بایگانی مطالب برچسب: حفاظت مشارکتی
مشارکت حق مردم است، نه امتیاز
در طول سالهای اخیر، حفاظت از مناطق تحت مدیریت محیطزیست و منابعطبیعی با واژه زیبای «مشارکت» تزئین شده است. براساس حفاظت مشارکتی مردم محلی نهتنها مخاطب، بلکه بازیگر اصلی حفاظت هستند و این نوع حفاظت بین مردم، نهادهای دولتی و منابعطبیعی همافزایی ایجاد میکند. اما آنچه در واقعیت دیده میشود بیشتر ضد مشارکت است، تا مشارکت. دفاتر مشارکت در سازمانها بهویژه سازمان حفاظت محیطزیست و ادارهکل منابعطبیعی استانها، در ظاهر وظیفه آموزش، تسهیلگری و جلب مشارکت جوامع محلی را برعهده دارند. اما آنچه در میدان عمل اتفاق میافتد، چیزی است شبیه اجرای برنامههای نمادین، آموزشهای کلیشهای و مشارکتی نمایشی. درنتیجه، شاهد بیگانگی مردم با فرایند حفاظت و حتی تقابل با آن هستیم و فاصله معناداری بین دولت با فعالان و گروههایی که در حوزههای مختلف تخصصی کار میکنند، شکل گرفته است.
نیروی پنهان برای نجات طبیعت
جنگلسوزی در سایه جنگ
همه نگاهها به جنگی است که از ۱۳ روز پیش کشورمان را درگیر کرده است، اما نباید در این میانه زاگرس و آتشسوزیهای آن یادمان برود. در همین چند روز اخیر، چندین آتشسوزی بزرگ و همزمان در زاگرس و دیگر نقاط کشور رخ داده است. آیا جنگ جلوی ویرانی جنگلها را میگیرد؟ نه. جنگ خودش میتواند عاملی برای آتشسوزیهای جنگلها باشد. انفجار موشک میتواند به حریق منطقه منجر شود و البته در سایه جنگ، ویرانی طبیعت شدت میگیرد.
مردم پای کار آمدند، آهوان زاده شدند
وقتی خبر رسید دوربینهای تلهای در قرق علیآباد چهلگزی یزد بالاخره و بعد از غیبتی چهارساله تصویر پلنگ را ثبت کردهاند، «مهدیه کرمی»، کارشناس قرق که در راه بازگشت از منطقه بود، تمام راه را گریه کرد. آن روزِ آذرماه پارسال برای او تصویری از زندگی دوباره در ۵۰ هزار هکتار از زمینهایی بود که از سال ۱۳۹۵ مجوز قرق را گرفته بودند. همان روزی که برای «امیر منصوری»، قرقدار منطقه، متفاوتترین روز فعالیت ۱۲سالهاش است و حالا هم که یاد آن روز میافتد، سرش را بالا میگیرد و با صورتی که از شادی شکفته، میگوید «چه خوشحالیای بیشتر از این؟ تلاشهایمان نتیجه داد. بعد از هفت سال حفاظت، مجوز قرق دادند.» هفت قرقبان از هشت سال قبل در علیآباد چهلگزی، تنه به تنه منطقه حفاظتشده کالمند-بهادران، شب را به روز رساندهاند و تصویر ماندگار هر لحظهشان دیدن آهو در دشت علیآباد و دنبال کَل و بزها گشتن در رشتهکوههای مشرف به دشت است؛ آنجا که کلها و بزها در سایه کوه پناه میگیرند و پرندگان شکاری در آسمانش راه پروازشان طولانی است. در همان دشتی که بهتازگی تصویر رودک عسلخوار در آن ثبت شده و مهدیه کرمی با چشمانی که از ذوق برق میزند، دست به گوشی میشود، فیلم رودک عسلخوار را پیدا میکند و میگوید: «میدانستیم در منطقه هستند، دوربین تلهای آنها را ثبت کرده بود. اما این فیلم فرق دارد. یکی از بچههای خودمان گرفته، ببینید چقدر زیباست!»
«هُماگ» تنها میسوزد
«در این ۵۰ سال آنقدر حواسمان در حفاظت به گونههای بزرگجثه بود که هم سایر گونهها فراموش شدند و هم زیستگاههایشان؛ نمونهاش هماگ!» این را «باربد صفایی مهرو»، دانشآموخته زیستگاهها و تنوعزیستی، میگوید. پنجشنبه اول خرداد آتش به جان منطقه حفاظتشده «هماگ» افتاد، از آن روز تاکنون کمتر کسی اخبار و تصاویر آن را در شبکههای اجتماعی به اشتراک گذاشته یا خبرهای آن را دنبال کرده است. چند نفر در جمع محیطزیستیها میدانند «هماگ» کجاست؟ و چه گونههایی دارد؟ درحالیکه بهگفته این خزندهشناس «بیراه نیست اگر بگویم هماگ از نظر ارزش حفاظتی حتی برتر از مناطقی مانند پارکهای ملی ارسباران و گلستان است».
۳ طرح برگزیده حمایت مالی «هما» مشخص شدند
لشکرکشی گونههای مهاجم
گونههای مهاجم چه آسیبهایی برای مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیطزیست دارند؟ پروژه بینالمللی حفاظت از یوزپلنگ آسیایی چه نقاط ضعف و قوتی داشته؟ نگاه حراستی و امنیتی به محیطزیست چه تبعاتی بر این حوزه دارد؟ وقتی از مشارکت مردم حرف میزنیم آیا حاضریم تصمیمگیری را هم به آنها بسپاریم؟ اینها و موضوعات دیگر، همگی موضوع سخنرانیهای سومین همایش «پارکهای ملی و مناطق حفاظتشده» بود که توسط ادارهکل حفاظت محیطزیست استان فارس و دانشگاه شیراز و با همکاری دانشگاه کشاورزی و منابعطبیعی گرگان، دانشگاه تهران، دانشگاه حکیم سبزواری، دانشگاه تربیت مدرس و سازمان حفاظت محیطزیست در دانشگاه شیراز برگزار شد.
در جستوجوی خزندگان، در نبرد با تابوها
«هومن جوکار» به شوخی گفت این خانم مارگیر جمع ماست، اما مدیر هتل گوشش به این حرفها بدهکار نبود و نپذیرفت که دختری تنها را در هتل پذیرش کند. «هانیه غفاری» هم ناچار شد آن شب خانه یکی از دوستانش در اهواز بماند و روز بعد به تیم مطالعه میدانی خزندگان بپیوندد. در این ۲۵ سال کار میدانی این خزندهشناس و محقق، از این اتفاقات کم ندیده است. هانیه غفاری، عضو هیئتعلمی گروه محیطزیست دانشکده منابع طبیعی دانشگاه كردستان، عضو گروه تخصصی لاکپشتهای آب شیرین، گروه تخصصی مارها و همچنین گروه تخصصی دوزیستان اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت و عضو کمیته راهبری ملی دفتر کمکهای کوچک سازمان ملل است. او برای سالها در مورد گونههای مختلف خزندگان در کشور مطالعات علمی و طرحهای حفاظتی مشارکتی انجام داده، کاری که بهگفته خودش آسان نبود. علاقه به این حوزه، غفاری را از اواخر دهه ۷۰ و ۲۰سالگی به زیستگاههای طبیعی برای جستوجوی خزندگان كشاند و او را به یکی از بهترین خزندهشناسان ایران بدل کرد. از او پرسیدم چرا خزندگان؟ و خزندهشناسان زن با چه چالشهایی مواجهاند که همکاران مردشان آنها را تجربه نمیکنند؟
