درحالی‌که مجمع عمومی سازمان ملل در روزهای اخیر هشتاد و یکمین اجلاس سران خود را با حضور رهبران کشورها برگزار کرد، رقابت بر سر انتخاب دبیرکل جدید این سازمان نیز وارد مرحله تازه‌ای شده است. براساس فهرست رسمی، درحال‌حاضر هفت نفر برای جانشینی آنتونیو گوترش، دبیرکل کنونی سازمان ملل که دوره مسئولیتش در پایان سال ۲۰۲۶ به پایان می‌رسد، نامزد شده‌اند. «رافائل ماریانو گروسی»، «ربکا گرینسپن»، «ماریا فرناندو اسپینوسا»، «کارولین رودریگز بیرکت»، «مکی سال»، «اولارا اوتونو» و «ایوون آباکی» برای تصدی دبیرکلی سازمان ملل نامزد شده‌اند.

از این جمع، چهار نفر زن و سه نفر مرد هستند. چنانچه از میان گرینسپن، اسپینوسا، رودریگز بیرکت و آباکی یک نفر انتخاب شود، برای نخستین بار از زمان تشکیل سازمان ملل متحد، یک زن دبیرکلی این سازمان را بر عهده می‌گیرد. از سوی دیگر، عمده نامزدهای کنونی دبیرکلی سازمان ملل برنامه‌های مختلفی در حوزه محیط‌زیست ارائه کرده‌اند که در صورت انتخاب، باید در انتظار اجرای این برنامه‌ها بود.

نحوه انتخاب دبیرکل جدید

فرایند انتخاب دبیرکل سازمان ملل براساس ماده ۹۷ «منشور ملل متحد» انجام می‌شود. نخست، کشورهای عضو سازمان می‌توانند نامزدهای موردنظر خود را معرفی کنند. سپس نامزدها برنامه‌ها و دیدگاه‌های خود را در مجمع عمومی ارائه می‌کنند و شورای امنیت صلاحیت و نامزدی آنها را بررسی می‌کند. پس از این بررسی، شورای امنیت یک نامزد را به مجمع عمومی توصیه می‌کند. در مرحله پایانی، مجمع عمومی انتصاب نامزد توصیه‌شده را تصویب می‌کند. پنج عضو دائم شورای امنیت نیز در این فرایند حق وتو دارند.

منشور سازوکار رسمی و انحصاری مشخصی برای نامزدی تعیین نکرده است و شورای امنیت و مجمع عمومی نیز در عمل، از طریق رایزنی‌ها و فراخوان‌های سیاسی در شکل‌گیری فهرست نامزدها نقش دارند. نامزدها معمولاً در نشست‌های غیررسمی مجمع عمومی دیدگاه‌ها و اولویت‌های خود را ارائه می‌کنند، اما مجمع عمومی پیش از توصیه شورای امنیت، مرحله رسمی انتخاب را انجام نمی‌دهد.

آرژانتینی مشهور و اتهام جاسوسی برای اسرائیل

رافائل ماریانو گروسی دیپلمات آرژانتینی است که از سال ۲۰۱۹ مدیرکلی «آژانس بین‌المللی انرژی اتمی» را بر عهده دارد و پیش از آن نیز در سمت‌های مختلف دیپلماتیک آرژانتین و سازمان ملل فعالیت داشته است. نامزدی او برای دبیرکلی سازمان ملل در نوامبر ۲۰۲۵ از سوی آرژانتین ثبت شد.

اگرچه گروسی سوابق گسترده‌ای در حوزه دیپلماسی دارد، از زمان انتصابش به مدیرکلی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در سال ۲۰۱۹، پرونده ایران مهم‌ترین بخش کارنامه او را تشکیل داده است. او در سال‌های اخیر بارها درباره برنامه هسته‌ای ایران، میزان اورانیوم غنی‌شده و دسترسی بازرسان آژانس اظهارنظر کرده است. در گفت‌وگویی در سال ۲۰۲۶ نیز بر ضرورت رسیدن به یک توافق جامع درباره برنامه هسته‌ای ایران تأکید کرد.

زمانی که آرژانتین گروسی را به‌عنوان نامزد این کشور برای تصدی دبیرکلی سازمان ملل متحد ثبت کرد، جمهوری اسلامی ایران ضمن مخالفت با او، گروسی را به جانبداری سیاسی متهم کرد. همچنین پس از جنگ دوازده‌روزه، برخی از مقام‌ها و رسانه‌های ایرانی او را به جاسوسی برای اسرائیل متهم کردند.

نخستین رهبر زن کنفرانس تجارت و توسعه ملل متحد

ربکا گرینسپن اقتصاددان و معاون پیشین رئیس‌جمهوری کاستاریکاست. او پیش از ورود به سازمان ملل، وزیر مسکن، معاون وزیر دارایی و وزیر هماهنگ‌کننده امور اقتصادی و اجتماعی کاستاریکا بود. از سال ۲۰۲۱ نیز دبیرکل «کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد» (UNCTAD) است. گرینسپن نخستین زنی است که این نهاد را هدایت می‌کند.

از مهم‌ترین سوابق بین‌المللی او می‌توان به معاونت دبیرکل سازمان ملل و معاونت مدیریت «برنامه توسعه سازمان ملل» (UNDP) اشاره کرد. یکی از نکات برجسته کارنامه بین‌المللی او، مذاکرات مربوط به ابتکار غلات دریای سیاه میان سازمان ملل، روسیه، اوکراین و ترکیه بود.

دیپلمات محیط‌زیستی

ماریا فرناندو اسپینوسا گارسس، سیاستمدار و دیپلمات اکوادوری، از مهم‌ترین چهره‌های محیط‌زیستی میان نامزدهای فعلی است. او در فاصله سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۱۹ ریاست مجمع عمومی سازمان ملل را بر عهده داشت و پیش از آن، دو بار وزیر خارجه اکوادور و همچنین وزیر دفاع این کشور بود.

او پیش از ورود جدی به سیاست، در دانشگاه و حوزه محیط‌زیست فعالیت داشته است. اسپینوسا برنامه مطالعات اجتماعی ـ محیط‌زیستی را در «فالکاسو» اکوادور بنیان گذاشت و مدیر منطقه‌ای «اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت» (IUCN) در آمریکای جنوبی شد. او همچنین مذاکره‌کننده اصلی اکوادور در مذاکرات اقلیمی سازمان ملل از کپنهاگ تا پاریس بود. سابقه دیپلماتیک او بیشتر بر چندجانبه‌گرایی، توسعه پایدار، اقلیم و حقوق بشر متمرکز است.

دیپلمات جوامع بومی

کارولین رودریگز بیرکت، سیاستمدار و دیپلمات اهل گویان، نماینده دائم این کشور در سازمان ملل است. او پیش‌تر وزیر امور مربوط به بومیان گویان و سپس وزیر امور خارجه و تجارت این کشور بود. در سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ هم گویان را در شورای امنیت نمایندگی کرد.

یکی از ویژگی‌های مهم کارنامه او، ارتباط میان حقوق جوامع بومی، منابع‌طبیعی و توسعه است. او از معماران قانون امور بومیان گویان در سال ۲۰۰۶ بود. این قانون حقوق مالکیت و حاکمیت جوامع بومی بر اراضی آنها را تقویت کرد و برای برخی پروژه‌های معدنی و توسعه‌ای در اراضی جنگلی، رضایت جوامع محلی را موردتوجه قرار داد.

رودریگز بیرکت در سال ۲۰۲۵، در مقام نماینده گویان در شورای امنیت، هم‌زمان با جنگ دوازده‌روزه اسرائیل و ایران، خواستار کاهش تنش بین دو کشور و بازگشت به دیپلماسی و گفت‌وگو شد.

رئیس‌جمهور سابق در سودای ریاست ملل

مکی سال زمین‌شناس سنگالی است که از سال ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۴ ریاست‌جمهوری این کشور را بر عهده داشته است. سال پیش از ریاست‌جمهوری، نخست‌وزیر سنگال بود و سابقه طولانی در عرصه مدیریت دولتی و فعالیت سیاسی در این کشور آفریقایی به یدک می‌کشد.

براساس رزومه رسمی ارائه‌شده به سازمان ملل، دوره ریاست‌جمهوری او با تمرکز بر توسعه زیرساخت‌های انرژی، کشاورزی، سلامت و آموزش همراه بوده است. سال در برنامه خود برای دبیرکلی، خلع سلاح هسته‌ای را یکی از اولویت‌هایش قرار داده است.

دیپلمات قدیمی سازمان ملل و حامی کودکان

اولارا اوتونو، دیپلمات اوگاندایی که بیش از چهار دهه سابقه فعالیت سیاسی و بین‌المللی دارد، ازجمله افرادی است که برای تصدی دبیرکلی سازمان ملل متحد نامزد شده است. او در سال‌های ۱۹۸۵ و ۱۹۸۶ وزیر خارجه اوگاندا بود و پس از آن به‌عنوان نماینده این کشور در سازمان ملل منصوب شد و بعدها ریاست شورای امنیت را بر عهده گرفت.

این دیپلمات پرسابقه از سال ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۸ ریاست «آکادمی بین‌المللی صلح» را بر عهده داشت و از سال ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۵ معاون دبیرکل سازمان ملل و نماینده ویژه در امور کودکان و درگیری‌های مسلحانه بود.

اوتونو همچنین طراح سازوکاری است که برای سنجش حمایت اعضای شورای امنیت از نامزدهای دبیرکلی مورد استفاده قرار گرفته و به آن «فرمول اوتونو» می‌گویند.

او اعلام کرده است که در صورت انتخاب، برای دستیابی به یک توافق جامع با هدف صلح و آشتی پایدار درباره ایران، با بازیگران کلیدی همکاری می‌کند.

مذاکره‌کننده صلح

ایوون آباکی، دیپلمات و سیاستمدار اکوادوری‌ـ‌لبنانی، سابقه سفارت اکوادور در آمریکا، فرانسه و قطر و همچنین وزارت تجارت خارجی و صنعت این کشور را دارد. او در مذاکرات صلح میان اکوادور و پرو نیز نقش داشت و بعدها ریاست پارلمان را بر عهده گرفت.

آباکی همچنین از چهره‌های مرتبط با ابتکار «یاسونی ـ آی‌تی‌تی» در اکوادور بود؛ ابتکاری که هدف از آن، حفظ ذخایر نفتی زیر «پارک ملی یاسونی» در آمازون در ازای دریافت حمایت مالی بین‌المللی بود.

آباکی در گفت‌وگویی با «عرب نیوز» درباره امکان استفاده از الگوی میانجی‌گری خود در مناقشات ایران گفت که چنین میانجی‌گری‌ای تنها زمانی می‌تواند کار کند که طرف‌های درگیر آن را بپذیرند.

مسئله تغییر اقلیم در اولویت برنامه‌ها

دبیرکل سازمان ملل مسئول اداره دبیرخانه و اجرای مأموریت‌های سازمان است و نقش مهمی در میانجی‌گری مناقشات، پیشگیری از درگیری، حفظ صلح و امنیت بین‌المللی و دفاع از حقوق بشر دارد. او همچنین باید اجرای تصمیمات نهادهای سازمان ملل را پیگیری و در برابر بحران‌های جهانی، هماهنگی میان اعضا و نهادهای بین‌المللی را تسهیل کند. بحران‌های محیط‌زیستی، تغییر اقلیم، افزایش گازهای گلخانه‌ای و گرمایش زمین ازجمله مواردی هستند که تمامی جوامع را درگیر کرده‌اند و آینده کره زمین را تهدید می‌کنند. بر همین اساس، طراحی و هدایت برنامه‌های محیط‌زیستی در سازمان ملل می‌تواند بسیاری از کشورها را به اجرای این برنامه‌ها ترغیب کند. ازاین‌رو، سوابق و برنامه‌های محیط‌زیستی این افراد اهمیت خاصی دارد.

گروسی از زاویه انرژی هسته‌ای و گذار کم‌کربن به مسئله تغییر اقلیم و محیط‌زیست نگاه می‌کند. مدیرکل کنونی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در «کاپ ۲۸» از افزایش استفاده از انرژی هسته‌ای به‌عنوان بخشی از پاسخ به تغییرات اقلیمی حمایت کرد و گفته است رسیدن به انتشار خالص صفر، بدون انرژی هسته‌ای دشوار است.

گرینسپن تغییر اقلیم را با تأمین مالی، بدهی کشورهای درحال‌توسعه و عدالت اقتصادی پیوند می‌دهد. او هشدار داده است که جهان در مسیر خطرناک تغییر اقلیم حرکت می‌کند و بر نقش سرمایه‌گذاری در انرژی پاک و اصلاح معماری مالی بین‌المللی تأکید دارد. این اقتصاددان کاستاریکایی همچنین از ابتکار «بریج‌تاون» برای اصلاح نظام مالی جهانی و کمک به کشورهای آسیب‌پذیر اقلیمی حمایت کرده است.

ماریا اسپینوسا محیط‌زیستی‌ترین فرد در میان نامزدهای دبیرکلی سازمان ملل متحد است. اسپینوسا تغییر اقلیم را تهدیدی برای توسعه، امنیت انرژی و زیرساخت‌ها می‌داند و بر عدالت اقلیمی، تأمین مالی کشورهای آسیب‌پذیر و هماهنگی بهتر نهادهای بین‌المللی تأکید دارد. نامزد اکوادوری دبیرکلی سازمان ملل همچنین پیشنهاد ایجاد سازوکاری جهانی برای هماهنگی درباره امنیت انرژی را مطرح کرده است.

کارولین رودریگز بیرکت هم بر ارتباط میان تغییر اقلیم، درگیری، ناامنی غذایی و صلح تأکید کرده است. این دیپلمات اهل گویان در شورای امنیت از وارد شدن مسائل محیط‌زیستی و حفاظت از منابع‌طبیعی به بحث‌های مربوط به پیشگیری از درگیری و صلح‌سازی حمایت کرده و در برنامه انتخاباتی خود نیز بر تأمین مالی اقلیمی و اجرای تعهدات زیست‌محیطی تأکید می‌کند.

مکی سال سنگالی نیز تغییر اقلیم را به فقر، نابرابری و توسعه پیوند می‌دهد و معتقد است صلح و امنیت بدون مقابله با آسیب‌پذیری اقلیمی امکان‌پذیر نیست. او بر تأمین مالی توسعه، سازوکارهای هشدار سریع و همکاری بین‌المللی برای مقابله با آثار تغییر اقلیم تأکید کرده است.

اولارا اوتونو تغییر اقلیم را یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های جهان می‌داند، اما بر این نکته تأکید دارد که مقابله با آن نباید به قیمت کاهش رفاه اقتصادی، نوآوری فناوری یا امنیت انرژی تمام شود. دیپلمات کهنه‌کار اوگاندایی اجرای «توافق پاریس»، تأمین مالی، انتقال فناوری و ظرفیت‌سازی در کشورهای درحال‌توسعه را ضروری می‌داند.

آباکی، دیگر نامزد اهل اکوادور، هم بر سازگاری با تغییر اقلیم، تأمین مالی کشورهای آسیب‌پذیر و جبران خسارت و زیان تأکید دارد. او همچنین از ابزارهای مالی مانند مبادله بدهی با حفاظت از طبیعت حمایت کرده و تجربه گالاپاگوس را در این زمینه مطرح می‌کند.