بایگانی مطالب: آثارباستانی
حذف تدریجی میراث فرهنگی از سبد خانوادهها
|پیام ما| در گزارش اخیر مرکز آمار ایران که به بررسی وضعیت اجتماعی و فرهنگی ایران در تابستان ۱۴۰۳ پرداخته است، بازه زمانی برخی جداول و موضوعات مورد بررسی از سال ۱۳۹۶ تا تابستان ۱۴۰۳ در نظر گرفته شده است. در این بازه زمانی اتفاقاتی چون امضای برجام، اعتراضات آبان ۱۳۹۸ و قطعی اینترنت، شلیک به هواپیمای مسافری اوکراین، شیوع کرونا، اعتراضات ۱۴۰۱ و بسیاری موارد دیگر بر زیست اجتماعی ایرانیان و بهتبع آن سه حوزه میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری اثر گذاشته است که بررسی هر یک از این متغیرها میتواند آمارهای موجود را معنیدار کند.
زخمهای بم هنوز تازه است
درسهای تلخ از زلزله بم: روایت ۱۲ثانیهای که تاریخ یک شهر را تغییر داد
ارگ بم؛ از آوار تا احیا
از آن کابوس ۱۲ثانیهای که شهر را تبدیل به تلی از خاک کرد، ۲۱ سال میگذرد. آن روز، صبحِ مردم بم با یک کابوس طولانی شروع شد. کابوسی که بوی مرگ و اشک و داغ میداد. حالا ۲۱ سال گذشته و بم زلزله پنجم دیماه ۱۳۸۲ را بهعنوان بخشی از تاریخ خود پذیرفته است. تاریخی که نهفقط اهل بم که بسیاری از مردم جهان آن را بهخاطر دارند. مردمی که داغ بم قلبشان را فشرد. بعضی راهی شهر زلزلهزده شدند تا کاری کنند. بعضی سالها پاگیر بم شدند و ماندند و کاری کردند کارستان. «اسکندر مختاری» یکی از همان آدمهاست که در روزهای ابتدایی پس از زلزله به بم رفت و ماند و نقش پررنگی در احیای ارگ ایفا کرد. مدیر پروژه نجاتبخشی ارگ بم، در گفتوگو با «پیام ما» از تجربه آن شش سال میگوید و آن را تجربهای موفق در حوزه مدیریت بحران میراث فرهنگی میداند، تجربهای که میتوانست سرنوشتی بهتر داشته باشد.
فراموشی تاریخ، آلزایمر جمعی است
اهمیت آموزش و آگاهی در زمینه میراث فرهنگی بر کسی پوشیده نیست. آموزشی که باید از کودکی و در مدارس آغاز شود، اما مدیران میراثفرهنگی و آموزشوپرورش هنوز به ضرورت آن واقف نیستند و اقدامی برای آن انجام نمیدهند. با «شادی گنجی»، باستانشناس، پژوهشگر و نویسنده، درباره اهمیت آگاهی از تاریخ در جامعه و بهخصوص دانشآموزان گفتوگو کردیم، او درباره خطر فراموشی تاریخ در جامعه معتقد است: «جامعهای که تاریخ و گذشته خودش را به یاد نیاورد، مثل فردی است که دچار فراموشی میشود. تصور کنید یک انسان بزرگسال اگر خاطراتش را از دست بدهد، چه رنجی میکشد؟ فراموشی تاریخ مثل ابتلا به آلزایمر است، همانقدر تلخ و دلخراش»
«پوآرو» رخ یک جریان مجرمانه است
در نشست تخصصی «فضای مجازی و مبارزه با تخریب آثار تاریخی ایران» که با حضور تعدادی از کارشناسان میراث فرهنگی؛ حقوقی و اعضای کارگروه مبارزه با گنجیابی در پژوهشگاه میراث فرهنگی برگزار شد، موضوعات مختلفی درباره چالشهای پیش روی حفاظت از آثار تاریخی ایران و مقابله با تخریب و قاچاق این آثار مورد بحث و بررسی قرار گرفت. در این نشست که بر نقش فضای مجازی و شبکههای اجتماعی در گسترش گنجیابی و تخریب محوطههای باستانی تمرکز داشت، در کنار انتقادات صریحی که به عملکرد وزارت میراثفرهنگی در مقابله با این جریان وارد کرد، تأکید ویژهای بر ضرورت اصلاح قوانین و تغییر نگرش قانونی و ساختاری در وزارت میراثفرهنگی و نهادهای مرتبط و آگاهیبخشی عمومی رسانهها شد.
حفاظت کم اثر
|پیام ما|سالهاست که یگان حفاظت میراثفرهنگی کشور از نبود نیروی حفاظتی گله دارد و آسیبهای فراوانی بهدلیل همین کمبود نیرو به محوطهها و بناهای تاریخی وارد میشود، اما همچنان در گزارشهای ارائهشده از سوی یگان حفاظت میراثفرهنگی، کمبود تجهیزات و نیروی انسانی یکی از سرفصلهای این گزارش بود.
شور زندگی اصفهانیها به جریان افتاد
اصفهان، شهر تاریخ و فرهنگ است و زایندهرود، شریان حیاتی این دیار که از دیرباز نماد شکوه و هویت این استان بوده، پس از مدتی خشکی دوباره جریان یافته است. اما تنها آب نیست که در بستر رودخانه جاری است بلکه روح و هویت اصفهان دوباره به زندگی برگشتهاند. در روزهای اخیر، زایندهرود دوباره بهطور موقت برای تأمین نیازهای کشاورزی باز شده است و مردم اصفهان در کنار آن گرد هم آمدهاند. بستر رودخانه که مدتی خشک و بیصدا بود، حالا شاهد لحظاتی پر از نشاط و شادی است. مردم با هر قدم در کنار سیوسهپل و پل خواجو، یاد روزهای گذشته را زنده میکنند. برای آنها، زایندهرود نهتنها یک رودخانه بلکه بخشی از تاریخ و هویت فرهنگیشان است که زندگی را در این سرزمین جاری نگهداشته است.
بازنگری حرایم یا حذف بافتهای تاریخی از فهرست حفاظتی
«نهضت بازنگری حرایم» که «صالحی امیری» در روز کسب رأی اعتماد قولش را به نمایندگان مجلس داده بود، با بازنگری حرایم و بهمعنای دقیقتر «کوچکسازی حرایم» در بافتهای تاریخی سراسر کشور آغاز شده است. نخستین خبر از سفر وزیر به استان گلستان رسید و کوچک شدن بافت تاریخی گرگان، بعد خبر از سبزوار آمد و کوچک شدن ۷۷ هکتاری بافت تاریخی آن و زمزمههایی هم درباره کوچک شدن بافت تاریخی اصفهان شنیده میشود، تمام این موارد درحالیاست که مسئولان وزارت میراثفرهنگی پاسخگوی سؤالات نیستند و کسی نمیداند شهر بعدی که قرار است حریم بافت تاریخی آن با «نهضت بازنگری حرایم» کوچکتر شود و در پی آن مجوز تخریب هکتاری بافت تاریخی آن صادر شود، کدام شهر ایران است.
حذف تاریخ با تخریب
درحالیکه اصفهان خود را برای میزبانی از ۱۳۰ شهر تاریخی جهان در سال ۲۰۲۷ آماده میکند و همزمان مساجد تاریخی و حتی معاصر این شهر و کشور در حال ثبت ملی و جهانی هستند، اخیراً خبری منتشر شد مبنیبر تخریب مسجد سیچان، یکی از مساجد قدیمی و شناختهشده در جنوب شهر. این اقدام که بهدنبال درخواست هیئتامنای مسجد و شهرداری منطقه پنج اصفهان برای نوسازی و بازگشایی معبر صورت گرفت، بدون استعلام از ادارهکل میراثفرهنگی استان اصفهان انجام شد. این درحالیاست که «حسین کارگر»، مدیر منطقه پنج شهرداری اصفهان که به دستور او این مسجد تخریب شده، طی بیانیهای بهصراحت اعلام کرد: «مسجد سیچان تاکنون در فهرست آثار ملی کشور ثبت نشده و از منظر میراث فرهنگی، هیچگونه ارزش تاریخی ندارد.» اما آیا این بدان معناست که باید یک بنای ارزشمند فرهنگی و هویتی بهراحتی تخریب شود؟ چگونه این بنا که فراتر از کارکرد عبادی خود، بهعنوان یک نماد فرهنگی، معنوی و زیباشناختی برای اصفهان و مردم این محله شناخته میشد، در اقدامی جنجالی تخریب میشود؟ در شرایطی که اصفهان بهعنوان شهری با هویت غنی و میراث جهانی شناخته میشود، چنین اقدامی باعث ایجاد سؤالات زیادی درباره سیاستهای شهری و نحوه مدیریت میراث فرهنگی در این شهر شده است. چگونه در شهری که میزبان نشستهای بینالمللی میراث فرهنگی است، این تخریب رخ میدهد؟
تخریب به بهانه توسعه
|پیام ما|بیستم آبانماه بود که رسانهها اطلاعات مربوط به طرح توسعه امامزاده یحیی را منتشر کردند. طرحی که براساس آن ۳۸ هکتار از محله تاریخی عودلاجان تخریب و به محدوده حرم امامزاده یحیی الحاق میشود. پس از انتشار این خبر، مسئولان وزارت میراثفرهنگی از جمله معاون میراثفرهنگی تهران از توقف این طرح خبر داد و پس از آن، وزیر میراثفرهنگی هفتم آذر در حاشیه جلسه هیئت دولت اعلام کرد: «رسماً اعتراض کردیم و با هرگونه تغییر در سازه بنا و محوطه امامزاده یحیی مخالف هستیم». بهرغم این اظهارات، براساس شنیدهها طرح توسعه امامزاده یحیی در کمیسیون ماده ۵ و از سوی سازمان نوسازی شهرداری پشت درهای بسته در حال بررسی است.
