تهدید پنهان در آب‌های منطقه: جانداران مهاجم و توقف کشتی‌ها

تنش‌های منطقه‌ای و توقف طولانی‌مدت کشتی‌های تجاری در آبراه راهبردی تنگه هرمز، تنها بازارهای انرژی و اقتصاد جهانی را تحت‌الشعاع قرار نداده، بلکه به گفته کارشناسان علوم دریایی، زمینه‌ساز یک بحران زیست‌محیطی بالقوه شده است. طبق گزارش «یو‌اس‌ای تودی»، تجمع بیش از ۱۵۰۰ فروند کشتی در این منطقه، شرایط را برای شکل‌گیری یک «بمب زیستی» فراهم کرده است.

«بمب زیستی» چیست و چرا نگران‌کننده است؟

زمانی که کشتی‌ها برای مدت طولانی (بیش از ۱۰ روز) در حالت سکون قرار می‌گیرند، میکروب‌ها، جلبک‌ها و سایر ارگانیسم‌های دریایی فرصت می‌یابند تا به سرعت روی بدنه غوطه‌ور کشتی‌ها رشد کنند. پژوهش‌های علمی نشان می‌دهد با ازسرگیری تردد این شناورها به سمت بنادر جهانی، این موجودات زنده به زیستگاه‌های جدید منتقل شده و می‌توانند تعادل اکوسیستم‌های بومی را برهم بزنند.

پیامدهای انتقال گونه‌های مهاجم شامل موارد زیر است:

نابودی گونه‌های بومی: رقابت برای منابع و اشغال زیستگاه.
خسارت به زیرساخت‌ها: نفوذ و تخریب تاسیسات ساحلی.
تهدید سلامت: شیوع عوامل بیماری‌زای مضر برای آبزیان و انسان.

گرمای بهار و تشدید بحران رشد آبزیان

محققان تاکید دارند که تقارن این توقف‌های طولانی‌مدت با فصل بهار و افزایش دمای آب، «مرحله رشد سریع» آبزیان را تسریع کرده است. در شرایط عادی، کشتی‌های باری کمتر از ۲ روز در بنادر توقف دارند؛ اما ماندگاری ماه‌ها لنگر انداختن کشتی‌ها در نزدیکی تنگه هرمز، حجم بیولوژیکی انباشته‌شده بر بدنه‌ها را به سطحی نگران‌کننده رسانده است.

تأثیر بر تغییرات اقلیمی و هزینه‌های اقتصادی

علاوه بر تهدیدات زیستی، تجمع موجودات دریایی روی بدنه کشتی‌ها باعث افزایش اصطکاک (Drag) می‌شود. طبق آمارهای سازمان بین‌المللی دریانوردی، این پدیده منجر به هدررفت حدود ۱۰ درصد از سوخت مصرفی ناوگان کشتیرانی جهان می‌گردد که خود عاملی برای افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای است. شرکت‌های کشتیرانی سالانه میلیاردها دلار برای پوشش‌های ضدخزه (Antifouling) و شست‌وشوی تخصصی بدنه هزینه می‌کنند تا از این اتلاف انرژی جلوگیری کنند.

کدام مناطق در معرض خطر بیشتری هستند؟

طبق تحلیل‌های علمی، کشورها و مناطقی که اقلیمی مشابه خلیج فارس و دریای عمان (آب‌های گرم و شور) دارند، در اولویت خطر قرار دارند. به ویژه بنادر و مراکز بین‌المللی کشتیرانی در آسیای جنوب شرقی و هند، به دلیل شباهت‌های اکولوژیک، بیشترین آسیب‌پذیری را در برابر ورود گونه‌های مهاجم ناشی از این «بمب زیستی» دارند.