ستاره حجتی

برای روستای «کوسه‌لر» شهرستان ایجرود، از حدود ۱۴سال پیش طرح آب‌رسانی و لوله‌کشی انجام شده است، اما اهالی می‌گویند یک سال هم از این طرح بهره نبردند و آب شرب مدام قطع بوده است. سال ۱۴۰۱ خط لولۀ جدیدی به این روستا و به‌‎منظور تأمین آب شرب کشیده می‌شود، اما آن‌هم راهگشای بی‌آبی در این روستا نبوده است. این‌بار اهالی می‌گویند که تمام ماه‌های گرم امسال را بی‌آب گذرانده‌اند و از آنجا که روی کاغذ و اسناد ادارۀ آب و فاضلاب استان، دارای شبکه و مسیر لوله‌کشی هستند، نه در اولویت آب‌رسانی با تانکر قرار دارند و نه جایی در طرح‌های جدید تأمین آب شرب شهرستان.

زمانی که پس از چند سال کشمکش، صندوق ملی محیط‌زیست در دولت «حسن روحانی» کار خود را آغاز کرد، قرار بود سرمایهٔ آن صرف راه‌اندازی بسیاری از طرح‌ها و پروژه‌های محیط‌زیستی کشور خصوصاً در بخش خصوصی شود. در چند سال گذشته، این صندوق که سرمایه‌ای یک‌هزار میلیارد تومانی در یکی از بانک‌های کشور دارد، توانسته بود تسهیلاتی برای برخی طرح‌ها و پروژه‌ها فراهم کند. اما در اواخر اردیبهشت، خبر برکناری مدیرعامل این صندوق و انتصاب فردی دیگر که پیش از این هیچ نشانی از او در موضوع محیط‌زیست نبود، در بحبوحهٔ اخبار انتخابات زودهنگام ریاست‌جمهوری گم شد. اما در همین ماه‌ها، خبری از اعطای تسهیلات به طرح‌ها و پروژه‌ها به‌ چشم نمی‌خورد. طرحی برای انتقال سرمایهٔ صندوق به بانکی دیگری در دست پیگیری است و مدیر عامل جدید، انتصاباتی که چارچوب قوانین و مقررات نیستند را انجام داده است؛ تغییراتی که به‌ نظر می‌رسد در دقیقهٔ ۹۰ دولت نیمه‌تمام سیزدهم، باعجله درحال انجامند.

«در یک آبخیز کوچک یا در یک زیرحوضه که چند سد بزرگ در آن وجود دارد، سد تازه‌ای تصویب می‌شود، درحالی‌که «سیمای مصرف» نشان می‌دهد، آبی پشت سد جمع نخواهد شد، مگر فاضلابِ شهرها و روستاهای بالادست.» این داستان سد ژاوه است که پس از ۱۶ سال، دولت می‌خواهد بالاخره آن را آبگیری کند و همین‌طور نوشتاری صریح که گزارشی از سوی شورای سیاست‌گذاری آب و خاک کمیسیون آب و کشاورزی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی سنندج آن را اعلام کرده است. «سد ژاوه» در کردستان، در حالی قرار است آبگیری شود که چندین گزارش علمی از نهادهای دانشگاهی و مکاتبات میان دستگاه‌های اجرایی مرتبط وجود دارد که سرریز فاضلاب به‌جای آب را، حداقل طی ۱۰ سال گذشته گوشزد کرده‌اند. بااین‌حال، سد ژاوه براساس مصوبه‌ای ملی ساخته شده، اما رفع آلودگی‌های آن به‌عهدۀ استان گذاشته شده است. این درحالی‌است که چهار منبع آلاینده که از نخستین مطالعات شناسایی شده بود، همچنان با آلایندگی بالا، سلامت آب احتمالی در «ژاوه» را با آلودگی‌های انسانی و حیوانی تهدید می‌کنند.

«چگردان‌لاش» روستایی در پایین‌دست سد «کهیر»، از مجموع ۵۵ روستایی که قرار است تا سال ۱۴۲۵ و تکمیل طرح آب‌رسانی «کهیر»، به آب شرب پایدار دسترسی داشته باشد، حالا نزدیک به ۱۷ روز است که به آب شرب دسترسی ندارد. مسئولان آبفای استان، موضوع را کاملاً انکار می‌کنند، اما فرماندار کنارک علاوه‌بر تأیید مشکل آب در این منطقه، عنوان می‌کند که در تلاش برای رفع آن است. براساس آنچه فرماندار توضیح می‌دهد، گرمای هوا در کنار خشکسالی شدید، امکان تأمین آب به‌جز برای نیازهای ضروری را سلب کرده است. به‌گفتۀ او، آب‌رسانی سیار و سهمیه‌ای به این منطقه انجام می‌شود، اما کفاف نیازهای مردم را نمی‌دهد. اهالی این روستا اما می‌گویند، گاه برای شرب نیز آب در دسترس ندارند و هر ۲۰ روز یا بیشتر، آب در مخزن روستا تخلیه می‌شود.

مطابق آنچه سازمان هواشناسی هشدار داده بود، شرق کشور با شدت‌گرفتن بادهای ۱۲۰روزه، در غبار فرو رفت؛ نه فقط پدیدۀ گردوغبار در ۱۴ شهرستان استان سیستان‌وبلوچستان را درگیر کرده است، بلکه حداقل ۷ ایستگاه هواشناسی در ۷ شهر خراسان جنوبی و رضوی هم گردوغبار غلیظ را ثبت کرده‌اند. کاهش دید حتی در فرودگاه بیرجند نیز محسوس بوده است. بنا به اعلام این سازمان و آنچه درحال‌وقوع است، پدیدۀ گردوغبار غلیظ تا روزهای نخست هفتۀ دیگر به‌ویژه در استان سیستان‌وبلوچستان تشدید خواهد شد. این پدیده با گرم‌ترین روزهای سال همراه شده است، اما خوشبختانه تاکنون آماری از بستری شهروندان مناطق درگیر در بیمارستان‌ها گزارش نشده است.

برای دومین‌بار پیاپی در ماه گذشته، «گزنک» در بخش لاریجان شهرستان آمل، دچار سیلاب شد؛ سیلابی که بنا به اعلام دفتر مدیریت بحران استانداری مازندران، ناشی از ذوب و جاری‌شدن برف‌های دماوند بود. گرچه به‌نظر این اتفاق در اثر گرمای چند روز اخیر اتفاق افتاده است، اما نه فقط تیرماه سال گذشته، سه مرتبۀ دیگر از سال ۱۳۹۶، این سیلاب در درۀ گزنک و بخش لاریجان اتفاق افتاده است. بااین‌حال‌، سازمان‌های دولتی متولی، هیچ پایشی بر وضعیت برف‌چال‌ها یا یخچال‌های این قله و کوه ندارند و با وجود تکرار هرسالۀ سیلاب، به‌نظر هربار از وقوع آن غافلگیر می‌شوند. سیلاب اخیر خوشبختانه خسارت جانی نداشته است، اما هیچ‌کس نمی‌داند چه زمانی درۀ گزنک سیلابی خانمان‌برانداز بر اهالی آوار می‌کند؛ چرا که حتی مرکز تحقیقات آب کشور وابسته به وزارت نیرو هم آن را پایش و مطالعه نمی‌کند. به‌نظر، مخاطرات دماوند مانند رازی سربه‌مهر خواهند ماند که هرازگاهی از «گزنک» به بیرون درز پیدا کرده و هشدار می‌دهد؛ هشداری که جدی گرفته نمی‌شود.

حدود ۵ روز است که قطع آب گریبان بسیاری از مناطق شهر زاهدان را گرفته است و اهالی را ناچار به خرید آب شرب برای نیازهای اولیه کرده است. موضوع قطع طولانی آب در شرایطی دوباره در این شهر تکرار می‌شود که گرمای هوا در روزهای اخیر بی‌سابقه بوده است و این استان نیز مانند سایر نقاط کشور هر روز درحال شکستن رکورد گرمایی است. فقط یک ماه پیش بود که وزارت نیرو اعلام کرد، موضوع تنش و قطع آب شرب در زاهدان و منطقۀ سیستان استان سیستان‌وبلوچستان، دیگر تکرار نمی‌شود. براساس آنچه خرداد گذشته از سوی شرکت آب و فاضلاب کشور اعلام شد، در یک سال گذشته ۲ هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان برای پروژۀ آب‌شیرین‌کن و ۱ هزار و ۲۰۰ میلیارد تومان برای چاه‌ها و خطوط انتقال هزینه شد و پروژه تأمین آب زاهدان و سیستان با ۴ هزار میلیارد تومان هزینه در یک‌ سال اخیر، به بهره‌برداری رسید؛ اعداد تکان‌دهنده‌ای که به نظر اثری بر تأمین آب شرب زاهدان نداشته است. به نظر می‌رسد تبلیغات در مورد «رخت‌بربستن بی‌آبی»‌ از زاهدان و سیستان، صرفاً دستاوردسازی بود.

۳۰۰ نفر از اهالی روستای «دهفول» نهاوند استان همدان، به‌دلیل استفاده از آب شربِ آلوده به میکروب با منشأ فضولات حیوانی روانۀ مراکز درمانی شدند. این اتفاق در پی ورود چاه جدیدی به مدار تأمین آب شرب این روستا اتفاق افتاد؛ چاهی که سال‌ها متروکه بود و طی سالیان به فاضلاب انسانی و فضولات حیوانی آلوده شده بود. مرکز بهداشت شهرستان نهاوند و شرکت آب و فاضلاب این شهرستان، بدون هیچ آزمایشی از آب، پیش از اتصال به مدار، آب را صرفاً با کلرزنی وارد شبکه کردند. پس از ابتلاء تعداد قابل توجهی از اهالی به علائم مشترک مسمومیت، آزمایشِ سلامت آب انجام، آلودگی به میکروب ناشی از فضولات حیوانات تأیید و حلقۀ چاه دوباره مسدود شد.

با شروع فصل تابستان و در اثر گرم‌شدن هوا، نخلستان‌های روستاهای «پوسار» در شهر «خاش» و روستاهای شهرستان «گلشن» در استان سیستان‌وبلوچستان، طعمۀ حریق شدند. اهالی محلی به «پیام ما» می‌گویند که هیچ کمک دولتی به آن‌ها برای اطفاء حریق نرسیده است و خاموش‌کردن نخلستان از عهدۀ آنان خارج است. مسئولان جهاد کشاورزی این استان، به‌عنوان متولی نخلستان‌ها پاسخگو نیستند. اهالی همچنین می‌گویند برآورد خسارت درحال‌حاضر امکان‌پذیر نیست، اما اگر شرایط آب‌وهوا این طور بماند، نخلستان‌های بیشتری خواهد سوخت.

هنوز یک سال از افتتاح طرح آب‌رسانی به روستاهای رفسنجان در استان کرمان نمی‌گذرد‌؛ طرحی که دولت در زمان افتتاح، آن را پایان تنش آبی منطقه اعلام کرد. اهالی روستای شهرک ابراهیم‌آباد حاجی می‌گویند با شروع فصل تابستان، هر روز تا ساعت ۱۲ شب قطع آب را تجربه می‌کنند. مشکلی که به نظر در روستاهای منطقه عمومیت دارد. با وجود پیگیری‌های مکرر اهالی اما کسی جوابگوی آن نیست.

جدول منتشر شده از وضعیت آبخوان‌های کشور در ۱۵ استان کشور که عموماً محل استقرار دشت‌های ممنوعه و ممنوعۀ بحرانی هستند، نشان می‌دهد کسری تجمیعی در آبخوان‌های خراسان رضوی دارای شرایط بسیار حاد و بیشترین میزان در کشور است. این عدد برای استان‌های کرمان، تهران، قزوین، قم و مرکزی نیز قابل‌توجه است. بنا بر آمارهای رسمی، آبخوان‌های کشور تا نیمۀ تیرماه حدود ۱۴۰ میلیارد مترمکعب کسری دارند و این درحالی‌است که هم‌اکنون در سراسر کشور در ۴۳۰ نقطه، طرح‌های تغذیۀ مصنوعی و پخش سیلاب اجرا می‌شود. بااین‌حال به نظر میزان برداشت گسترده، اجازۀ تأمین و جبران به وسیلۀ تغذیۀ آبخوان‌ها را نمی‌دهد.