|پیام‌ما| چند روز پیش بود که رئیس‌جمهوری وضعیت آبی کشور را فاجعه خواند و این موضوع علاوه‌بر آن است که حدود ۱۵ سال است که هشدارهای مربوط به بحران و تنش آب در همه نقاط کشور به‌طور مکرر از سوی کارشناسان اعلام شده است. طی چند سال گذشته اما عیان شدن وضعیت بی‌آبی با جیره‌بندی آب و فرونشست‌های مکرر، چاه‌های خشک‌شده و سدهای خالی، شرایطی را پیش آورد که دولت نیز ناگزیر از هم‌صدایی با هشدارهای ناترازی آب، برنامه‌های کوتاه‌مدت و بلندمدتی را برای مقابله با این بحران تدوین کرد. حالا اما سخنگوی صنعت آب می‌گوید همه بحران را پذیرفته‌اند و وزارت نیرو هم طرح‌ها و برنامه‌های اثرگذاری دارد، اما برای انجام آن پول کمی در اختیار وزارت نیرو قرار دارد: «در بودجه‌های کشور، رقمی متناسب با حل این بحران انعکاسی دیده نمی‌شود. ما از مسئولان سازمان برنامه‌و‌بودجه انتظار داریم در تدوین پیوست‌های بودجه ۱۴۰۴ عنایت ویژه‌ای به بخش آب داشته باشند.» او بی‌توجهی به تعیین بودجه متناسب با شرایط، در کنار غیرواقعی بودن قیمت آب عرض شده در بخش‌های اقتصادی را دو عامل اصلی تشدید ناترازی بخش آب اعلام کرد و گفت: « قیمت‌های تکلیفی آب و فاصله معنادار آن با قیمت تمام‌شده، تبدیل به مشکل اساسی و ناترازی در اقتصاد آب شده و اعتبارات عمومی و بودجه سنواتی نیز به‌شدت دچار محدودیت است. این مسئله موجب شده است سالانه ۲۱۷ هزار میلیارد تومان یارانه پنهان در بخش آب پرداخت شود. هم‌زمان با این اتفاق بدهی بخش آب و آبفا به پیمانکاران، مشاوران و تأمین‌کنندگان به‌دلیل نبود اعتبارات کافی بالغ‌بر ۴۷ هزار میلیارد تومان است.»

|پیام‌ما| «تکلیف بیلان آبی روشن نیست و ما نمی‌دانیم چه میزان آب موجود داریم و چه میزان برداشت می‌کنیم. از سوی دیگر، قوانین و مقررات بخش آب به‌ویژه در برنامه‌های توسعه متفاوت است.» این جمله‌ها اصلی‌ترین مواردی است که «محمد فاضلی»، جامعه‌شناسی که بر آب تمرکز دارد و مدتی هم به‌عنوان مشاور وزیر نیرو در وزارت نیرو حضور داشت، بیان می‌کند. او که هفته گذشته در نشست فدراسیون صنعت آب با موضوع «بازآفرینی سیاست‌های آبی» صحبت می‌کرد، معتقد است یکی از دلایل راه‌حل‌های به نتیجه نرسیدن اصلاح مدیریت آب کشور همین بی‌دقتی در داده‌هاست که حتی در مورد میزان بارش هم دقیق نیست، چه رسد به سایر بخش‌ها.

کارگروه سازگاری با کم‌آبی در استان فارس اعلام کرده است ۱۵۰ میلیون مترمکعب کسری آب برای این استان سنجیده شده است و کم‌توجهی دستگاه‌ها به وظایف قانونی خود در مورد آب این وضعیت را تشدید خواهد کرد. براساس اطلاعات سازمان زمین‌شناسی ۳۰ درصد از استان، در محدوده فرونشست زیاد و خیلی زیاد قرار دارد. در این استان هفت دستگاه مکلف بودند به‌میزان یک میلیارد و ۱۱۵ میلیون مترمکعب در منابع آب زیرزمینی و ۱۲۹ میلیون مترمکعب در منابع آب سطحی در فاز نخست تا پایان سال ۱۴۰۵ صرفه‌جویی کنند که محقق نشده است. طبق پایش سازمان نقشه‌برداری، پنج درصد مساحت استان درگیر فرونشست بوده که گستردگی این مناطق بسیار زیاد است؛ به‌طوری‌که ۳۳ منطقه در استان فارس دچار فرونشست شده است. این سازمان دشت داراب و مرودشت را با ۱۹ سانتی‌متر فرونشست در سال، جزو بیشترین دشت‌های در معرض فرونشست زمین در استان فارس اعلام کرده است.

اتصال لکه فرونشستی استان قزوین به فرونشست در استان البرز ممکن است این شبهه را ایجاد کند که این دو عارضه از یک مبدأ تأثیر پذیرفته‌اند؛ ولی این گزاره درست نیست. درحالی‌که فرونشست استان البرز در پایین‌دست سد طالقان قرار گرفته، فرونشست استان قزوین متأثر از سد نهب ایجاد شده است. «علی بیت‌اللهی»، رئیس بخش زلزله‌شناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی درباره دلایل فرونشست بیان کرد که علاوه‌بر برداشت بی‌رویه آب زیرزمینی باید به احداث برخی از سدها بدون توجه به وجود آبخوان در پایین‌دستشان اشاره کرد. به‌گفته او این سدها مانع نفوذ آب به عمق زمین می‌شوند و در تغذیه آبخوان اخلال ایجاد می‌کنند. نمونه‌ای از این اخلال در مشروب‌کردن سفره‌های زیرزمینی را در قزوین شاهد هستیم.

چشمه «آب‌ سفید» واقع در پهنه امن منطقه حفاظت‌شده سبزکوه (استان چهارمحال‌وبختیاری) با کیفیت آب کم‌نظیر از دهه ۸۰ برای بهره‌برداری مورد توجه بوده است. در ابتدا هدف استفاده از این چشمه ایجاد شهرک شرکت‌های آب معدنی بود و پس از آن، تأمین آب شرب شهرها و روستاهای شهرستان بروجن و سپس شهرستان لردگان مطرح شد. عدم مجوزدهی سازمان حفاظت محیط‌زیست برای انجام این پروژه اخیراً مورد نقد نماینده مردم لردگان در مجلس شورای اسلامی قرار گرفته و بر ضرورت تأمین آب شرب برای این مقاصد تأکید شده است. این درحالی‌است که ایجاد هر سازه‌ای در هسته و پهنه امن منطقه حفاظت‌شده (مطابق قوانین و برنامه مدیریت این منطقه) ممنوع است. آنچه موجب تخریب معدود زیستگاه‌های غنی در کشور می‌شود، تأکید بر فوریت و ناگزیری از اجرای پروژه‌های تک‌گزینه‌ای است.

اسفند سال قبل رئیس‌جمهوری وقت، سید ابراهیم رئیسی، در مراسم افتتاح و بهره‌برداری از ۱۵ طرح آب و برق در استان بوشهر اعلام کرد مشکل جیره‌بندی آب در بوشهر حل شده است: «رفع مشکل آب شرب مردم بوشهر و پایان جیره‌بندی آب در این استان از نتایج توجه دولت به رفع مشکلات ناشی از تنش آبی در کشور است.» حالا خلاف اعلام دولت سیزدهم اهالی بوشهر می‌گویند فقط مشکل جیره‌بندی آب در بوشهر حل نشده است بلکه در برخی از محله‌های مرکز استان این مشکل تشدید شده است.

«به‌نام فروریزنده باران‌ها، روان‌کننده تنداب‌ها و پروردگار آبرفت‌های درشت‌دانه» آهنگ کوثر بنابه عادت دیرینه سخنانش را این‌گونه شروع می‌کرد. یک‌بار خبرنگاری از او پرسید آخرین جمله‌ای که دوست دارید بگویید چیست؟ «می‌گویم آب، بركت زمین است و ما هنوز ناشكریم. آرزوی سید آهنگ كوثر آن است كه بتواند به‌اندازه خرخاكی برای سرزمینش سودمند باشد. ذرات ما باید با عشق، جهانی دیگر را بسازند.» او در حیات پربار ۸۸ساله خود با عشق زمین میهنش را به جایی بهتر برای زیستن بدل و ناممکن را ممکن کرد. درگذشت سید آهنگ کوثر خسران بزرگی است برای ایران که یکی از حافظانش را از دست داد.

احکام لایحه بودجه سال ۱۴۰۳ در بخش منابع عمومی دولت منتشر شد و بخشی از آن به موضوعات آب و کشاورزی اختصاص داشت. گرچه هنوز سایر نهادهای پژوهشی کشور از جمله مرکز پژوهش‌های مجلس تحلیلی از آن ارائه نداده است، اما برخی کارشناسان بخش کشاورزی می‌گویند قیمت آب و جرایم مربوط به آن، همچنان پایین است و این ارزانی، دست بهره‌برداران را برای برداشت‌های غیرمجاز باز می‌گذارد. این گروه از کارشناسان بر این باورند که نگاه دولت در تنظیم این سند، درآمدزایی از جریمه‌های مربوط به بخش آب و کشاورزی است و نه برنامه‌ریزی اعتباری برای آن.

در ایران تغییراقلیم با چهره‌ خشکسالی و گردوغبار خود را نشان داده و گستره‌ بحران به‌ویژه در سال‌ها و فصل‌های خشک‌تر موضوع برخورد علمی با بحران را پررنگ کرده است. استفاده از فناوری یکی از همان راهکارهایی است که برای رفع مشکلات ناشی از خشکی تالاب‌ها جلوگیری از برخاستن غبار بیشتر محل بحث بوده است. سال ۱۳۹۶ «عیسی کلانتری»، رئیس وقت سازمان حفاظت محیط‌زیست درباره ضرورت استفاده از علم روز برای حل مسائل محیط‌زیست و ضرورت آموزش‌ دیدن کارشناسان تأکید کرده بود. اما از آن زمان تاکنون چقدر از دانش‌های نوین در معضلاتی چون حل پدیده گردوغبار استفاده شده است؟