براساس آخرین اطلاعات منتشرشده از سوی مرکز آمار ایران، نرخ تورم مصرف‌کننده در مردادماه ۱۴۰۴ به ۳۶.۳ درصد رسیده است. این میزان تورم در بخش‌هایی مانند خدمات بهداشتی و درمانی با وجود بیمه‌ها، فشار اقتصادی زیادی بر دوش بیماران و خانواده‌های آنها، به‌ویژه اقشار آسیب‌پذیر، گذاشته است.

در دهه اخیر همواره شعار دولت‌های مختلف حمایت از بیماران و کاهش هزینه‌های آنها بوده است و در این راستا، طرح‌های مختلفی با سروصدای زیادی در نظام سلامت کشور اجرا شد که از جمله آنها طرح تحول سلامت بود. این طرح در اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۳ با سه رویکرد مانند حفاظت مالی از مردم، ایجاد عدالت در دسترسی به خدمات سلامت و ارتقای کیفیت خدمات درمانی آغاز شد. طراحان طرح تحول سلامت سه هدف اجتماعی را برای این برنامه تعیین کرده بودند که از جمله آنها، ارتقای زیرساخت‌های بهداشت و درمان، بیمه درمانی رایگان، کاهش پرداختی از جیب بیماران بود. در این راستا، افراد زیادی که تا پیش‌ازآن زیر چتر حمایتی هیچ بیمه‌ای نبودند، بیمه شدند.

این طرح در چندسال اول اجرا که دولت منابع زیادی را به آن اختصاص می‌داد، موفق بود؛ به‌گونه‌ای که هزینه بسیاری از بیماران در هر درمان بستری و درمان سرپایی در هر دو بخش دولتی و خصوصی کاهش پیدا کرد. پیش از اجرای طرح تحول سلامت، سهم پرداختی بیمار از هزینه بستری به‌صورت میانگین ۳۷ درصد بود و در برخی مراکز درمانی و در رابطه با برخی از بیماران این رقم تا ۹۵ درصد هم می‌رسید. از سوی دیگر، بسیاری از بیماران برای خرید دارو و تجهیزات به بیرون از بیمارستان‌ها ارجاع داده می‌شدند. ضمن اینکه درمان‌های القایی و اخذ زیرمیزی از سوی بیماران نیز زیاد شده بود. این موارد، درمان بیماران را برای خانواده‌ها سخت کرده بود. اما پس از اجرای طرح، سهم پرداختی بیماران از نسخ بستری از ۵۴ درصد در سال ۱۳۹۲ به ۱۰ درصد رسید. همچنین، میزان پرداخت از جیب بیماران صعب‌العلاج و خاص در نیمه اول سال ۱۳۹۲ از میانگین ۴۵ درصد به ۱۱ درصد رسید.

محروم شدن بیماران از درمان‌های جدید

طرح تحول سلامت در ادامه راه با کم‌ شدن بودجه‌ها و منابع و افزایش نرخ تورم و هزینه‌های مصرفی خانوارها، افزایش نرخ ارز و… آرام‌آرام به فراموشی سپرده شد؛ به‌گونه‌ای‌که اکنون پس از یک‌ دهه از اجرای این طرح، نه از تاک نشانی هست و نه از تاک‌نشان و دوباره درمان بسیار گران شده است. در بخش قلب و درمان‌ بیماری‌های قلبی به‌گفته «مسعود قاسمی»، رئیس انجمن آترواسکلروز ایران، یک بیمار برای آنژیوپلاستی، باید حداقل ۵۰۰ میلیون تومان در بخش خصوصی هزینه کند و در بیمارستان‌های دولتی نیز ۸۰ درصد همین هزینه را در نظر بگیرید.

قاسمی در یک نشست رسانه‌ای با بیان اینکه هزینه باطری ساده برای قلب، از ۱۰ میلیون به ۵۰ میلیون تومان و باطری پیشرفته، از ۷۰ میلیون به ۷۰۰ میلیون تومان رسیده است، گفت: «۷۰ درصد پرداختی هزینه‌های درمان از جیب مردم است، درحالی‌که باید ۳۰ درصد باشد.»

به‌گفته او، به‌دنبال حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی هزینه درمان بیماران قلبی و عروقی افزایش پیدا کرده است. قاسمی پیشنهاد کرد: «کمیته‌های وزارت بهداشت، مکانیزمی را طراحی کنند تا این بیماران، کمتر دچار مشکل هزینه‌ای شوند.»

این متخصص قلب و عروق همچنین هشدار داد: «مشکلی که در حال حاضر وجود دارد، اختلاف نرخ ارز است که بین وزارت بهداشت و بیمه‌ها وجود دارد. این شرایط، ما را مجبور می‌کند ۹۰ درصد بیماران را از درمان‌های جدید محروم کنیم؛ چون بیمه‌ها نمی‌توانند هزینه‌ها را تحت پوشش قرار دهند و فقط عده‌ای خاص، توان پرداخت هزینه‌های درمان را دارند.»

هزینه‌های میلیونی بیماری‌های ساده

علاوه‌بر بیماری‌های قلبی، درمان در سایر بیماری‌های نیز افزایش پیدا کرده است. یک ویزیت ساده توسط پزشک متخصص ۴۰۰ هزار تومان است. اگرچه با توجه به نرخ تورم فعلی این عدد نسبتاً ارزان محسوب می‌شود، اما وقتی نیاز به آزمایش، سرم‌تراپی، تصویربرداری و… در کنار دارو وجود داشته باشد، این عدد به بیش از ۱۰ میلیون تومان می‌رسد. اگر بیمار به مرکز دولتی مراجعه کند، همچنان پوشش بیمه‌ای را خواهد داشت؛ اما به‌دلیل افزایش نرخ خدمات، دارو و تجهیزات باید عدد بیشتری را از نظر ریالی پرداخت کند. مثلاً فردی که برای یک سنگ‌شکن کلیه به یک متخصص مراجعه می‌کند، نخست باید ۴۰۰ هزار تومان بابت هزینه ویزیت پرداخت کند و پس‌ازآن، بسته به دولتی بودن یا خصوصی بودن مرکز درمانی که در آن قرار است سنگ‌شکن انجام شود، درصورت داشتن بیمه پایه باید بین ۵۰۰ هزار تومان تا شش میلیون و ۵۰۰ هزار تومان پرداخت کند. در غیر این‌صورت هزینه سنگ‌شکن او از ۱۵ تا ۴۰ میلیون تومان متغیر است. علاوه‌براین، باید هزینه دارو و… را هم بپردازد.

در بخش ارتوپدی نیز وضعیت چندان مناسب نیست. مثلاً نرخ ویزیت در مطب که همان ۴۰۰ هزار تومان است، اما با توجه به اینکه بسیاری از بیماران نیازمند به خدمات ارتوپدی باید در منزل ویزیت شوند، باید برای یک ویزیت ساده بدون نسخه دارویی بیش از دو میلیون و ۵۰۰ هزار تومان پرداخت کنند. این هزینه‌ها در بخش بیماران خاص و صعب‌العلاج بسیار از بیشتر است و عملاً تبدیل به هزینه‌هایی شده است که در ادبیات اقتصادی از آن به‌عنوان «هزینه‌های کمرشکن» یاد می‌شود. در بیماری‌های ساده نیز وضعیت حداقل برای اقشار آسیب‌پذیر چندان مساعد نیست. به‌عنوان مثال، یک نسخه برای سرماخوردگی ساده با لحاظ پوشش بیمه‌ای حداقل ۲۰۰ هزار تومان پیچیده می‌شود. اگر فرد تزریقات و… هم نیاز داشته باشد، این هزینه افزایش پیدا می‌کند. آن‌هم به شرطی است که بیمار به یک درمانگاه یا مرکز درمانی دولتی مراجعه کرده باشد، اگر بیمار به مرکز خصوصی اعم از بیمارستان یا مطب مراجعه کرده باشد، تنها ویزیت او ۲۳۰ هزار تومان خواهد بود که اگر دارو و تزریقات را به آن اضافه کنیم، هزینه او ممکن است تا بیش از ۵۰۰ هزار تومان افزایش پیدا کند.

خدمات لاکچری

افزایش هزینه درمان بیماران در حوزه دندانپزشکی بسیار بیشتر از سایر بیماری‌ها است، یک بیمار برای یک ویزیت ساده در بخش دولتی ۸۶ هزار تومان و در بخش خصوصی ۲۳۰ هزار تومان پرداخت می‌کند. درصورتی‌که نیاز به درمان وجود داشته باشد، هزینه‌های او افزایش بسیاری خواهد داشت. یک بیمار برای کشیدن دندان خود بسته به مرکز دولتی یا خصوصی باید بین ۱۵۰ تا ۵۰۰ هزار تومان پرداخت کند. این هزینه برای دندان عقل بسته به پیچیدگی و جراحی بین یک تا چهار میلیون تومان است. همچنین، اگر دندان کشیدنی او شکسته باشد، باید بین ۵۰۰ هزار تا یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان هزینه کند. این هزینه‌ها تنها برای درمان‌های ساده دندانپزشکی است. در بخش درمان ریشه، پروتز و… این هزینه‌ها بسیار سرسام‌آور‌ند؛ به‌گونه‌ای‌که خدمات دندانپزشکی از دسترس بسیاری از افراد جامعه خارج شده و تبدیل به یک درمان لاکچری شده است.

افزایش هزینه‌های درمانی برای بسیاری از مردم درحالی‌است که مسعود پزشکیان سال گذشته در مراسم روز پزشک بر تحقق تأمین سلامت برای افراد کم‌درآمد تأکید کرد و گفت: «ما با مردم عهد بستیم که صدای بی‌صدایان و کمک حال فقرا و دورافتادگان باشیم که به‌اعتقاد من، گام اول برای تحقق این عهد تأمین سلامت کسانی است که درصورت بیماری، به‌دلیل فقر و ناتوانی در پرداخت هزینه‌های درمان جانشان به خطر می‌افتد.» اکنون به‌نظر می‌رسد نه‌تنها تأمین سلامت برای افراد کم‌درآمد تأمین نشده، بلکه این امر برای سایر اقشار مردم نیز روزبه‌روز بیشتر دور از دسترس‌ می‌شود و چه‌بسا بسیاری از آنان از خدمات درمانی محروم شوند و درمان برای بسیاری از بیماران تبدیل به یک آرزو و رؤیا شود.