فاطمه باباخانی

قایق موتوری در میان سیاهی دریا پیش می‌رود، آن‌سوتر پالایشگاه «لاوان» بر اثر حمله صبح روز آتش‌بس در حال سوختن است، در سواحل «شیدور» و لاوان مرگ است که جولان می‌دهد، تنوع زیستی در این دو نقطه در حال کشیدن آخرین نفس‌ها هستند، نمونه‌اش لاک‌پشت مرده شناور در آب، حلزون‌ها و پرنده‌های آغشته به نفت در فیلمی که به‌تازگی در شبکه‌های اجتماعی از بمباران این پالایشگاه منتشر شده است! این تمام ماجرا نیست، دلفین‌ها، نهنگ‌ها، نوزادان لاک‌پشت‌هایی که قرار است به دنیا بیایند هم تحت‌تأثیر این آلودگی قرار می‌گیرند و می‌میرند.

«برداشت درختان ریشه‌کن، شکسته و افتاده تجمعی ناشی از بروز عوامل طبیعی (طوفان، سیل، برف سنگین، لغزش و رانش وسیع) و آفت‌زده غیرقابل‌احیای جنگل‌ها (خارج از مدیریت شهرداری‌ها) و همچنین درختان خطرساز در حاشیه جاده‌های جنگلی و پارک‌های جنگلی صرفاً توسط سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با تأیید رئیس سازمان مزبور انجام می‌گیرد.» این متن تبصره یک ماده ۳۶ برنامه هفتم توسعه است. عزم سازمان منابع طبیعی برای اجرای این بند انتقادهای زیادی را این روزها میان گروهی از کارشناسان و فعالان حوزه منابع طبیعی به همراه داشته است. «کامران پورمقدم»، معاون جنگل سازمان منابع طبیعی کشور در گفت‌وگو با «پیام ما» به این پرسش‌ها پاسخ داد، به گفته او آنچه قرار است در جنگل‌های هیرکانی انجام شود، جنگلداری نوین است نه برداشت درختان شکسته و افتاده.

رد حشرات را در همه‌جا می‌توان دید، جز در پروژه‌ها و بودجه‌ها! موضوعی که باعث شده آگاهی ما درباره این گونه‌ها که نقشی حیاتی در زندگی‌مان دارند اندک باشد. معدود پژوهشگرانی در ایران زندگی‌شان را وقف افزایش دانش ما درباره حشرات کرده‌اند. «ادوارد ویلسون» زیست‌شناس و حشره‌شناس همین مقوله را فرصتی عنوان می‌کند تا پژوهشگران جوان در فضایی بی یا کم رقیب رشد کنند و تبدیل به پژوهشگری برجسته در عرصه جهانی شوند.

انقلاب شد، همه چیز از هم پاشید، بسیاری از مدیران سازمان حفاظت محیط‌زیست مهاجرت کردند، بین زنان کارشناس، «شیرین ابوالقاسمی» تنها ماند. او در آن روزهای پرتلاطم، مدام در تکاپو بود، برای حفظ «پردیسان»! در آن سال‌ها هر کسی با برگه‌ای می‌آمد و ادعا می‌کرد سند بخشی از این عرصه به نام او یا سازمانش است. در گفت‌وگو با این کارشناس، از چگونگی ورودش به سازمان حفاظت محیط‌زیست، ادعاها درباره پردیسان و کارهایی که در این دهه‌ها انجام داده سؤال کردیم.

تمام بدن «صمد برکی تجلی» غرق خون بود. از صورت، پا و دستش که بر اثر حمله خرس پاره‌پاره شده بود، خون می‌رفت، نای حرف‌زدن نداشت، با خودش فکر کرد این آخرین ساعت‌های زندگی‌اش است، برای همین از همکارش «حامد تابش» خداحافظی کرد. خوشبختانه مدیران استان خراسان شمالی کار سخت را در این شرایط جنگی انجام دادند، با دستور آنها ساعتی بعد هلیکوپتری بلند شد و در پارک ملی گلستان فرود آمد تا اعجوبه حفاظت پارک ملی گلستان زنده بماند.

بارش‌های گسترده در غرب ایران، «دریاچه ارومیه»، «سراب نیلوفر» و سایر تالاب‌های شمال غرب ایران را پر آب کرده، در جنوب زاگرس هم بارش‌ها، باعث سبزشدن پهنه‌های زاگرس شده، بااین‌حال همین بارش‌ها یک نگرانی هم به وجود آورده، احتمال حریق‌های گسترده در فصل گرم سال! این نگرانی زمانی بیشتر می‌شود که فعالان و کنشگران محیط‌زیست درباره هر گونه برنامه سازمان منابع طبیعی برای اطفای حریق در این محدوده ابراز بی‌اطلاعی می‌کنند.

«پیام ما» دلایل تلف‌‌شدن دسته‌جمعی تنها پستاندار خزر را بررسی می‌کند

«توقف کامل»؛ این دو کلمه شرح ۴۰ روز زندگی حرفه‌ای «پوریا سپهوند»، حفاظتگری است که بیش از ۱۵ سال برای حفظ گونه‌های مختلف ایران تلاش کرده است. «ایمان ابراهیمی» حفاظتگر هم وضع بهتری ندارد. هر دو نفر دارند آرام‌آرام کارشان را شروع می‌کنند، زیر سایه آتش‌بسی که کسی نمی‌داند چقدر دوام دارد.

پرنده‌نگری تنها یک سرگرمی نیست، بلکه می‌تواند نقطه تلاقی سلامت روان، آموزش محیط‌زیست و سیاست‌های شهری پایدار باشد. در جهانی که انسان هر روز بیشتر از طبیعت فاصله می‌گیرد، بازتعریف این پیوند از طریق تجربه‌های معنادار و آگاهانه یکی از کلیدهای بازیابی تعادل روانی و محیط‌زیستی است. «ایمان ابراهیمی»، «فاطمه کاظمی» و «محمدعلی آقاابراهیمی» در پژوهشی با عنوان «Birdwatching vs. nature walks: a randomized trial to compare mental health outcomes in Iran در انجمن حفاظت پرندگان آوای بوم انجام و نتایج آن را به‌تازگی در «Human Dimensions of Wildlife» منتشر کرده‌اند، این پژوهش تأثیر پرنده‌نگری بر سلامت روان را نشان می‌دهد.

«واژه دوباره‌ساختن برای طبیعت توهمی است که ما را از پیشگیری بازمی‌دارد.» این گفته دکتر سید محمود قاسم‌پوری از اعضای شورای راهبری سازمان حفاظت محیط‌زیست است که به مدت ۳ دهه در حوزه مسائل محیط‌زیست ایران فعالیت دارد. او عضو هیئت‌علمی «دانشگاه تربیت‌مدرس» در گرایش تنوع زیستی و حفاظت زیستگاه‌ها است و از دهه گذشته بر روی اکوسیستم‌های ساحلی خلیج‌فارس و جزایر آن پژوهش می‌کند. در این گفت‌وگو، به بررسی تأثیرات جنگ ۴۰ روزه اخیر و بحران‌های اجتماعی بر حفاظت از محیط‌زیست ایران پرداخته‌ایم.

چندی پیش روزنامه «پیام‌ما» گزارشی با عنوان «هواپیمایی ماهان در بیابان لوت چه می‌کند؟» منتشر کرد که نشان می‌داد؛ بیابان لوت، این روزها در مرکز یک مناقشه جدی میان فعالان محیط‌زیست، کارشناسان میراث‌فرهنگی و برخی نهادهای اقتصادی قرار گرفته است. احداث دریاچه‌ای در منطقه گندم بریان این نگرانی را تشدید کرده که بیابان لوت از فهرست میراث طبیعی جهانی خارج شود. در گزارش پیش‌رو تلاش شده تا اطلاعات بیشتری درباره مناقشه بر سر حفاظت از «بیابان لوت» ارائه شود.