«فریدون چو شد بر جهان کامکار/ ندانست جز خویشتن شهریار

به رسم کیان تاج و تخت مهی/بیاراست با کاخ شاهنشهی

دل از داوری‌‌ها بپرداختند/به آیین یکی جشن نو ساختند

بفرمود تا آتش افروختند/همه عنبر و زعفران سوختند»

 (شاهنامه فردوسی/پادشاهی فریدون)

ضحاک ماردوش به دست فریدون پادشاه کیانی در دامنه دماوند به بند کشیده شد و مردم برای خبر دادن به سایر روستاها بوته‌ای را آتش زدند و چرخاندند و جشن گرفتند. هنوز هم مردم کوهپایه‌‌های مازندران به یاد آن روز جشن می‌گیرند. زمان برگزاری این جشن مطابق تقویم طبری در بیسِّ شِشِ نورْزِما (بیست‌وششم ماه نوروز) یا معادل بیست‌وهشتم تیرماه شمسی است.

ضحاک جوانان بسیاری را کشت و عمال حاکم ستمگر اجازه نمی‌دادند مردم بر سر مزار عزیزانشان حاضر شوند. پس از آزادی همه با جشن و شادی بر سر مزارها رفتند. یکی از آیین‌‌های این جشن، رفتن به مزار و خوردن و نوشیدن و شادی است. البته علاوه‌بر شیرین‌کام شدن، آیین‌‌های دیگری نیز در این روز برگزار می‌شود، از جمله برگزاری کشتی لوچو بین جوانان و پهلوانان سوادکوه و بندپی در روستای امامزاده حسن آلاشت که مردم مشتاق زیادی را به این ناحیه کوهستانی می‌کشاند. جشن نورگون یا نورگوهون نیز در غروب ۲۱ تیرماه شمسی در روستای نوا و برخی روستاهای دیگر لاریجان برگزار می‌شود. در این مراسم بوته گون (بوته‌ای نیم‌کره و متراکم با گل‌‌هایی ارغوانی که از آن کتیرا می‌گیرند) آتش زده و با زنجیر گردانیده می‌شود تا علامتی باشد که به مردم دوردست خبر به زنجیر افکندن ضحاک ماردوش را برساند. در روزگار گذشته در این روز غذا، نان و شیرینی‌‌های خاصی با اشکالی جالب تهیه و بازارهای محلی در نقاط مختلف مازندران برپا می‌شد و مردان به شالیزارها می‌رفتند تا خبر از ساقه کشیدن برنج بیاورند که امروز کمتر این بخش از مراسم برگزار می‌شود.

برخی از مراسم این جشن، شاید یادآور چراغ افروختن و بر سر مزار درگذشتگان رفتن سایر مردمان ایران در پنجشنبه آخر سال باشد. سال طبری دارای دوازده ماه سی‌روزه است و پنج روز به آخر آن اضافه می‌شود و سال کبیسه ندارد. برای همین در هر ۱۲۸ سال، یک ماه از سال شمسی جلو می‌افتد و ماه‌‌ها گردش می‌کند. سال طبری با فردینه ما (فروردین‌ماه) که تقریباً معادل مرداد شمسی است، آغاز می‌شود و با نوروز ما (نوروزماه) تقریباً معادل تیرماه شمسی پایان می‌پذیرد. این جشن در گیلان نیز با نام نوروزبل با مراسمی‌ مشابه در میانه مرداد شمسی برگزار می‌شود.

در بسیاری از روستاهای کوهپایه‌ای مازندران در منطقه البرز مرکزی به همت دهیاری‌‌ها و میراث‌فرهنگی این آیین باشکوه که رو به فراموشی می‌رفت، برگزار می‌شود و امسال نیز به‌دلیل قرار گرفتن بیست‌وهشتم تیرماه در روز شنبه این آیین کهن در روز جمعه یا پنجشنبه برگزار شد.