سه روز از انفجار مهیب بندر شهید رجایی می‌گذرد. تا لحظه‌ای که این گزارش نوشته می‌شود آمار جان‌باختگان به ۴۶ نفر رسیده و بیش از هزار نفر در این حادثه دلخراش صدمه دیده‌اند. تصاویر موج انفجار، وحشت مردم و آن‌ها که جان خود را ازدست‌داده‌اند، در فضای مجازی و رسانه‌ها همه‌گیر شده و بخش بزرگی از مردم کشور را به تکاپو انداخته است. آن‌ها که شرایطش را دارند در مراکز مربوطه خون اهدا می‌کنند، برخی برای خرید اقلام مورد نیاز به نهادهای مردمی پول می‌فرستند و عده‌ای هم در پی خرید ماسک برای ساکنین بندرعباس هستند. این احساس مسئولیت برای کمک به جامعه و هم‌نوعان اما محدود به فعالیت‌های فردی نمانده است. از افراد متخصص در حوزه‌های مختلف گرفته تا برخی شرکت‌ها و سازمان‌ها در تلاش هستند تا مسئولیت اجتماعی خود را در قبال مردم آسیب‌دیده به انجام برسانند. بااین‌حال به نظر می‌رسد نقش نهادهای کوچک و مردمی در کمک‌رسانی به آسیب‌دیدگان از سازمان‌های بزرگ پررنگ‌تر بوده است. یک کارشناس مسئولیت اجتماعی در گفت‌وگو با پیام ما به اهمیت توجه بیشتر سازمان‌ها و شرکت‌ها به مسئولیت اجتماعی‌شان اشاره می‌کند چرا که توجه‌نکردن به آن می‌تواند حادثه‌آفرین باشد. مسئله‌ای که بندر شهید رجایی را نیز تحت‌تأثیر قرار داده است.

وظیفه اجتماعی یا تبلیغات؟
در همان روز حادثه، یعنی بعدازظهر شنبه، اسنپ، یکی از دو شرکت بزرگ فعال در حوزه حمل‌ونقل آنلاین، ضمن ابراز همدردی و تسلیت به مردم بندرعباس و ایران، از ارائه کد تخفیف ۱۰۰درصدی برای رفت‌وآمد به اداره کل انتقال خون هرمزگان خبر داد. هدف از این اقدام، تسهیل رفت‌وآمد رایگان مردم به این مرکز به‌منظور اهدای خون بود. این کد با عبارت انگلیسی «بندرعباس» فعال شده و تا ساعت ۲۴:۰۰ روز هفتم اردیبهشت اعتبار داشت و اکنون غیرفعال است.
کمی بعد، تپسی، رقیب قدیمی این پلتفرم، با انتشار توییتی با هشتگ «در کنار همیم» توجه‌ها را به خود جلب کرد. این شرکت ظهر یکشنبه، با اشاره به عدم فعالیت خود در بندرعباس، ضمن اطلاع‌رسانی درباره امکان استفاده از سفر رایگان با اسنپ، از مردم بندرعباس دعوت کرد برای اهدای خون از کد تخفیف اسنپ استفاده کنند.

این اقدام «تپسی» با واکنش گسترده‌ای در فضای مجازی روبه‌رو شد. بسیاری از کاربران، این حرکت «تپسی» را فراتر از رقابت تجاری و نشان‌دهنده توجه به مسئولیت‌های اجتماعی دانستند و از کنار گذاشته شدن رقابت بین این دو شرکت بزرگ قدردانی کردند. آن‌ها معتقد بودند «تپسی» با وجود عدم فعالیت در بندرعباس، همدلی خود را با مردم این شهر نشان داده‌است.
با این حال، برخی دیگر در فضای مجازی این اقدام را نوعی تبلیغات دانستند و بر این باور بودند که «تپسی» با این حرکت، توجه‌ها را از رقیب خود منحرف و به سمت خود جلب کرده‌است. به اعتقاد این گروه، در پس این «همراهی» نیز نوعی رقابت پنهان وجود دارد.
شایان ذکر است که بخش خدمات پزشکی «اسنپ» نیز در منطقه حادثه، مشاوره‌های پزشکی و روان‌شناسی رایگان ارائه می‌دهد.

صا‌فکارها و پزشکان دست به کار شدند
این حادثه دلخراش نیز مانند دیگر حوادث مرگبار سال‌های گذشته، با موج گسترده‌ای از کمک‌های خیرین و فعالیت‌های مردمی مواجه شد؛ از اهدای خون به عنوان کوچک‌ترین کمک گرفته تا تلاش متخصصان حوزه‌های مختلف برای کمک به آسیب‌دیدگان و بازماندگان. در پی اعلام وضعیت اضطراری و کمبود ذخایر خونی، صف‌های طولانی از اهداکنندگان خون در مقابل مراکز اهدای خون بندرعباس و سایر استان‌های کشور تشکیل شد، به طوری که مدیرعامل سازمان انتقال خون ایران از رفع کامل نیاز اورژانسی خون در هرمزگان خبر داد.
همچنین پس از آنکه معاونت بهداشتی وزارت بهداشت به دلیل احتمال انتشار آلاینده‌هایی مانند آمونیاک، دی‌اکسید گوگرد و دی‌اکسید نیتروژن، استفاده از ماسک‌های N95 یا P2 را توصیه کرد، شماری از مردم برای کمک اعلام آمادگی کردند. برخی با انتشار نشانی داروخانه‌های عرضه‌کننده این ماسک‌ها و برخی دیگر با خرید و ارسال آن‌ها به بندرعباس، به مسئولیت اجتماعی خود عمل کردند. برای نمونه، یک فروشگاه کالای پزشکی در بندرعباس با انتشار آدرس خود، از توزیع رایگان ماسک خبر داد.

بزرگ‌ترین گروهی که برای کـمک به آسیب‌دیدگان دسـت به کـار شـده‌اند، پزشـکان هـستند. شـمار زیـادی از درمانگاه‌ها، پزشکان عمومی و متخصص و جراحان بندرعباس در صفحات مجازی، آمادگی خود را برای درمان و رسیدگی رایگان به مصدومان اعلام کرده‌اند. دست‌کم هفت کلینیک و درمانگاه برای درمان رایگان اعلام آمادگی کرده‌اند و جمعی از پزشکان بندرعباس با راه‌اندازی پویشی، افراد دچار سوختگی، شکستگی، آسیب دندان و بینایی را بدون دریافت هزینه درمان می‌کنند. کاربری در فضای مجازی با اشاره به یک جراح فوق تخصص عروق نوشته است: «دکتر تجلی، تنها جراح فوق تخصص عروق در هرمزگان، پس از دو ماه فعالیت در بخش خصوصی پس از فارغ‌التحصیلی، با شنیدن خبر [حادثه]، تمام عمل‌های بخش خصوصی خود را لغو کرد و برای مداوای مجروحان به بیمارستان محمدی بندرعباس رفت. این در حالی است که ایشان قراردادی با دانشگاه ندارد.»
فعالیت تعمیرکاران خودرو یکی دیگر از جنبه‌های قابل توجه کمک‌های مردمی است. موج شدید انفجار به خودروهای شخصی بسیاری از شهروندان بندرعباسی آسیب زد و خسارات مالی هنگفتی به بار آورد. شماری از صافکاران، نقاشان و مکانیک‌های بندرعباس، تهران، شیراز، سیرجان، خرم‌آباد و… در صفحات مجازی خود اعلام کرده‌اند که خودروهای آسیب‌دیده در بندرعباس را رایگان تعمیر می‌کنند. یکی از صافکارهای تهرانی حتی به دنبال تهیه گاراژ یا سوله‌ای در بندرعباس است تا ۱۰ نفر از نیروهای خود را به این شهر اعزام کند.

نبود توجه به مسئولیت اجتماعی منجر به فاجعه شد
مهدیه پورشاد، کارشناس مسئولیت اجتماعی معتقد است باوجوداینکه کمک‌های مردمی، کار رایگان پزشکان و متخصصان و خدمات رایگان برخی شرکت‌ها جزو مسئولیت‌های اجتماعی فردی و سازمانی است و اقدامات خوبی در این زمینه صورت‌گرفته، اما پایبند نبودن به مسئولیت اجتماعی در محل حادثه منجر به این اتفاق شده است. این کارشناس در این‌باره به پیام ما توضیح می‌دهد: «بخشی از مسئولیت اجتماعی سازمان‌ها، رعایت ایمنی و بهداشت است. سازمان‌ها موظف هستند علاوه بر تأمین ایمنی کارمندان خود، ایمنی و سلامت مردم جامعه را هم در نظر بگیرند. دپوی مواد اشتعال‌زا و عواملی که باعث این انفجار شده، رعایت‌نکردن ایمنی و درنظرنگرفتن سلامت کارمندان و جامعه و در نتیجه عدم توجه به مسئولیت اجتماعی محسوب می‌شود. گمرک با دپوی کالاهای خطرناک و مواد شیمیایی مسئولیت اجتماعی خود را در این باره انجام نداده چرا که منجر به حادثه‌ای شده که علاوه بر کارکنان خود، مردم یک جامعه را تحت تأثیر قرار داده است.»