بایگانی مطالب برچسب: هیرمند
گامهای آرام در مسیر دیپلماسی آب
بر اساس گفتههای رئیس مرکز امور بینالملل و کنوانسیونهای سازمان حفاظت محیطزیست، دیپلماسی آب در مرزهای شرقی، غربی و شمالی کشور، حتی در دوران جنگ نیز با وجود همه دشواریها ادامه داشته است. با این حال، کارشناسان حوزه آب و دیپلماسی معتقدند دیپلماسی آب ایران بهدلیل در اولویت نبودن مسئله آب، وجود تحریمها و ناهماهنگی بینبخشی، هنوز نتوانسته است گرهی از بحرانهای آبی کشور باز کند. آنها معتقدند رویکرد کشور نسبت به دیپلماسی باید تغییر کند، بخشهای غیررسمی مانند دانشگاهها وارد این فرایند شوند و از ظرفیتهای آنها بهره گرفته شود.
طالبان آب را بست؛ سد «دوستی» خشکید
سد «دوستی» مهمترین منبع تأمینکننده آب شرب خراسانرضوی و بهویژه کلانشهر مشهد با بیش از سه میلیون نفر جمعیت است. سدی که بنابه اعلام شرکت آبمنطقهای این استان عملاً در روزهای گذشته به «حجم مرده» رسیده است. گرچه کاهش بارندگی در این منطقه بر پرشدگی سد دوستی بیتأثیر نیست، اما اصلیترین دلیل بیآبی مطلق این سد، آبگیری سد «پاشدان» در ولایت هرات افغانستان و کنترل کامل آب رودخانه فرامرزی «هریرود» از سوی طالبان است که نهفقط ایران، بلکه ترکمنستان را هم دچار بحران کرده است.
طالبان بهدنبال مهندسی اجتماعی بهنفع پشتونها
از زمان بهرهبرداری از بند انحرافی کمالخان از سوی افغانستان، بسیاری از زمینداران بزرگ پاییندست بند کمالخان به ایران مهاجرت کردند
هامون محتضر
اصلاح بند کمالخان، گام اول تأمین حقابه
این روزها سفر «عراقچی»، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، به افغانستان تحت حاکمیت امارت اسلامی طالبان، بار دیگر موضوع حقابه سیستان براساس معاهده ۱۳۵۱ را بر سر زبانها انداخته است و یک سؤال مهم را به ذهن متبادر میسازد که آیا پایبند کردن افغانها به معاهده راهحل دیپلماتیک دارد؟ آیا با این سفرها آب در انهار جاری میشود؟ ازآنروی، سفر وزیر امور خارجه به افغانستان مهم است؛ چون عباس عراقچی یک دیپلمات باتجربه و درباره مسائل آبی صاحبنظر است و در حال حاضر مهمترین چالش ایران با طالبان بر سر ۸۲۰ میلیون مترمکعب آب است.
طالبان، آب را گروگان میگیرد
سد «پاشدان» بر «هریرود» بهطور کامل آبگیری شده است و حالا آورد آب به سد «دوستی»، سد تأمینکننده آب شرب خراسانرضوی را تا حدود قابلتوجهی کاهش داده است. همزمان خبرها حاکی از شروع برنامهریزی برای سد جدیدی بر خاشرود است. همچنین، خبرهای نگرانکنندهای از برنامهریزی برای توسعه سد «قلعهافضل» و انحراف دوباره آب حکایت میکنند. درحالیکه شرکت مدیریت منابع آب ایران اقدامهای طالبان را خلاف عرف بینالملل و حسن همسایگی میخواند، اما دیپلماسی آب کشور حتی در هیرمند نیز با وجود داشتن معاهده، برای تأمین حقابه موفق نبوده است. کارشناسان میگویند اعداد و سازههای آبی افغانستان خبرهای خوشی برای ایران نخواهند داشت. در «هیرمند» نوع سازه و در «فراهرود» حجم سازه نشان میدهد حداقل در نیمه پایینی مرز با افغانستان، روزهای تاریکی را باید برای سیستان متصور باشیم؛ چون امکان انحراف همه آب در هیرمند و نگهداشت همه آب در فراهرود را دارد، افغانستان حالا توسعه سازههای آبی در «خاشرود» را هم که شروع کرده است.
همه میدانستند که پاشدان آبگیری خواهد شد
دست روی دست گذاشتن دیپلماتها
تکرار ادعای تحقق حقابه
«علی سلاجقه» رئیس سازمان حفاظت محیطزیست کشور، ۱۶ خرداد و در حاشیۀ جلسۀ هیئتدولت، در جمع خبرنگاران اعلام کرد که بهدلیل بارندگیهای اخیر، حقابۀ ایران از هیرمند تأمین شده است. این درحالیاستکه، در هفتۀ آخر خرداد و پس از آخرین سیلاب رودخانۀ هیرمند در افغانستان، آب محدودی که از هیرمند بهسمت ایران جریان داشت نیز قطع شد. آنهم در شرایطی که تصاویر ماهوارهای نشان میداد، مسیر آب بهسمت گودزره همچنان باز و آب بهسمت این شورهزار در جریان بود. این گفتهها درحالیاستکه، براساس آمار رسمی از طغیانهای پیاپی هیرمند در فاصلۀ زمانی اسفند ۱۴۰۲ تا پایان اردیبهشت ۱۴۰۳، کمتر از ۳۰۰ میلیون مترمکعب آب از هیرمند به کشور وارد شده است. مقامهای دولتی درحالی اصرار بر تأمین حقابه دارند، که یک نمایندۀ شهروندان سیستانوبلوچستان در مجلس شورای اسلامی به «پیام ما» گفته است: اطلاعات اخذشده از گروههای علمی تأیید میکند که در سازۀ بند کمالخان تغییری رخ نداده و آب ورودی به سیستان از طریق دریچههای این سد بهسمت پاییندست رهاسازی شده است. براساس مطالعات زمانبندیشدۀ گروه جغرافیای دانشگاه سیستانوبلوچستان، تصاویر ماهوارهای اردیبهشت نشان میداد، حدود یکدهم آب توسط دریچههای بند کمالخان بهسمت ایران جاری شده بود و دَهبرابر این آب بهسمت شورهزار گودزره منحرف شد.
جریان آب هیرمند به سیستان قطع شد
رسانههای محلی سیستان و بلوچستان گزارش کردند طی چند روز اخیر مقدار ورودی آب در کانال فیدر یک (ورودی چاه نیمه در جاریکه) بسیار ناچیز بوده و اکنون به طور کانل قطع شده است.
«پاشدان» علیه «خراسان»
|پیام ما| در کنار تصاویری که حاکی از رهاسازی آب در افغانستان بهسمت شورهزارها هستند، خبر رسیده فاز جدید سد پاشدان بر روی رودخانهٔ هریرود در بالادست ایران (استان خراسانرضوی) و سد دوستی با حضور «ملا عبدالغنی برادر»، معاون اقتصادی نخستوزیر طالبان و «عبدالطیف منصور»، سرپرست وزارت آب و انرژی طالبان، افتتاح شده است. سد پاشدان یکی از پروژههای بزرگ سدسازی کشور افغانستان محسوب میشود که در ۲۰ کیلومتری شرق شهر هرات بر روی سرشاخههای هریرود واقع شده است و ظرفیت ذخیرهٔ ۴۵ میلیون مترمکعب آب را دارد. بهنظر میرسد حالا راهی جز اجماع منطقهای علیه سیاستهای آبی طالبان وجود ندارد. حالا مدتهاست از هامون تا آمودریا، تحتتأثیر سیاستهای آبی طالبان یا از بین رفته است یا در حال از بین رفتن است. سد پاشدان، مانع اصلی رسیدن آب به سد دوستی در خراسان ایران است.
تأمین آب از بیرون مرزها امید واهی است
دیپلمات است و پیش از گفتوگو بهنظر میرسد باید مصرانه از حقوق بینالملل دفاع کند. تلاشها و مطالعاتش برای آب، اما او را بهسمت تلاشهای تکبُعدی برای محققکردن حقوق بینالمللی آب سوق نداد، بلکه نگاهش در این گفتوگو بیش از بسیاری کارشناسان آب به داخل و منابع آبهای داخلی است. «سید عباس عراقچی»، معاون سیاسی وزارت امور خارجه در دولت حسن روحانی است که بسیاری از ایرانیها نامش را گرهخورده به «برجام» میشناسند. او برای استیفای حقوق آبی ایران بهویژه در مرز شرقی تلاش کرده است. تلاشی که بهنظر میرسد تحولات تاریخی منطقه درنهایت آن را ناکام گذاشته است. بااینحال، آنچه در این گفتوگوی یکساعته بر آن تأکید میکند، علاوهبر لزوم پایبندی به معاهدات و تلاش برای احقاق حقوق بینالمللی آب کشور، خوداتکایی به منابع داخلی آب از طریق بهینهسازی مصرف است. او که جنبههای جدیدی از دیپلماسی آب را شرح میدهد، میگوید جهان پر از تجربه و درسآموخته برای ایرانِ بیآب است تا بتواند بدون اضطراب از قطع آبهایی که از کشورهای همسایه میآیند، روزگار خشکی و بیآبی را سپری کند. روشی که نهتنها قطعی و قابل اتکاست، بلکه نه تحریمبردار است و نه در گرو چندوچون روابط با همسایگان.
آب رسیده به هیرمند ارتباطی با حقابه ندارد
مدیرکل حفاظت محیط زیست سیستان و بلوچستان ضمن تأیید رهاسازی آب هیرمند بهسمت ایران گفت: این رهاسازی بر اساس معاهده آبی ایران و افغانستان نیست بلکه تنها توافق این است که دریچههای سد کمالخان باز شود تا بهجای بیابان گودزره بهسمت ایران بیاید.
