زخمی دیگر بر پیکره دریاچه ارومیه

در خبرهای منتشرشده طی هفته گذشته خبری مبنی‌بر اجرای  طرح انتقال آب شرب از سد «چراغ ویس» شهرستان سقز به شهرستان بانه در استان کردستان منتشر شد. براساس اطلاعات واصله، مقرر شده است انتقال آب شرب شهر بانه از سد چراغ‌ ویس شهرستان سقز در دو مرحله اجرا شود؛ در مرحله نخست، انتقال آب به طول ۱۸ کیلومتر به تصفیه‌خانه بانه منتقل شود و در مرحله دوم، انتقال آب از طریق خط ۲۷ کیلومتری به سد عباس‌آباد در بالادست شهر بانه انجام شود.

شهر بانه جمعیتی حدود ۲۵۰ هزار نفر دارد و آب مورد نیاز برای شرب این جمعیت حدود ۱۵ میلیون مترمکعب است. در حال حاضر، دو سد مخزنی «سبدلو» بانه و عباس‌آباد بانه با مجموع حجم آب تنظیمی حدود ۲۰ میلیون مترمکعب وظیفه تأمین آب این شهر را به‌عهده دارند. سؤال این است که چگونه شهر بانه با داشتن متوسط بارش ۷۲۰ میلی‌متری (معادل شهرهای استان گیلان) و دو سد مخزنی، هنوز قادر نیست آب شرب شهروندان بانه‌ای را تأمین کند و به تأمین آب از طریق خطوط لوله انتقال آب از سد چراغ ویس به شهر بانه متوسل شده است؟ اینکه در سال آبی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ میزان نزولات جوی به‌یکباره به نصف تقلیل پیدا می‌کند و خشک‌ترین سال آبی در نیم‌قرن اخیر رخ می‌دهد، آیا می‌تواند توجیهی بر صرف هزینه‌های گزاف و اجرای یک خط انتقال آب باشد؟ چنانچه مجدداً در سال آبی جاری و سال‌های آینده بارش‌های متداول شهرستان بانه رخ دهد و دو سد مخزنی موجود بتوانند نیازهای آب شرب شهرستان بانه را تأمین کنند، بازپرداخت هزینه‌های هنگفت طرح انتقال آب از سد چراغ ویس به شهر بانه چگونه خواهد شد؟

طبق بند «ج» ماده ۴۰ قانون برنامه پنج‌ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران، وزارت نیرو مکلف شده است اجرای طرح‌های انتقال آب شرب بین حوضه‌های آبریز و استان‌ها را پس از طی مراحل فنی و تصویب در شورای‌عالی آب با لحاظ حقابه‌‌های مبدأ امکان‌پذیر کند. بنابراین، با استناد به این بند از قانون، هم‌اکنون اجرای طرح‌های انتقال آب شرب در کشور سیر صعودی دارد و طرح انتقال آب از سد چراغ ویس به بانه نیز از همین دست طرح‌ها است.

حوضه آبریز سد چراغ ویس شهر سقز، درواقع همان حوضه آبریز رودخانه «زرینه‌رود» و یا حوضه دریاچه ارومیه است. باید نیاز آبی محیط‌زیستی این رودخانه را به‌شدت رعایت کرد تا بتوان نسبت به احیای دریاچه ارومیه تلاش بیشتری داشت. در مقابل، حوضه آبریز موجود در شهر بانه همان حوضه آبریز رودخانه مرزی زاب است. بنابراین، انتقال آب از سد مخزنی چراغ ویس به شهر بانه درواقع انتقال آب از حوضه آبریز دریاچه ارومیه به حوضه آبریز رودخانه زاب است که در چنین شرایط دشواری به‌دلیل کاهش حجم آب دریاچه ارومیه به‌هیچ‌وجه توجیه‌پذیر نیست. سؤالی که مطرح می‌شود، این است که آیا مجوز تخصیص این طرح انتقال آب از مراجع قانونی خصوصاً شورای‌عالی آب طبق بند «ج» ماده ۴۰ قانون برنامه پنج ساله هفتم اخذ شده است یا خیر؟

به‌ وزارت محترم نیرو پیشنهاد می‌شود با توجه به خسارت‌هایی که از جهت پاکسازی مسیر خط انتقال آب به جنگل‌های حومه بانه وارد می‌شود و از طرف دیگر، به‌دلیل تأمین هزینه‌های تهیه و اجرای خط لوله انتقال آب در شرایط موجود کشور و‌ با توجه به فرارسیدن فصل بارش‌های پاییزی غرب کشور، فعلاً این طرح انتقال آب متوقف شود تا بررسی‌های لازم و انجام مدیریت‌های کاهش مصرف آب در سطح شهر بانه انجام شود. قطعاً اتخاذ تصمیم‌های مدیریتی کاهش مصرف آب می‌تواند نیازهای شهروندان بانه‌ای را از جهت تأمین آب شرب مهیا کند و ان‌شاءلله دیگر نیازی به اجرای خط انتقال آب از حوضه آبریز دریاچه ارومیه به حوضه آبریز رودخانه زاب نخواهد بود.