نتایج یک مطالعه ژنومیک جدید نشان می‌دهد سکونتگاه باستانی «چاتال‌هویوک» در ترکیه، که قدمتی حدود ۹ هزار سال دارد، احتمالاً جامعه‌ای مادرتبار و مادرمکان بوده است؛ جامعه‌ای که در آن زنان در محل زندگی خود باقی می‌ماندند و مردان پس از بلوغ به خانه خانواده همسر می‌پیوستند.

«حقیقت زندگی افراد حاشیه‌ همیشه در حرف‌هایشان نیست؛ گاهی باید این حقیقت را در سکوت و احساسات آنها پیدا کرد» طرح این دیدگاه در کنار این هشدار که «کنشگری مؤثر باید با واقعیت عینی جامعه نسبت داشته باشد» محور اصلی نشست تخصصی «زنان در مواجهه با جنگ» بود. این نشست بر این متمرکز بود که چگونه در میانه جنگ روایت‌ها و تحلیل‌های دور از واقعیت، زندگی روزمره زنان به ابزاری برای بازی‌ قدرت رسانه‌ها تبدیل می‌شود. از سوی دیگر، آمارهای نگران‌کننده از حذف زنان از بازار کار، زنگ خطری است که نشان می‌دهد این روند چگونه جامعه را در روزهای بحران، شکننده می‌کند. پژوهشگران حاضر در این نشست، راه خروج از این بن‌بست را شکستن ساختارهای مسلط و پناه بردن به فضاهای کوچک حمایتی می‌دانند؛ جریانی که می‌تواند خشم و ناامیدی امروز را به امید و حرکت تبدیل کند.

«سرمایه‌گذار بخش خصوصی» که در تمام اخبار مربوط به واگذاری گراند هتل قزوین از آن نام برده می‌شود کیست؟ کسی نمی‌داند. حتی حالا که وضعیت ساخت‌وساز پشت حصار فلزی بنا خبرساز شده، این ابهام ادامه دارد و کسی به این سؤال پاسخ نمی‌دهد. نه صندوق احیا و نه اداره کل میراث‌فرهنگی قزوین از سال ۱۴۰۲ که بنا به سرمایه‌گذار جدید واگذار شد، در این مورد شفافیتی نداشتند و همواره از این فرد حقیقی یا حقوقی با عنوان «سرمایه‌گذار بخش خصوصی» یاد کرده‌اند و هویت برنده مزایده واگذاری این بنا، در طول این سال‌ها نامشخص بوده است. حالا هم باوجود نگرانی‌های ایجاد شده درباره روند اجرای پروژه، کسی نمی‌داند فرد یا سازمانی که پشت حصار فلزی گراند هتل مشغول اجرای این پروژه پرابهام است، چه کسی است.

| پیام ما | در هرات، شهری که سال‌ها به فرهنگ، تجارت و زندگی شهری پرجنب‌وجوش در غرب افغانستان شناخته می‌شد، خیابان جبرئیل در روزهای اخیر به صحنه‌ای تازه از تقابل زنان بانظم سخت‌گیرانه طالبان تبدیل شد. زنانی که به بازداشت‌های اخیر به بهانه پوشش اعتراض داشتند، با نیروهای امنیتی روبه‌رو شدند. فریاد اعتراض ضعیف بود، اما صدای آن به‌سرعت از مرزهای افغانستان عبور کرد. هم‌زمان، در سطح حقوقی نیز فرمان شماره ۱۸ طالبان نگرانی‌ها را درباره آینده دختران و زنان افغانستان عمیق‌تر کرده است. فرمانی که به گفته نهادهای حقوق بشری، ازدواج کودکان و محدودیت زنان برای خروج از ازدواج‌های اجباری را در ساختار حقوقی طالبان تثبیت می‌کند.

غلامحسین معماریان، نویسنده، پژوهشگر و مورخ معماری ایران، با استناد به نتایج مطالعات تخصصی ارزیابی ارتعاشات خط دو متروی اصفهان هشدار داد که در صورت اجرای مسیر فعلی، ده‌ها بنای تاریخی اصفهان از جمله مسجد جامع عتیق، منار علی، هارونیه و مدرسه قطبیه با خطر تخریب کامل و آسیب‌های جبران‌ناپذیر مواجه خواهند شد.

شماره ۳۴۲۳ روزنامه «پیام ما» امروز چهارشنبه ۲۰ خرداد ۱۴۰۵ با مجموعه‌ای از گزارش‌ها و یادداشت‌ها درباره پیامدهای جنگ بر محیط‌زیست، بحران صنایع‌دستی و فرش ایران، چالش‌های سیاست‌گذاری فرهنگی و موضوعات اجتماعی و زیست‌محیطی منتشر شد. مهم‌ترین تیتر این شماره «جنگ تمام می‌شود، زخم طبیعت نه» است که به خسارت‌های ماندگار جنگ بر زیست‌بوم‌ها می‌پردازد.

دارهایی که بر دار شدند

بازار جهانی داروهای لاغری با سرعتی بی‌سابقه درحال‌رشد بوده و به‌زودی به ۲۵۰ میلیارد دلار می‌رسد. لاغری از منظر جامعه‌شناسی دیگر فقط یک مسئله مربوط به‌سلامت نیست، بلکه به نمادی از موفقیت، منزلت اجتماعی و سبک زندگی مدرن تبدیل شده است. از آمریکا تا ایران، میلیون‌ها نفر برای رسیدن به «بدن ایده‌آل» به مصرف دارو، رژیم‌های سخت و جراحی‌های پرهزینه روی آورده‌اند.

در ادبیات توسعه فرهنگی، صنایع‌دستی معمولاً در زمره حوزه‌هایی قرار می‌گیرد که در تقاطع اقتصاد محلی، میراث ناملموس و نظام‌های دانشی بومی شکل می‌گیرند. این ویژگی دوگانه سبب می‌شود که مدیریت آن صرفاً با منطق تولید صنعتی یا صرفاً با رویکرد حفاظت فرهنگی قابل‌توضیح نباشد. در ایران اما به نظر می‌رسد دقیقاً همین پیچیدگی ماهوی به یکی از نقاط مبهم در سیاست‌گذاری تبدیل شده است. با وجود گستره کم‌نظیر رشته‌های صنایع‌دستی، پراکندگی جغرافیایی تولید و نقش تاریخی آن در اقتصاد مناطق مختلف کشور، این حوزه در بسیاری از مباحث کلان توسعه‌ای کمتر به‌عنوان یک مسئله ساختاری موردتوجه قرار گرفته است. پرسش اساسی اینجاست که چرا یکی از قدیمی‌ترین نظام‌های تولید فرهنگی در ایران هنوز در سطح سیاست‌گذاری با یک چارچوب تحلیلی منسجم مواجه نشده است. از سوی دیگر تحولات چند دهه اخیر در اقتصاد جهانی صنایع فرهنگی، جایگاه صنایع‌دستی را در بسیاری از کشورها از یک فعالیت سنتی به بخشی از زنجیره اقتصاد خلاق ارتقا داده است؛ حوزه‌ای که به واسطه پیوند میان دانش بومی، طراحی معاصر، گردشگری فرهنگی و بازارهای جهانی می‌تواند به یکی از موتورهای توسعه محلی تبدیل شود. در چنین فضایی این پرسش اهمیت پیدا می‌کند که صنایع‌دستی ایران تا چه اندازه توانسته در این تحولات جایگاه خود را بازتعریف کند. آیا سیاست‌های موجود توانسته‌اند میان تولید سنتی، بازار معاصر و نظام آموزش و پژوهش پیوند ایجاد کنند یا آنچه شکل‌گرفته مجموعه‌ای از برنامه‌های پراکنده و کوتاه‌مدت بوده است که هنوز به یک راهبرد توسعه‌ای تبدیل نشده‌اند. هم‌زمان مجموعه‌ای از نشانه‌ها در سال‌های اخیر توجه پژوهشگران را به وضعیت این حوزه جلب کرده است؛ از تغییر الگوهای تولید و مصرف در بازار صنایع‌دستی گرفته تا تحول در ساختارهای اشتغال محلی، مهاجرت نیروهای ماهر، و تغییر نسبت میان دانش سنتی و آموزش رسمی در این حوزه. هر یک از این تحولات پرسش‌های مهمی را درباره آینده صنایع‌دستی ایران مطرح می‌کند: آیا زیرساخت‌های مدیریتی و سیاستی موجود قادر به‌مواجهه با این دگرگونی‌ها هستند؟ نقش نهادهای علمی و پژوهشی در تحلیل این تحولات چه بوده است؟ و مهم‌تر از همه اینکه در غیاب یک نظام داده‌محور و تحلیل‌محور، تصمیم‌گیری درباره آینده این حوزه بر چه مبنایی صورت می‌گیرد. همین پرسش‌ها زمینه‌ای است که در ادامه گزارش و در گفت‌وگو با کارشناسان به مناسبت آغاز هفته صنایع‌دستی این حوزه موردبررسی قرار می‌گیرد.