بایگانی مطالب : آب
تفاهم همسایهها بر سر آب
عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی اعلام کرده است که با رئیسجمهوری طی جلساتی قرار شده است طی تفاهمی با پاکستان، بتوانند با همکاری دو کشور علیه سیاستهای آبی افغانستان که همهٔ کشورهای منطقه را تهدید میکند، اقدام کنند. بااینحال، برخی کارشناسان روابط و حقوق بینالملل میگویند این تفاهم در شرایط فعلی ایران ایراداتی دارد و میتواند منجر به قراردادهای یکطرفه بینجامد. هشدار کارشناسان روابط و حقوق بینالملل در مورد دست پایین ایران در رابطهای دوسویه است که گاهی تجربههایش برای ایران تکرار شده است. در کنار این هشدارها برخی کارشناسان بر این باورند که همکاری منطقهای و چندجانبه و نه روابط دوجانبه برای آب و محیطزیست منطقه و بهشکل اولی برای ایران راهگشا است، مگر اینکه مانع توسعهٔ رابطه یعنی تعیینتکلیف در جامعهٔ بینالملل انجام شود.
اجماع ملی بر سر بحران آب
بغرنجشدن چالشهای آب، محیطزیست، گردوغبار و مانند آن که بخشی از آن متوجه مدیریت داخل است و برخی نیز ارمغان همسایهها، یک سؤال را در جامعۀ کارشناسی پررنگ میکند: در اقلیم خشک ایران و منطقه، حکمرانی مطلوب چگونه تعریف میشود که سطح چالشها را به حداقل برساند؟ «مارال دربندی» از پژوهشگرانی است که سالها در یکی از مهمترین نهادهای مطالعاتی کشور یعنی مرکز مطالعات تحقیقات استراتژیک نهاد ریاستجمهوری، فعالیت میکرده است. او که در مطالعاتش تمرکز ویژهای بر مفهوم «حکمرانی خوب و مؤلفههای تحقق آن» بهویژه در مباحث مرتبط با آب، محیطزیست و پیامدهای سیاسی و اجتماعی چالشهای ناشی از سوءمدیریت این زمینهها دارد، معتقد است دولت بهتنهایی و باتکیهبر توان سازمانی خودش، از پس چالشها برنخواهد آمد. به باور دربندی، اجماعی میان دولت و ملت با همۀ ظرفیتهای علمی، عملی و مشارکتجویانه باید اتفاق بیفتد، تا بتوان کشور را از ورطۀ ابر چالشهای امروز و فردا نجات داد. او اما تأکید میکند که دولت، باید پیشگام شفافیت و پاسخگویی باشد و زمینۀ مشارکت حداکثری را فراهم کند.
«حفظ و احیاء» به جای «بهرهبرداری»
نتایج نظرسنجی «پیام ما» از ۹۰ کارشناس حوزۀ منابع طبیعی، نشان داد که میان رسالتهای تعریفشده برای سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری، تعارض وجود دارد و کارشناسان ترجیح میدهند که این سازمان بهجای عمل به رسالت «بهرهبرداری و توسعۀ عرصههای طبیعی کشور»، به رسالت «حفظ و احیاء» این عرصهها اهتمام ورزد. نظرسنجی همچنین نشان داد، کارشناسان بر این باورند که سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری، اختیارات لازم برای محققکردن وظایفی که به آن محول شده را ندارد و فردی باید ریاست آن را برعهده بگیرد که توانایی بازنگری در نقش، جایگاه و رسالتهای این سازمان در نقشۀ حکمرانی کشور را داشته باشد.
یک پیشنهاد درباره سخنان رئیسجمهور در نشست خبری
اولین کنفرانس خبری رئیسجمهور دولت چهاردهم که با حضور شگفتانگیز ۳۰۰ خبرنگار داخلی و خارجی انجام شد، دارای نکات مثبت و امیدوارکنندهای بود که بایستی ابعاد آن تا مدتها مورد تجزیهوتحلیل قرار گیرد، ولی آنچه که بهعنوان مهمترین موضوع در بحث پایداری سرزمین از طرف ایشان مطرح شد، توجه به عبارت «تعادل در منابع و مصارف آب» بود که طرح این موضوع از طرف یک پزشک جراح، نشان از اهمیت فوقالعادۀ این مهم بوده است و خصوصاً زمانی که ایشان بر انجام توسعه در سواحل جنوبی تأکید کرده و کاهش منابع آب زیرزمینی و افزایش فرونشست را در مناطق مرکزی ایران اشاره کردند، دلیلی بود بر عمق تفکر پایداری اکوسیستمها که قابل تقدیر است.
معامله بر سر آب
بهرغم ادعای مسئولان طی سه سال گذشته، بهویژه ادعای «حسن کاظمی قمی» دستیار ویژۀ رئیسجمهوری در امور افغانستان و رئیس سابق سازمان حفاظت محیطزیست کشور، نه فقط بند «کمالخان» اصلاح نشد، بلکه ساخت سدهای «بخشآباد و خاشرود» هم سرعت گرفت. حالا طالبان در آستانۀ تکمیل بند بخشآباد و بهرهبرداری از آن بر رودخانۀ فراهرود است و ایران در انتظار خشکی همیشگی تالاب هامون و افزایش توفانهای گردوغبار. ایران هیچ معاهدهای بر «فراهرود» ندارد و مسئلۀ حقابۀ آن، پیچیدهتر از هیرمند است. این سد با ظرفیت مخزن حدود ۱ میلیارد و ۳۶۰ میلیون مترمکعب، قادر به جمعآوری تمام آوردۀ سالانۀ آب رودخانۀ فراه است. کارشناسان بخش دیپلماسی، طی سالهای اخیر بارها هشدار دادهاند که در معامله بر آب با افغانستان، تاکنون فقط طرفِ همسایه امتیاز گرفته است و دست از سود معامله خالی مانده است.
رودِ «سوخته»
طی تابستانی که روزهای آخر آن سپری میشود، ۱۰ بار بستر رودخانۀ «زایندهرود» آتش گرفته است؛ اتفاقی که در پی خشکی بسیار زیاد و رشد قابلتوجه نی و گیاهان و در میان غفلت شهروندان یا مسافران، اتفاق افتاده است. حالا دفتر مدیریت بحران استانداری اصفهان، اعلام میکند که برای جلوگیری از تکرار این اتفاق، شهرداری مکلف به جمعآوری پوشش گیاهی بستر رودخانه بهویژه نیزارها شده است، اما کارشناسان میگویند، برای جلوگیری از تکرار این اتفاق و اتفاقهای مشابه، باید آب به رودخانه برگردد و این ممکن نخواهد بود جز با کاهش بارگذاری بالادست بهجای هزار و یک نقشۀ بلندپروازنه و غیراجرایی.
آب، مهمترین اولویت سازمان حفاظت محیطزیست
چالشهای فزایندۀ محیطزیستی ایران، به نقطۀ بحران رسیده و یا بعضاً در مواردی همچون موضوع آب، از مرحلۀ بحران عبور کرده است. ناترازی منابع و مصارف آب، گردوغبار ناشی از فرسایش خاک، فرونشست زمین حاصل برداشت خارج از توان از منابع آب زیرزمینی، عدم مدیریت پسماند و آلودگی هوا، نهتنها باعث ایجاد مشکلات اجتماعی و محیطزیستی در کشور شده، بلکه بعضاً در طی سالهای اخیر، شاهد بروز بحرانهای سیاسی و امنیتی ناشی از آن تنها بهعنوان مثال در یک موضوع آب در خشکشدن دریاچۀ ارومیه (۱۳۹۰)، خوزستان (۱۴۰۰)، اصفهان (۱۴۰۰)، چهارمحالوبختیاری (۱۴۰۱) و سیستان (۱۴۰۲) هستیم.
برنامههای متمرکز وزیر نیرو بر رفع ناترازی آب
|پیامما| سخنگوی صنعت آب کشور در نشست خبری اعلام کرد که وزارت نیرو اجرای برنامۀ هفتم توسعۀ پنجسالۀ کشور را آغاز کرده است و بههمینمنظور، برنامههای متمرکزی برای رفع ناترازی آب در دستور کار این وزارتخانه قرار گرفته است. به گفتۀ «عیسی بزرگزاده»، تمرکز وزارت نیرو در سال نخست اجرای برنامه، بر توسعۀ کشت عمودی بهجای افقی و الگوی کشت سازگار با شرایط آبی کشور خواهد بود. همزمان با این نشست خبری، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی هم گزارشی از بیلان آبی ۳ ماه نخست ۱۴۰۳ منتشر کرده است و تداوم گرما و خشکسالی را در شروع سال آبی جدید (پاییز ۱۴۰۳ تا پاییز ۱۴۰۴) پیشبینی کرده است.
حل مسائل محیطزیست بدون مشارکت اجتماعی امکانپذیر نیست
شینا انصاری، معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان حفاظت محیطزیست در مراسم تکریم و معارفه رئیس سازمان حفاظت محیطزیست، بیان کرد: حل مسائل و مشکلات کشور بهویژه محیطزیست بدون جلب آرای عمومی و مشارکت اجتماعی امکانپذیر نخواهد بود و ما برای بهکارگیری این ظرفیت همه تلاش خود را به کار خواهیم گرفت.
امیدی به تغییر «سیاستهای آبی» نیست
دلایل بسیاری برای شکلگیری و استمرار بحران آب و راهکارهای بسیاری برای رفع آن در کشور عنوان میشود. روزنامۀ «پیامما» طی یک نظرسنجی از ۳۵ متخصص و کارشناس مرتبط با بخشهای مختلف مدیریت منابع آب کشور، دلایل وضعیت فعلی و راهکارهای کلان رفع یا کاهش «ابرچالش آب» را به شور گذاشت. عمده پاسخهای دریافتی، بر اهمیت کم دلایل اقلیمی و طبیعی نسبت به علل مدیریتی حکایت میکند. اما آنچه به نظر دارای اهمیت بسیار زیادی است، این نکته است که بر اساس تحلیل پاسخهای دریافتشده، فضای کارشناسی در بخش آب، چندان امیدی به تغییر سیاستهای آبی کشور، ذیل عملکرد دولت چهاردهم ندارد و در خوشبینانهترین حالت ممکن، احتمال کمی از انجام چند اقدام اصلاحی را انتظار میکشد. اما نگاه غالب در این پاسخهای دریافتی، «بر عدم تغییر و استمرار سیاستهای مخرب گذشته» حکایت دارد. پاسخدهندگان به این پرسشنامه، پیامدهای «محیطزیستی» و «اجتماعی» بحران آب را بسیار جدی ارزیابی میکنند و بر این باورند که «انتخاب وزرا و معاونان رئیسجمهوری هماهنگ و باورمند به مسئلۀ آب در وزارتخانههای نیرو، جهاد کشاورزی، صنعت و معدن و تجارت و سازمان حفاظت محیطزیست و طراحی ساختار جدید و یکپارچه برای مدیریت منابع آب و محیطزیست»، گامهای نخست تغییر در روند مدیریت منابع آب کشور است.
