یاسر مختاری

ممنوعیت موقت واردات پسته ایرانی به کانادا به‌دلیل شناسایی موارد آلودگی به باکتری «سالمونلا»، می‌تواند زنگ خطری برای صادرات این محصول در بازارهای جهانی باشد. بازرگانان پسته در ایران این موضوع را ناشی از مبادی صادرات پسته ایران در کشورهای دیگر می‌دانند و بر همین اساس، خواستار محدود کردن صادرکنندگان برای شناسایی و مسئولیت‌پذیری این افراد هستند. درعین‌حال، متخصص بیماری‌های عفونی به «پیام ما» می‌گوید: «آلودگی پسته به سالمونلا ممکن است از مزرعه یا مراحل بسته‌بندی آغاز شده باشد.» بر همین اساس، او بر ضرورت رعایت سختگیرانه استانداردهای بهداشتی در زنجیره تولید و بسته‌بندی این محصول تأکید می‌کند.

ممنوعیت واردات برندهای آب‌های بسته‌بندی‌شده ایرانی از سوی عمان در اثر ادعای مسمومیت دو شهروند عمانی و فوت آنها پس از مصرف یک برند آب ایرانی، نگرانی‌ها درباره کیفیت آب‌های بسته‌بندی و تأثیر آن بر بازارهای صادراتی و اعتماد مصرف‌کنندگان داخلی را افزایش داد. «محمد هاشمی»، سخنگوی سازمان غذا و دارو، به «پیام ما» می‌گوید: «این پرونده در حال بررسی است. همچنین، با توجه به نظارت بر تولید و توزیع آب‌های بسته‌بندی‌شده جای نگرانی برای مصرف‌کنندگان ایرانی و خارجی وجود ندارد.»

تحریم‌های بین‌المللی اقتصادی علیه کشورها در ظاهر دارو را مستثنا می‌کنند، اما تجربه کشورهایی چون عراق و کوبا نشان داده است در عمل، محدودیت‌های بانکی و حمل‌ونقل زنجیره تأمین دارو را از کار می‌اندازد و جان بیماران را به خطر می‌اندازد؛ حالا با فعال شدن مکانیسم ماشه، بیم آن می‌رود که این چرخه برای بیماران ایرانی نیز تکرار شود.

بیماران خاص و نادر ایران، علاوه بر تحمل رنج بیماری‌های مزمن و صعب‌العلاج، با مشکلات جدی در پوشش بیمه‌ای، کمبود دارو و محدودیت دسترسی به خدمات درمانی مواجه‌اند. «یونس عرب»، مدیرعامل انجمن تالاسمی، به «پیام ما» می‌گوید: «بودجه سالانه ۱۸ همت صندوق بیماران خاص که باید زندگی این گروه را تسهیل کند، به‌دلیل ضعف مدیریت، شفاف نبودن پرداخت‌ها و تعارض منافع، به‌شکل ناعادلانه‌ای توزیع می‌شود و بسیاری از بیماران حتی برای نیازهای پایه‌ای خود ناچار به پرداخت هزینه‌های سنگین از جیب خود هستند.»

سایه تهدید مکانیسم ماشه، بیش از آنکه بتواند به‌لحاظ اقتصادی جامعه ایران را تهدید کند، در حال به چالش کشیدن آمادگی روانی جامعه است. برخی از تحلیل‌های غیررسمی هشدار بحران اجتماعی می‌دهند. بااین‌حال، «غلامرضا معصومی»، استاد مدیریت بحران و سلامت در بلایا، در گفت‌وگو با «پیام ما» تأکید می‌کند که با تقویت تاب‌آوری اجتماعی از طریق آموزش عمومی و اعتمادسازی میان مردم و نهادها می‌توان نه‌تنها آسیب‌ها را کاهش داد، بلکه ظرفیت‌های جامعه را برای عبور از بحران‌ ارتقا داد.

سلامت روان ایرانیان در آستانه بحرانی تازه است؛ تازه‌ترین پیمایش ملی نشان می‌دهد یک‌چهارم جمعیت کشور دچار نوعی اختلال روانی‌اند؛ از سوی دیگر «کامران باقری لنکرانی»، وزیر اسبق بهداشت، وضعیت اختلالات روانی را «افزایشی» و «هشدارآمیز» خوانده است. همچنین «وحید شریعت»، رئیس انجمن علمی روانپزشکان ایران، به «پیام ما» می‌گوید: «جامعه امروز ایران با مجموعه‌ای از عوامل برانگیزاننده و فشارهای بیرونی مواجه است که چشم‌انداز مثبتی از آینده سلامت روان نشان نمی‌دهد.» این وضعیت درحالی‌است که به‌گفته «محمدرضا شالبافان»، مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، «در حال حاضر تخت‌های روانپزشکی تنها پاسخگوی نصف نیاز جمعیت ایران است.» کمبود تخت‌های بستری و طولانی بودن روند دسترسی به درمان، وضعیت را برای بیماران و خانواده‌هایشان دشوارتر کرده است.

آلودگی هوای تهران در پاییز امسال می‌تواند تهدیدی جدی برای سلامت شهروندان باشد. در شش‌ماهه نخست امسال روزهای ناسالم و بسیار ناسالم افزایش یافت و تنها شش روز هوای پاک ثبت شد. این به‌معنای افزایش بیماری‌ها و مرگ‌های ناشی از آلودگی هوا است. بااین‌حال، اقدامات قانونی مانند الزام خودروسازان به نصب کاتالیست و ارتقای نظارت بر معاینه فنی، نویدبخش کاهش آلاینده‌ها و بهبود کیفیت هوا در سال‌های آینده است.

«دونالد ترامپ»، رئیس‌جمهور آمریکا، بار دیگر ادعاهای بحث‌برانگیزی درباره سلامت مطرح کرد. او با اشاره به نگرانی‌های خود درباره رشد بیماری اوتیسم در جهان، ادعا کرد مصرف داروی استامینوفن (تایلنول) در دوران بارداری و تزریق واکسن‌ها می‌تواند با افزایش ریسک ابتلا به اوتیسم مرتبط باشد. این درحالی‌است که بنیاد علم اوتیسم و سازمان جهانی بهداشت با رد ادعای او این سخنان را موجب انحراف از برنامه‌های تحقیقاتی در رابطه با اوتیسم دانستند.

در حالی وارد نیمه دوم سال ۱۴۰۴ می‌شویم که نگرانی‌ها درباره وضعیت دارو و کمبودهای احتمالی افزایش یافته است. «اکبر عبداللهی اصل»، مدیرکل امور دارو سازمان غذا و دارو، هشدار داده که به‌دلیل تأخیر در تخصیص ارز و مشکلات بانکی، حتی تأمین داروهای ضروری نیز در معرض خطر قرار دارد. بااین‌حال، «هادی احمدی»، عضو هیئت‌مدیره انجمن داروسازان ایران، در گفت‌وگو با «پیام ما» با اشاره به کسری حدود ۲۰۰ قلم دارو در کشور، تأکید کرد اگر مطالبات صنعت دارو از بیمه‌ها بموقع پرداخت و منابع مالی تأمین شود، بخش خصوصی توان عبور از این شرایط را دارد.

تازه‌ترین گزارش مرکز آمار ایران در رابطه با میزان رشد اقتصادی سه‌ماهه نخست سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد اقتصاد ایران با کاهش تولید ناخالص داخلی مواجه شده است. در این گزارش رشد مثبت ۲.۳ درصدی بخش معدن در نگاه نخست نویدبخش به‌نظر می‌رسد، اما «مرتضی افقه»، اقتصاد‌دان، معتقد است این رشد یک واقعیت تلخی را پنهان می‌کند. رشد اقتصاد معدن نه نشانه رونق تولید، بلکه ادامه مسیر خام‌فروشی منابع‌طبیعی است. ایران برای جبران کاهش درآمد نفتی به سراغ معادن رفته و آنها را به‌صورت خام صادر می‌کند.

سرطان کودکان اگرچه در نگاه آمارها سهم کوچکی از کل مبتلایان دارد، اما هر کودک بیمار داستانی پر از رنج، امید و چشم‌انتظاری را روایت می‌کند. سالانه صدها هزار کودک و نوجوان در جهان گرفتار این بیماری هستند که هزینه‌ زیادی را بر دوش خانواده‌ها می‌گذارد. در ایران، مؤسسه خیریه محک سال‌هاست چراغ امید خانواده‌های درگیر سرطان کودک را روشن نگاه داشته و با تأمین رایگان هزینه‌های دارو و درمان، جای خالی حمایت‌های دولتی را تا حدی پر می‌کند. بااین‌حال، به‌گفته «آراسب احمدیان»، مدیرعامل محک، بسیاری از هزینه‌ها برای درمان کودکان مبتلا به سرطان در بخش دارو صرف می‌شود، این درحالی‌است که بسیاری از داروهای جدید یا در لیست بیمه‌ها نیستند یا اینکه سازمان‌های بیمه‌گر از آنها حمایت نمی‌کنند.

«حسین سیمایی صراف»، وزیر علوم، در حالی از مهاجرت ۱۲ هزار پژوهشگر علمی طی ۱۰ سال خبر داد که حدود دو سال است آمارهای رسمی از میزان مهاجرت نخبگان منتشر نمی‌شود. برخی از مسئولان مانند مدیران نظام سلامت از کاهش مهاجرت در میان پزشکان و پرستاران خبر می‌دهند، اما «محمد شریفی‌مقدم» دبیرکل خانه پرستار کشور، به «پیام ما» اعلام کرد این آمار نمی‌تواند درست باشد.