فرزانه قبادی
روزنامهنگار
فرزانه قبادی
۱۷ بهمن ۱۴۰۳
مبارزه برای بقای لوت
بیابان لوت نخستین اثر طبیعی ایران است که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده، اثری که تنها دارای ارزشهای طبیعی منحصربهفرد نیست، بلکه سابقه تمدنی سههزارساله دارد و آثار باستانی و تاریخی بسیاری در محدوده آن قرار گرفته است. حالا اما شواهد بسیاری وجود دارد که نشان میدهد مسئولان به اهمیت و ارزش این میراث واقف نیستند. چندماهی است که علاوهبر نبود برنامه مدون برای مدیریت محدوده ثبت جهانی بیابان لوت و بیتوجهی به اصول حفاظت از آن، انجام پروژههای عمرانی غیراصولی در عرصه این اثر طبیعی جهانی توسط هواپیمایی ماهان، به لیست بلندبالای مشکلات لوت اضافه شده است. این هلدینگ در حال ساخت جادهای ۲۰ کیلومتری در منطقه شهداد و محدوده جهانی بیابان لوت است. میزان تخریبهای غیرقابلجبران اجرای این پروژه در حریم و عرصه این اثر طبیعی موضوعی نیست که حتی با توقف کامل پروژه قابلجبران باشد. بهگفته کارشناسان، این پروژههای عمرانی نهتنها خارج از ضوابط عرصه و حریم میراث جهانی است که اکوسیستم منطقه را نیز تغییر میدهد و آسیبهای جدی به محیطزیست لوت وارد میکند. مسئولان میراثفرهنگی تنها به بیان اینکه این هلدینگ را ملزم به رعایت ضوابط حفاظتی کردهاند بسنده میکنند، اما زبان لودرها و کامیونهایی که در محدوده تپههای تخممرغی و رود شور در حال فعالیت هستند، زبان دیگری است.
فرزانه قبادی
۱۲ بهمن ۱۴۰۳
چوب حراج بر دانش میراث
نتایج بررسیهای صورتگرفته توسط مرکز پژوهشهای مجلس نشان میدهد پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری، بهعنوان نهاد تخصصی پژوهشی و علمی این حوزه، دچار مشکلات جدی از جمله محقق نشدن اهداف و ضعف در استفاده از ظرفیتهای موجود شده است. بهرغم تلاشهای اولیه برای تبدیل این پژوهشگاه به بازوی علمی و پژوهشی میراثفرهنگی کشور، تغییرات پیدرپی ساختاری و نبود یک سند راهبردی مشخص، تحقق اهداف این مجموعه را با چالش مواجه کرده است. بررسیهای مرکز پژوهشهای مجلس نشان میدهد تنها ۲۷ درصد از اهداف تعریفشده در اساسنامه پژوهشگاه محقق شده است و بیش از ۸۵ درصد اهداف برنامههای بالادستی این نهاد به نتیجه نرسیده است. در چنین شرایطی بهنظر میرسد بازنگری در ساختار، تقویت نظارت علمی و عملیاتی بر پروژههای اجرایی و استفاده مؤثر از ظرفیتهای موجود در این مرکز از ضروریات است. در ماههای اخیر برخی افراد مسائلی درباره انحلال پژوهشگاه مطرح کردهاند که با واکنش پیشکسوتان و کارشناسان میراث فرهنگی روبهرو شده است. در گفتوگو با «جلیل گلشن»، رئیس اسبق پژوهشگاه میراثفرهنگی و «سعید شفیعا»، معاون دفتر مطالعات آموزش و فرهنگ مرکز پژوهشهای مجلس، دیدگاه آنها را در مورد عملکرد پژوهشگاه، ایدههای مطرحشده در مورد تغییرات ساختاری آن و راهکار بهبود عملکرد این مرکز جویا شدیم. آنها معتقدند انحلال پژوهشگاه اشتباه بزرگی است و ضربه جبرانناپذیری به میراث فرهنگی کشور وارد میکند، اما درعینحال این نهاد نیاز جدی به بازنگری در راهبردها و اصلاحات اساسی در رویکردهای مدیریتی دارد.
فرزانه قبادی
۲ بهمن ۱۴۰۳
بلاگرها، تهدید جدید میراث فرهنگی
تلاش یک بلاگر برای جذب مخاطب بیشتر، باز هم بهانهای شد برای مرور خلأهای بسیار در حوزه میراث فرهنگی. از نبود ضمانت اجرایی قوانین در برخورد با متخلفان حوزه میراث فرهنگی و کوتاهی دستگاههای متولی در آگاهیبخشی عمومی درباره اهمیت میراث فرهنگی کشور تا نصب نشدن تابلوی اطلاعات اثر در محوطه اطراف آن. اقدام این بلاگر بهگفته مدیران میراث استان منجر به وارد آمدن دو میلیارد تومان خسارت به میراث فرهنگی شده است، اما مشخص نیست قانون چه تصمیمی در مورد تخلف او خواهد گرفت. «میل اُمام» که اثری باستانی بهجامانده از دوره ساسانی است، هفته گذشته توسط یک بلاگر برای تولید محتوای ویدئویی به آتش کشیده شد. اما این اولینبار نیست که یک بلاگر برای خلق تصویر تأثیرگذار و جذب مخاطب به آثار تاریخی خسارت وارد میکند.
فرزانه قبادی
۲۹ دی ۱۴۰۳
میراث تاریخی ایران در معرض فرونشست
این حقیقت تلخ روزگار است که قنات ایرانی که روزگاری نماد تدبیر مردمان یک سرزمین در مدیریت آب بود، حالا با تهدیدی مواجه است که بیتدبیری در مدیریت آب نصیبش کرده. باغ ایرانی بهشتی بود که همان مردم در اقلیم کمآب ایران با هوشمندی خلق میکردند، حالا زیر تیغ سوءمدیریتهاست. فرونشست بلایی است که زندگی و امنیت و آینده و تاریخ را نشانه گرفته است. بلایی که مدیران بد و تصمیمگیران بیتدبیر بر این سرزمین نازل کردهاند. نقشه فرونشست در ایران آنقدر گسترده شده که چیزی نمانده تا منطبق بر مرزهای جغرافیایی این سرزمین شود. در این میان آثاری که قرنها از تاراج و حوادث و تندبادها جان به در بردهاند، در کنار تمام مشکلات و مصایبی که دارند، حالا باید با فرونشست در چند قدمیشان دستوپنجه نرم كنند. واکنش مدیران و مسئولان مرتبط با این موضوع در قبال این بحران، همان است که «علی بیتاللهی» میگوید: «تا یک فاجعه بزرگ اتفاق نیفتد، تصمیم اجرایی صحیحی گرفته نمیشود.»
فرزانه قبادی
۲۱ دی ۱۴۰۳
ردای قانون بر تن طرحهای تخریبی در بافت تاریخی شیراز
طرح تفصیلی بافت پیرامون حرم شاهچراغ که با عنوان طرح ۵۷ هکتاری هم شناخته میشود، هفته گذشته و در سیزدهمین جلسه شورایعالی معماری و شهرسازی به تصویب رسید. هنوز جزئیات مربوط به این مصوبه منتشر نشده، اما وزارت میراثفرهنگی آن را دستاوردی در جهت حفظ بافت تاریخی شیراز میداند. برخی شنیدهها از حذف خط تخریبی که با نام «خط امیری» در سالهای گذشته توسط پژوهشگاه میراثفرهنگی پیشنهاد شده بود، در این مصوبه خبر میدهند؛ خطی که براساس آن ۹۵ پلاک در بافت تاریخی شیراز تخریب میشد. گویا وزارت میراثفرهنگی خط تخریبی را که خود پیشنهاد داده و مشاور طرح با آن مخالف بود، حذف کرده است و آن را دستاوردی بزرگ جلوه میدهد که موجب حفظ بافت تاریخی میشود. تصویب این طرح که مسئولان آن را منجی بافت تاریخی شیراز میدانند، در شرایطی صورت گرفته که تخریبها پس از ثبت این محدوده تاریخی در فهرست میراث ملی همچنان ادامه دارد و گودبرداری یک پروژه جدید در عرصه این اثر ثبت ملی مدتی است آغاز شده و در محدودهای محصورشده در حال پیشروی است.
فرزانه قبادی
۴ دی ۱۴۰۳
ارگ بم؛ از آوار تا احیا
از آن کابوس ۱۲ثانیهای که شهر را تبدیل به تلی از خاک کرد، ۲۱ سال میگذرد. آن روز، صبحِ مردم بم با یک کابوس طولانی شروع شد. کابوسی که بوی مرگ و اشک و داغ میداد. حالا ۲۱ سال گذشته و بم زلزله پنجم دیماه ۱۳۸۲ را بهعنوان بخشی از تاریخ خود پذیرفته است. تاریخی که نهفقط اهل بم که بسیاری از مردم جهان آن را بهخاطر دارند. مردمی که داغ بم قلبشان را فشرد. بعضی راهی شهر زلزلهزده شدند تا کاری کنند. بعضی سالها پاگیر بم شدند و ماندند و کاری کردند کارستان. «اسکندر مختاری» یکی از همان آدمهاست که در روزهای ابتدایی پس از زلزله به بم رفت و ماند و نقش پررنگی در احیای ارگ ایفا کرد. مدیر پروژه نجاتبخشی ارگ بم، در گفتوگو با «پیام ما» از تجربه آن شش سال میگوید و آن را تجربهای موفق در حوزه مدیریت بحران میراث فرهنگی میداند، تجربهای که میتوانست سرنوشتی بهتر داشته باشد.
فرزانه قبادی
۲۶ آذر ۱۴۰۳
«پوآرو» رخ یک جریان مجرمانه است
در نشست تخصصی «فضای مجازی و مبارزه با تخریب آثار تاریخی ایران» که با حضور تعدادی از کارشناسان میراث فرهنگی؛ حقوقی و اعضای کارگروه مبارزه با گنجیابی در پژوهشگاه میراث فرهنگی برگزار شد، موضوعات مختلفی درباره چالشهای پیش روی حفاظت از آثار تاریخی ایران و مقابله با تخریب و قاچاق این آثار مورد بحث و بررسی قرار گرفت. در این نشست که بر نقش فضای مجازی و شبکههای اجتماعی در گسترش گنجیابی و تخریب محوطههای باستانی تمرکز داشت، در کنار انتقادات صریحی که به عملکرد وزارت میراثفرهنگی در مقابله با این جریان وارد کرد، تأکید ویژهای بر ضرورت اصلاح قوانین و تغییر نگرش قانونی و ساختاری در وزارت میراثفرهنگی و نهادهای مرتبط و آگاهیبخشی عمومی رسانهها شد.
فرزانه قبادی
۱۹ آذر ۱۴۰۳
حقایق تلخ از درون پایگاههای میراثی
اخیراً نامه سرگشادهای در شبکههای اجتماعی منتشر شده است که به بیعدالتی در پرداخت حقوق کارکنان پایگاههای میراث فرهنگی اشاره دارد. قرار بود پیگیری این موضوع از مدیران پایگاههای چند استان کشور بهعنوان محور اصلی گزارش باشد، اما در گفتوگو با آنها مسائلی آشکار شد که نشان از نابسامانی وضعیت پایگاهها داشت و این مشکلات، مسئلهای فراتر از پرداخت حقوق بود. مشکلاتی ریشهدار که «بیعدالتی در پرداخت حقوق کارکنان» تنها یکی از وجوه آن است. برخی از مدیران پایگاههای ملی و جهانی، با این شرط که نامشان محفوظ بماند، حاضر به گفتوگو با «پیام ما» شدند و نکاتی را مطرح کردند که بهگفته آنها، بازتابدهنده حرف دل اغلب مدیران پایگاههای میراث ملی و جهانی کشور است. تلاش ما برای گفتوگو با «مصطفی پورعلی»، مدیرکل امور پایگاههای میراث ملی و جهانی، و انعکاس توضیحات او در این زمینه بینتیجه ماند.