«مردم در شبکه‌های اجتماعی محیط‌زیستی‌تر هستند تا در زندگی واقعی.» این جمله، جان کلام گزارشی بود که سال ۱۳۹۴ در یکی از روزنامه‌ها نوشتم. زمانی که دغدغه‌های محیط‌زیستی بیشتر نمایش آنلاین تلقی می‌شد تا تعهد واقعی. وقتی که بیشتر مردم با گذاشتن تصاویر و هشتگ‌های سبز، حامی محیط‌زیست بودند، اما در عمل، تغییر چندانی در سبک زندگی‌شان ایجاد نمی‌کردند. بدتر از آن، نگاه از بالا به پایین به کسانی بود که دغدغه بیشتری از ما داشتند و وارد گود شده بودند.

آن روزها، این سؤال برایم مطرح بود که آیا این دغدغه‌های آنلاین، می‌توانند به یک حرکت واقعی در دنیای واقعی تبدیل شوند؟ آیا این نمایش‌های سطحی، می‌توانند به تغییر رفتار و مطالبه‌گری منجر شوند؟

 یک دهه پس از نوشتن آن گزارش، امروز پاسخ آن سؤال‌ها را می‌بینم. می‌بینم که آن جرقه‌های کوچک مجازی، شعله‌های یک مطالبه‌ حقیقی را روشن کرده‌اند. مردم دیگر فقط به نشر تصاویر طبیعت دلخوش نیستند، بلکه حق محیط‌زیستی خود را مطالبه می‌کنند.

 دیگر خبری از آن ژست‌های صرف نیست. مردم به خیابان می‌آیند*، اعتراض می‌کنند، می‌نویسند و از مسئولان پاسخ می‌خواهند. آنها می‌دانند که محیط‌زیست یک مسئله‌ لوکس و تزئینی نیست، یک حق اساسی است؛ حقی که بر زندگی، سلامت و آینده‌ آنها تاثیر مستقیم دارد.

در سال‌های اخیر، شاهد تغییر چشمگیری در نگرش عمومی نسبت به مسائل محیط‌زیستی بوده‌ایم. آگاهی مردم نسبت به چالش‌های محیطزیستی‌ سیاره‌مان، از تغییر‌اقلیم تا آلودگی و تخریب زیستگاه‌ها، به‌طور قابل‌توجهی افزایش یافته و این آگاهی منجر به افزایش انتظارات و مطالبات از سوی مردم برای حفاظت از محیط‌زیست شده است.

این مطالبه‌گری در اشکال مختلفی نمود پیدا کرده است. از حمایت سازمان‌های مردم‌نهاد و کمپین‌های محیط‌زیستی تا تغییر در سبک زندگی شخصی برای کاهش ردپای کربن در زمین.

این تحول بی‌علت نیست. نتیجه مشاهده‌ عواقب فاجعه‌بار تخریب محیط‌زیست، افزایش آگاهی عمومی و البته تأثیر همان نمایش‌های آنلاین است.

رسانه‌های اجتماعی نقش مهمی در افزایش آگاهی و تسهیل این مطالبه‌گری ایفا کرده‌اند. به اشتراک گذاشتن اطلاعات و تصاویر مربوط به مسائل محیط‌زیستی، برگزاری کمپین‌های آنلاین و ایجاد فضایی برای بحث و تبادل‌نظر، به مردم کمک کرده است تا صدای خود را به گوش‌ها برسانند و خواستار تغییر شوند.

این تغییر در نگرش عمومی نشان‌دهنده یک تحول مثبت و امیدبخش است. هر میزان مردم بیشتر نسبت به مسائل محیط‌زیستی آگاه و مطالبه‌گر باشند، احتمال اقدامات جدی‌تری دولت‌ برای حفاظت از محیط‌‌زیست بیشتر خواهد شد. هرچند هنوز باشند کسانی که به محیط‌زیست به‌عنوان یک مانع بر سر راه توسعه نگاه کنند و منافع شخصی را بر منافع جمعی ترجیح ‌دهند.

امید است در سال پیش رو، که بحران‌های آب، هوا و انرژی زندگی ما را به‌شدت تحت‌تأثیر قرار خواهند داد، این مطالبه‌گری، روزبه‌روز قوی‌تر و به یک رفتار فراگیر تبدیل شود. جنبشی که بتواند سیاستمداران، صنعتگران و تک‌تک افراد جامعه را به‌سمت یک آینده‌ پایدار هدایت کند. آینده‌ای که در آن، محیط‌زیست نه یک دغدغه حاشیه‌ای، بلکه یک اولویت اساسی باشد.

*تجمع‌های اعتراضی مطالبه هوای پاک در اراک