بایگانی مطالب : جامعه
زنان نقش کلیدی در تابآوری جامعه دارند
«مینو سلیمی» استادیار انسانشناسی دانشگاه تهران، از نخستین پژوهشگرانی است که در ایران به سراغ حوزه تازهای با عنوان «انسانشناسی فاجعه» رفته است؛ حوزهای که هم بلایای طبیعی و هم جنگ را از منظر اجتماعی و انسانی بررسی میکند. او در گفتوگو با «پیام ما» از سالها پژوهش خود در زمینه جنگ هشتساله، بهویژه درباره زنان و کودکان یاد میکند و میگوید همکاریاش با مرکز اسناد و تحقیقات جنگ، او را به روایتهایی از مقاومت و رنج انسانی نزدیک کرده است. آثارش از جمله «روایتهای زنان از دوران جنگ» و «کودکان جنگ»، هر دو بهعنوان پژوهشهای برگزیده شناخته شدهاند. او در سالهای اخیر دامنه مطالعات خود را به حوزههایی مانند قومباستانشناسی نیز گسترش داده و در پروژهای مشترک با دانشگاه لستر انگلستان، به بررسی رابطه ارباب و رعیت در منطقه ایدان پرداخته است. اما آنچه سلیمی را به یکی از صداهای مهم در فضای فکری امروز ایران بدل میکند، تحلیلهای او درباره زن ایرانی در بستر تاریخی و اجتماعی معاصر است؛ تحلیلی که بر پایه نگاه تاریخی از مشروطه تا امروز شکلگرفته است.
چهار دهه کاوش در سرگذشت زنان
بیشک، در دنیای پژوهشهای تاریخی ایران، نام بنفشه حجازی با پرسشهای اساسی از جایگاه و نقش زنان گرهخورده است. او که خود روایتی زنده از تحولات اجتماعی چند دهه اخیر به شمار میرود، نه در مقام یک ناظر بیرونی، بلکه در هیئت کنشگری جستوجوگر، چهل سال از عمر خویش را صرف واکاوی سرنوشت زنان ایرانی کرده است. گفتوگویی که در ادامه میخوانید، مروری است بر تجربهها و اندیشههای این پژوهشگر و شاعر؛ از انگیزههای شخصیاش تا فرازوفرودهای مسیر پژوهش و نگاهی که او به تاریخ زنان ایران دارد. مسیری که از دل خانوادهای مذهبی آغاز شد و تا ژرفای تاریخ این سرزمین امتداد یافت.
احمدیان طهرانی: استادان هم نمیتوانستند ما را بپذیرند
دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران زمانی قلعهای مردانه بود؛ جایی که حتی استادانش هم باور نداشتند روزی زنان پا به کلاسها و آزمایشگاههایش بگذارند. در دهه سی اما این تابو شکست. هفت دختر جوان، بیهیاهو اما مصمم، وارد آن سرزمین ممنوعه شدند و مسیر تازهای گشودند. یکی از آنها «پریچهر احمدیان طهرانی» بود؛ زنی که بعدها نخستین دانشیار زن این دانشکده شد، سالها در ژنتیک و بیوتکنولوژی پژوهش کرد، کتاب و مقاله نوشت و شاگرد پرورش داد. او حتی فراتر از مرز دانشگاه رفت و با تأسیس بنیادی برای حمایت از دانشجویان کمبرخوردار نشان داد که نگاهش فقط به موفقیت شخصی محدود نمیشود.
همه آنچه در شوش نیست، در لوور هست
مستند «دیولافوا» روایتگر یکی از حساسترین و پرچالشترین دورههای تاریخ شوش است؛ زمانی که ناآگاهی، نبود نظارت و آزمندی کاوشگران خارجی، راه را برای خروج بخشی از میراث ایران گشود. این روایت به کارگردانی «پژمان مظاهریپور» نشان میدهد چگونه تپههای شوش زیر پتکهای مخرب، غارت شد و آثار بهدستآمده اکنون در موزه لوور فرانسه نگهداری میشوند.
یک قدم برای حفاظت از شاهوار
قانون روی کاغذ؛ تخریب در میدان
در سالهای اخیر، شمار تخریبها و تعرضها به عرصه و حریم آثار تاریخی کشور، بهویژه در استانهایی چون اصفهان، فارس، خوزستان و کرمان، رشد نگرانکنندهای داشته است. براساس دادههای غیررسمی منتشرشده از سوی کارشناسان حقوقی و پژوهشگران میراثفرهنگی، تنها در بازه پنجساله اخیر بیش از هزار مورد تخلف در قالب ساختوساز غیرمجاز، حفاری غیرقانونی و تعرض به حریم آثار ملی به ثبت رسیده؛ آماری که تنها بخش آشکار ماجراست و بخش بزرگی از این تخلفات، هرگز گزارش یا پیگیری قضائی نمیشوند. این در شرایطی است که ایران از سال ۱۳۰۹ تاکنون یکی از جامعترین نمونه قوانین در زمینه میراثفرهنگی را در منطقه داشته است. هر چند این قانون نتوانسته در طول زمان به روزرسانی شود اما سوال اینجاست آیا مشکل از ضعف قانون است یا از ناتوانی نهادهای متولی در اجرای آن؟ گزارش پیش رو با واکاوی این موضوع از دید کارشناسان و صاحبنظران، میکوشد تصویری روشن از نسبت میان قانون، اجرا و اراده در نظام حقوقی حفاظت از آثار تاریخی ایران ارائه دهد.
از ریاست انجمن جامعهشناسی تا بازتعریف سلامت و برابری
شیرین احمدنیا نخستین زنی است که در تاریخ معاصر ایران، ریاست انجمن جامعهشناسی را برعهده گرفته است. دانشیار جامعهشناسی دانشگاه علامه طباطبایی و مدیر گروههای «جامعهشناسی پزشکی و سلامت» و «مطالعات زنان»، سالهاست با پژوهش و تدریس، مرزهای جنسیتی را در حوزه علمی و مدیریتی شکسته و صدای زنان را در سیاستگذاریهای اجتماعی به گوش مسئولان رسانده است. مسیر پیشگامانه او نشان میدهد که سلامت زنان تنها یک دغدغه پزشکی نیست و با عدالت اجتماعی، سیاستهای فرهنگی و اقتصادی و مشارکت مدنی پیوند دارد.
توفیق زنانه
«خانم هیچ میدانی شما میشوی اولین زن کاریکاتوریست مطبوعاتی ایران؟» پروین کرمانی آنقدر جوان بود که به این جمله «حسن توفیق»، صاحبامتیاز مجله طنز «توفیق»، فکر نمیکرد. بعدها که رسانهها برای مصاحبه و گفتوگو سراغش میرفتند این جمله را تکرار میکردند و آنجا بود که متوجه شد واقعاً اولین زن کاریکاتوریست مطبوعات است. متولد سال ۱۳۲۹ است. بعد از توفیق با مجلات دیگر از جمله «گلآقا» و «زن روز» کار کرد. آنطور که خودش میگوید سبککاری «کامبیز درمبخش» را دنبال میکند و پیرو استفاده از خطوط کم در طراحی است. پروین کرمانی را در جشنواره کاریکاتور باجنیوزها ملاقات کردم. این دیدار به یک گفتوگو ختم شد تا از مسیری که طی کرده و دلیل سالهای دورشدن از کاریکاتور بگوید.
زن بودن؛ کنش یا نقش؟
موقعیت زنان، دقیقترین نشانه از وضعیت یک جامعه است؛ شاخصی که عدالت را عیان میکند، ظرفیت تغییر را میسنجد و عمق امید را نشان میدهد. هر جا زنان امکان کنشگری دارند، جامعه نیز در مسیر رشد و توازن گام برمیدارد؛ و هر جا صدای آنان خاموش است، سکون و بیعدالتی در لایههای دیگر نیز رسوخ کرده است.
ماندن در خانه، تنها راه نجات از آلودگی هوا است
یک فوقتخصص ریه به «پیام ما» گفت:
