سرنوشت «عبدالباقی» و افول سرمایه اجتماعی

آیا آنچنان که صدا و سیما خبر داده «حسین عبدالباقی»، مالک ساختمان متروپل آبادان، زنده است یا زیر آوار جان باخته؟ توئیت‌های کاربران شبکه‌های اجتماعی و اظهار نظرهای شفاهی مردم نشان می‌دهد که پاسخ اکثر آنان به این سوال منفی است. فارغ از درستی یا نادرستی این خبر، آنچه پس از حادثه فروریختن ساختمان در آبادان خودنمایی می‌کند، افول روزافزون سرمایه اجتماعی در ایران است. «اعتماد» به عنوان یکی از مولفه‌های مهم سرمایه اجتماعی به طور آشکاری آسیب دیده است. خبرنگار تلویزیون وقتی این بی‌اعتمادی را دید دوربینش را به سردخانه محل نگهداری اجساد برد و کوشید به مخاطبان اثبات کند که یکی از اجساد پیدا شده زیر آوار متعلق به مالک متروپل است. اما همین گزارش‌هم دستمایه نقدهای شدید مردم شده و کمتر کسی این گزارش را جدی گرفته است. حتی آنان که به رسانه ملی اعتماد دارند هم سعی می‌کنند کمی با تردید اظهار نظر کنند. در این یادداشت در پی رد یا اثبات این ادعا نیستم. بلکه مقصودم از طرح موضوع این بود که یادآوری کنم جامعه ما در چه راه پرمخاطره‌ای گام بر می‌دارد. هر چه جلوتر می‌رویم «اعتماد عمومی» به برخی از نهادهای رسمی خدشه می‌بیند و در چنین وضعیتی ممکن است بسیاری از حرف‌های راست و دقیق هم شنیده نشوند. همین چند روز پیش بود که یکی از جامعه‌شناسان سرشناس کشور در یک گفت‌وگوی غیررسمی از افول چشمگیر سرمایه اجتماعی نهادها در ایران اظهار نگرانی کرد. به گفته او نتایج یک پیمایش در سال 97 در زمینه سرمایه اجتماعی نهادهای رسمی در مقایسه با سال 94، گویای وضعیتی نامطلوب است. جامعه فراموش نمی‌کند که در برخی از بزنگاه‌های مهم شماری از نهادهای رسمی با مصلحت‌سنجی‌های بی‌مورد اطلاعات دقیق نداده‌اند. در چنین وضعیتی چگونه می‌توان اعتماد جامعه را بازسازی کرد؟ دادن راه حل برای چنین وضعیت پیچیده‌ای البته که به این سادگی‌ها نیست. اما گام نخست، شفافیت است. یقین داشته باشیم بدون شفافیت بی اعتمادی تعمیق می‌شود. وقتی از شفافیت حرف می‌زنیم منظورمان شفافیت در همه امور مرتبط به یک واقعه است. برای نمونه در ماجرای فروریختن ساختمان متروپل انتظار می‌رود درباره فرایند امدادرسانی گزارش‌های دقیق و حرفه‌ای در اختیار مردم قرار بگیرد. انتظار بدیهی این است که پس از تمام شدن امدادرسانی، گزارش تحلیلی دقیقی از سوی یک گروه مستقل درباره عوامل بروز این حادثه و مقصران تهیه شود. برخورد قضایی با عاملان اصلی فساد در پرونده احداث این ساختمان ناایمن و انتشار گزارش شفاف درباره سرنوشت پرونده گام بعدی این مسیر است. چرا که «عبدالباقی» مشت نمونه خروار است و طبیعتا پای دیگرانی مثل مسوولان شهرداری و.. هم در میان است. پرونده متروپل می‌تواند به نمونه مناسبی از طراحی یک فرایند شفاف و حرفه‌ای در زمینه شفافیت و رفتار مسئولانه نهادهای رسمی و صنفی بدل شود.
آقای مختار نماینده آبادان در نامه به رئیس جمهور خواستار رفع اختلال اینترنت، تعیین سخنگوی واحد و مقابله با فساد درباره این حادثه شده‌اند. همین کارها می‌تواند گام نخست اعتمادبخشی به جامعه باشد.