰ میلیون تن رسیده است و کارشناسان این صنعت هشدار میدهند ادامه این روند منجر به از دست رفتن رتبه دهم کشور در تولید فولاد جهان خواهد شد.
آینده چگونه حافظ گذشته میشود
|پیام ما| شناخت گذشته بیش از هر زمان دیگری با کمک ابزارهای آینده ممکن شده است. هوش مصنوعی و فناوریهای نوین، دیگر فقط ابزارهای تخصصی برای حوزههای خاص نیستند؛ آنها سالهاست که به کمک تاریخ و میراث فرهنگی آمدهاند. از رباتهای راهنمای موزه گرفته تا الگوریتمهایی که کیفیت کاوشهای باستانشناسی را دگرگون کردهاند، از آرشیوهای دیجیتال گرفته تا تکنیکهای مستندسازی و رمزگشایی دادههای تاریخی، همه در خدمت حفظ، معرفی و بازآفرینی میراث فرهنگی هستند. اما در کشوری چون ایران، با گنجینهای غنی از تاریخ و تمدن، نهتنها بهرهای از این فناوریها گرفته نمیشود که حتی ابتداییترین اصول حفاظت و معرفی آثار تاریخی نیز نادیده گرفته میشود. روز جهانی محوطهها و بناهای تاریخی، بهانهایست برای مرور وضعیت میراث فرهنگی در جهانی که بهسرعت در حال تحول است؛ جهانی که از ابزارهای نوین برای شناخت بهتر ریشهها و روایت دقیقتر گذشتهاش بهره میبرد. نگاه به وضعیت امروز میراث فرهنگی ایران، تصویری نگرانکننده ترسیم میکند: فرونشست زمین، آرام و بیصدا، آثار ارزشمند تاریخی را تهدید میکند؛ بسیاری از بناها و محوطههای تاریخی زیر سایه بیتوجهی و نبود برنامههای اصولی، روزبهروز فرسودهتر میشوند. نبود ساختارهای مشخص برای مستندسازی و اطلاعرسانی، نهتنها پژوهشگران و علاقهمندان را از دسترسی به اطلاعات پایه محروم کرده که راه معرفی و آشنایی بیشتر با میراث تاریخی برای عموم مردم را مسدود کرده است. نگاههای محدودکننده به دادههایی که میتوانند بستری برای شناخت بهتر میراث باشند هم این شکاف را عمیقتر کرده است. فاصله ما از استانداردهای جهانی، روزبهروز بیشتر میشود. درحالیکه بسیاری از ابزارها در دسترساند، اما آنچه جای خالیاش بیش از هر چیز احساس میشود، ارادهای جدی برای استفاده درست از این ظرفیتها در مسیر حفاظت، معرفی و آگاهیبخشی پیرامون میراث فرهنگی است.
