درحالی‌که نه‌فقط بند کمال‌خان بلکه کانال لشگری می‌تواند بخش قابل‌توجهی از آب سیلاب‌های هیرمند را نیز منحرف کند، سیلاب هیرمند چنان بزرگ و عظیم بود که سازه‌های آبی افغانستان توان کنترل آن را نداشتند و روز گذشته بخشی از آب طغیان هیرمند با عبور از بند کمال‌خان و نهر لشگری به‌سمت ایران جریان پیدا کرد و وارد کشور شد. همچنین، این اتفاق برای رودخانه «فراه» نیز رخ داد و طغیان و سیلاب حاصل از آن، آب را به هامون سابوری وارد کرد؛ آبی که هنوز از میزان و حجم آن اطلاعاتی در دسترس نیست. طالبان طی سه سال زمامداری‌اش در افغانستان، از سال ۱۴۰۰، هر بار موضوع تغییراقلیم و خشکسالی را به عنوان دلیل عدم تأمین حقابه قانونی و تاریخی ایران به میان کشیده، اما هر بار طغیان‌های رودخانه‌های فرامرزی با ایران خط بطلانی بر این دروغ می‌کشند. به‌نظر می‌رسد حالا که شواهد و تصاویر ماهواره‌ای نیز مؤید پرآب بودن رودخانه‌های فرامرزی ایران و افغانستان ،به‌ویژه هیرمند، است فصل فشار بر همسایه و مذاکره پیگیرانه فرارسیده است. آنچه نیاز آبی ایران و البته حق قانونی او و شرق کشور است، نه سیلاب بلکه عمل به معاهده کهن و وعده‌های تازه، اما بی‌سرانجام کشور همسایه و تأمین پایدار آب است.

«اصفهان شهری است بر هامون نهاده، آب‌وهوایی خوش دارد و هرجا که ده گز چاه فرو برند، آبی سرد خوش بیرون آید…» این جمله‌ها از سفرنامه «ناصرخسرو قبادیانی» را احتمالاً به‌خاطر می‌آورید که در مورد شهر اصفهان نوشته است. حالا ۱۰ قرن پس از این سفر، می‌دانیم که اصفهان شهری است همچنان بر هامون که بر زمینی متزلزل از فرونشست‌های مداوم قرار دارد و آب‌و‌هوای آن نه خوش که روزانه با تهدید صدها آلاینده رو‌به‌روست و از آن‌همه آب و آبادی آن تقریباً اثری نمانده است؛ مانند زاینده‌رود که دیگر رود خشکی شده است. امسال اما بر همه مشکلات اصفهان چالشی دیگر نیز اضافه شد: قطع مکرر برق که چهار ماه پیاپی ادامه دارد و روز گذشته سخنگوی صنعت برق آن اعلام کرد تا نیمه اسفند هر روزه دنبال خواهد شد تا بلکه با گرم‌شدن هوا تأمین گاز برای نیروگاه‌ها تسهیل شود. شهروندان اصفهانی اما در روزهای پایانی سال از این برنامه کلافه‌ شده‌اند و می‌پرسند چرا سهمشان هم آلودگی است هم قطع برق؟ کسبه نیز می‌گویند تمام فروش شب عید تحت‌تأثیر این قطع‌های مکرر برق قرار گرفته است و صدایشان نیز شنیده نخواهد شد.

ماهیگیرانی که با قایق در بنادر «کنگان» و «عسلویه» در استان بوشهر صیادی می‌کنند، می‌گوید دریا دیگر مانند قمار شده است؛ یک شب یا یک روز به دریا می‌زنی و با تور پر برمی‌گردی و ۱۰ روز با تور و قایق خالی، آن‌هم در شرایطی که نه بیمه‌ای در کار است، نه سهمیه بنزینی و نه مجوزی برای صید. در سواحل استان بوشهر تقریباً سه‌برابر جمعیت صیادِ قایقران که با مجوز شیلات فعالیت می‌کنند، بدون مجوز صید می‌کنند و قایق‌ها را با مجور تفریحی به آب می‎زنند. اما مدیرکل شیلات این استان می‌گوید ذخایر خلیج‌فارس در این استان به‌میزانی کاهش پیدا کرده است که اگر روند برداشت‌های بی‌رویه و خارج از فصل تمام نشود، از ذخایر دریا حتی به‌اندازه یک آکواریوم هم باقی نخواهد ماند. با‌این‌حال، او نیز معتقد است معیشت مردم به دریا گره خورده و تا مشکلات اقتصادی، شغل و درآمد حل نشود، گره‌ای برای هیچ‌کس گشوده نخواهد شد؛ «نه صید و نه صیاد و نه خلیج نیلگون فارس.»

منطقه ویژه اقتصادی پارس جنوبی، منطقه‌ای بود که این‌بار سخنگوی دولت برای برگزاری نشست خبری هفتگی خود با خبرنگاران انتخاب کرد؛ منطقه‌ای در عسلویه استان بوشهر که به «پایتخت انرژی» ایران شهر دارد. استقرار سازه‌هایی عظیم و توصیفی از عملکرد آن که در این سفر از سوی مدیران و متخصصان این منطقه توضیح داده شده است، این شهر فولادی را به یکی باشکوه‌ترین مناطق اقتصادی کشور شبیه می‌کند. تشبیهی که چشمِ بیننده نیز آن را می‌پذیرد و تحت‌تأثیر قرار می‌گیرد، اما شهر عسلویه این‌طور نیست. هیچ‌چیز در شهر نه باشکوه است، نه شمایل جدید دارد و نه قدیم. گویی این شهر میان تحولات عظیم صنعتی و اقتصادی که طی از بیش از سه دهه در پیرامونش اتفاق افتاده است، گم شده. شهر، جایی که اهالی بومی زندگی می‌کنند، فقط در ساحل و دریا به اصل خود وفادار مانده است. آن‌همه توسعه و ساخت‌وساز حتی به آسفالت خیابان‌ها هم نرسیده است، چه برسد به خانه‌هایی که بیشتر هنوز با بلوک‌ها بتنی ساخته شده‌اند و بدون تکمیل نما مانده‌اند. حتی در بازار می‌توانی انواع برندهای خارجی از هر چیزی را پیدا کنی، نه آنچه ساخته دست و ذوق و قریحه اهالی باشد یا نشان از زیست آنان را همراه داشته باشد. شاید هم این‌همه «حقیقت» عسلویه باشد: دیگر همه‌چیز تغییر کرده یا بهتر شده یا بدتر.

وزارت نیرو می‌خواهد آب رودخانه ارس را برای تأمین آب شرب شهر تبریز و شهرهای کوچک مسیر منتقل کند. آبی که خود وزارت نیرو، وزارت امور خارجه و کمیسیون کشاورزی، آب، منابع‌طبیعی و محیط‌زیست مجلس شورای اسلامی آلودگی آن به فلزات سنگین را تأیید می‌کنند. تنها نهادی که متولی پایش آلودگی آب است و در مورد این موضوع اظهارنظر نمی‌کند، سازمان حفاظت محیط‌زیست است. بااین‌حال، مطالعاتی از خود این سازمان وجود دارد که مؤید آلودگی بالای رودخانه به ۵۹ فلز سنگین است. حالا وزارت نیرو می‌گوید می‌خواهیم آب را از منطقه‌ای غیرآلوده منتقل کنیم، اما نمی‌گوید کجا. سخنگوی صنعت آب ایران انتقال آب از بالادست ورود آلاینده‌ها (بالادست سد خداآفرین) را تأیید می‌کند، اما نقطه دقیق آن را قید نمی‌کند. به‌نظر می‌رسد بالادست منطقه آلوده به‌دلیل ورود آلودگی در معادن مس کشور ارمنستان باید جایی در خارج از مرزهای ایران باشد. وزارت امور خارجه اعلام کرده است مذاکراتی با ارمنستان برای رفع آلودگی رودخانه ارس در جریان است. وزارت امور خارجه تأکید می‌کند با کشور ارمنستان در مورد رفع آلودگی مماشات ندارد، اما اطلاعی از تصمیم وزارت نیرو در مورد مکان‌یابی انتقال آب هم ندارد. مجلس بر موضوع مهمی تأکید می‌کند؛ اینکه سازمان حفاظت محیط‌زیست کشور به‌رغم درخواست مجلس شورای اسلامی گزارشی از آخرین پایش آب ارس ارائه نداده است. برخی نمایندگان مجلس و رسانه‌ها اعلام کرده‌اند تاکنون پاسخ شفافی از سازمان حفاظت محیط‌زیست در این زمینه دریافت نکرده‌اند. در کنار همه اینها، بیش از ۵۰ مطالعه دولتی و دانشگاهی وجود دارد که جزئیات آلودگی را هم بیان می‌کنند. حالا سه سؤال بزرگ در مورد طرح انتقال آب این رودخانه به‌منظور شرب وجود دارد. رودخانه‌‌ای که اسناد می‌گویند به‌دلیل استمرار ورود آلاینده‌ها به آن، اکوسیستمش را آلوده کرده است و رد فلزات سنگین را می‌توان را تا عضلات ماهیان ارس و همچنین، طول ۱۵۰ کیلومتر در خاک ایران نیز رصد کرد. سؤال نخست در برابر وزارت نیرو قرار می‌گیرد: منطقه دقیقی که قرار است آبی سالم از آن منتقل شود، کجاست؟ پاسخ سؤال دوم در حوزه وظایف سازمان حفاظت محیط‌زیست است: «دلیل عدم انتشار شفاف وضعیت آلودگی آب این رودخانه چیست؟» و سؤال آخر متوجه وزارت امور خارجه است: «آیا با انتقال آب از خارج از مرزهای ایران، آن‌هم بر رودخانه‌ای که معاهده‌ای بر آن ندارند، موافقت خواهد کرد؟

به‌نظر می‌رسد ستاد ملی هماهنگی و مدیریت تالاب‌های کشور دارد خلیج گرگان را برای عبور از بدترین شرایطی که ممکن است طی ۲۵ سال آینده با آن روبه‌رو شود، آماده می‌کند. درحالی‌که پیشتر لایروبی کانال آشوراده به‌عنوان راه علاج خلیج گرگان معرفی می‌شد و اعتباری در حدود ۵۰۰ میلیارد تومان برای آن صرف شد، اما حالا دولت می‌گوید این اقدام کافی نبوده است. بنابر آنچه معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری گلستان و مدیرکل حفاظت محیط‌زیست این استان به «پیام‌ما» می‌گویند و براساس آنچه در سال ۱۳۹۹ تکلیف شده است، حالا باید اقدام‌های دیگری هم بر خلیج انجام شود. بهمن امسال معاون اول رئیس‌جمهوری مصوبه انجام مطالعه برای پمپاژ‌ آب از دریای خزر به خلیج را امضا کرد. پمپاژی که گویا قرار است از دو منطقه، یکی در شرق و دیگری در غرب خزر، انجام شود. گرچه مجری این طرح وزارت نیرو خواهد بود، اما مطالعات آب از سوی سازمان حفاظت محیط‌زیست انجام می‌شود. طبق آخرین داده‌های موجود، خزر تا ۲۵ سال آینده به تراز ۳۳- خواهد رسید؛ ترازی که پیشتر آن را تجربه نکرده‎‌ایم. این کاهش تراز می‌تواند تمام پهنه ۵۱ هزار هکتاری خلیج گرگان را خشک و آن را به یک کانون نمکی تبدیل کند. اعتبار پیش‌بینی‌شده برای علاج خلیج گرگان عددی در حدود ۲.۳ هزار میلیارد تومان است.

بهمن به نیمه رسیده بود که بالاخره زمستان روی خودش را به کشور نشان داد و تقریباً تمام استان‌های کشور را با کاهش دمای قابل‌توجه روبه‌رو کرد. به‌نظر می‌رسد سه استان شمالی بیشترین تأثیر از موج سرمای بهمن را تجربه کردند. افت فشار گاز در هر سه استان که موجب قطع گاز برخی مناطق شمالی شده، ارمغان سرما بوده است. مدیران عامل هر سه شرکت گاز می‌گویند با وجود استفاده صنایع از سوخت جایگزین روند مصرف همچنان افزایشی است. روز گذشته گاز شهروندان در کلاردشت مازندران و همچنین چمستان، آمل، بهشهر و چالوس نیز به‌‌علت کاهش فشار و افزایش مصرف قطع شده است. همچنین، گزارش‌هایی از گرگان از سوی شهروندان منتشر شده است که با قطع گاز به‌دلیل افت فشار مواجه شده‌اند.