تحریریه پیام ما

مستأجران در شهر گران

12 مهر 1405، 21:57

|پیام ما| روز جهانی مستأجران در ایران امسال در شرایطی فرا رسیده است که اجاره‌نشینی همچنان یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های خانوارهای شهری است، اما آمارها نشان می‌دهند که مسئله را نمی‌توان فقط به بازار مسکن تقلیل داد. نتایج طرح هزینه و درآمد خانوار در سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد متوسط هزینه خالص سالانه یک خانوار شهری به بیش از ۳۰۰ میلیون تومان رسیده که نسبت به سال قبل ۴۵.۴ درصد افزایش داشته است. از مجموع هزینه‌های خانوار، ۷۱.۷ درصد به کالاها و خدمات غیرخوراکی اختصاص داشته و در همین گروه، «مسکن، سوخت و روشنایی» با سهم ۵۸.۱ درصد بیشترین سهم را به خود اختصاص داده است. به این ترتیب، بخش بزرگی از بودجه خانوار همچنان صرف داشتن سقفی بالای سر می‌شود.

برای مستأجران، این هزینه شکل مستقیم‌تری دارد. اجاره را نمی‌توان مانند خرید پوشاک، تفریح یا برخی اقلام خوراکی به تعویق انداخت. موعد پرداخت آن مشخص است و خانوار، حتی در شرایط کاهش درآمد یا افزایش سایر هزینه‌ها، باید سهم صاحبخانه را کنار بگذارد. همین ویژگی باعث شده است موضوع اجاره در سال‌های اخیر به یکی از اصلی‌ترین نگرانی‌های خانوارهای شهری تبدیل شود و هر افزایش قیمتی در این بازار با حساسیت زیادی دنبال شود.

با این حال، آمار تورم تصویر دیگری هم نشان می‌دهد. در شهریور ۱۴۰۵، تورم سالانه کل به ۷۳.۶ درصد و تورم نقطه‌به‌نقطه به ۸۸.۹ درصد رسیده است، در حالی که تورم سالانه گروه «مسکن، آب، برق، گاز و سایر سوخت‌ها» ۳۵.۹ درصد بوده است. تورم سالانه خود مسکن ۳۲.۷ درصد و اجاره نیز ۳۲.۲ درصد ثبت شده است. یعنی در دوره‌ای که بسیاری از کالاها و خدمات با سرعت بسیار بیشتری گران شده‌اند، افزایش هزینه مسکن از تورم عمومی عقب مانده است.

این تفاوت شاید نکته اصلی وضعیت امروز مستأجران باشد. فشار اجاره الزاماً از این نمی‌آید که مسکن بیشترین تورم را داشته است. برعکس، وقتی هزینه خوراک، آموزش، درمان، حمل‌ونقل و ده‌ها نیاز روزمره با سرعت بیشتری بالا می‌رود، سهم بیشتری از درآمد خانوار پیش از رسیدن موعد اجاره از بین می‌رود. مستأجر امروز فقط با گرانی خانه روبه‌رو نیست؛ با اقتصادی روبه‌رو است که تقریباً همه اجزای زندگی در آن گران‌تر شده‌اند.

از این منظر، بحران اجاره را شاید نتوان جدا از افت عمومی قدرت خرید فهمید. مسئله فقط این نیست که مسکن گران شده؛ مسئله این است که تقریباً همه‌چیز گران شده و درآمد خانوار از این مسابقه عقب مانده است. مستأجران در خط مقدم این فشار دیده می‌شوند، چون بخش بزرگی از درآمدشان را یکجا برای مسکن می‌پردازند، اما فقر امروز خانوار ایرانی فقط فقر مسکن نیست؛ نشانه‌ای از فقیرتر شدن عمومی جامعه است. در این پرونده که به مناسبت روز جهانی مستأجران تهیه شده، تجربه‌های جهانی در بحران مسکن را مرور کردیم؛ به این پرداختیم که آیا مداخله و قیمت‌گذاری دستوری در بازار مسکن چاره کار است یا حمایت از موجران؛ و از تجربه تشکل‌های اجاره‌نشین در ایران و دنیا گفتیم.