مرضیه قاضی‌زاده

روزانه ۵۵ هزار تن زباله تولید می‌کنم. ایران در نماگر «مدیریت کنترل‌شده پسماند» در درگاه EPI در سال ۲۰۲۴ در چارک سوم بود. ۷۵ درصد از پسماند سنگین کشور دفن می‌شود که ۹۵ درصد از این دفن غیراصولی است. همه اینها یعنی ایران در مدیریت پسماند بدتر از ۱۲۰ کشور دیگر جهان است. تا سال ۲۰۲۱ میلادی در سطح جهان دو هزار نیروگاه زباله‌سوز احداث شده، اما ایران هنوز سهم نیروگاه‌های زیست‌توده‌اش از سبد انرژی کشور نزدیک به صفر و از سبد انرژی‌های تجدیدپذیر، نزدیک به ۱ درصد است. اینکه چرا شهرداری‌ها که خود عملاً مالک پسماند هستند و موظف به مدیریت آن، به‌سمت احداث لندفیل، هاضم و یا زباله‌سوز نرفتند، موضوعی است که «هلیاسادات حسینی»، مدیرکل دفتر توسعه نیروگاه‌های زیست‌توده ساتبا، ادبیات متفاوت سرمایه‌گذاری در شهرداری‌ها را عامل آن می‌داند. او معتقد است باتوجه‌به وضعیت ناترازی کشور، اولویت با خورشیدی‌ها است و به‌جهت وضعیت اسفناک زباله باید به‌سمت نیروگاه‌های زیست‌توده برویم و بنا است تا در دولت پزشکیان ظرفیت نیروگاه‌های زیست‌توده ۱۰ برابر شود و از ۲۱ مگاوات به ۲۰۰ مگاوات برسد.

نه وزارت نیرو و نه وزارت نفت قطعی برق را گردن نمی‌گیرند. ابتدا شرکت توانیر در بیانیه‌ای علت قطعی برق گسترده پایتخت را مشکل تأمین سوخت اعلام کرد و روز بعد «محسن پاک‌نژاد»، وزیر نفت، در حیاط دولت و در جمع خبرنگاران اعلام کرد قطعی برق تهران ربطی به سوخت نیروگاهی ندارد و سوخت تأمین شده است. آنچه مشهود است وزرای نفت و نیرو در یک کشمکش رسانه‌ای، به‌جای پرداختن به مسائل در جلسات هیئت وزیران و یا جلسات دوجانبه و سخن از یک تریبون به‌عنوان نقطه‌نظر واحد دولت، هرکدام به‌دنبال متهم‌ کردن دیگری است. دولتی که در ابتدای خاموشی‌ها کاهش مازوت‌سوزی را علت قطعی‌ها اعلام کرده بود، اکنون بیشتر از هر دولتی مصرف مازوت را افزایش داده است؛ «هاشم اورعی»، استاد دانشگاه، در گفت‌وگو با «پیام ما» مدعی است افزایش مصرف مازوت ۸۵ درصد بیشتر از سال گذشته است. وزیر نیرو از برطرف‌ شدن مشکل قطعی برق در تابستان ۱۴۰۴ گفته است؛ حرف‌هایی که بدنه اجرایی کشور هم برای آن تره خرد نمی‌کند و شهرداری اصفهان اقدام به نصب ۹۰ سامانه برق اضطراری در چهارراه‌های شهر برای جلوگیری از ترافیک و تصادف کرده است.

بررسی ابعاد حادثه واژگونی اتوبوس دانش‌آموزان مدرسه فرزانگان

رقم کل بودجه دولت در سال آینده ۶۴۰۷ همت است. اگر با ارز ۸۰ هزار تومانی حساب کنیم، این رقم معادل ۸۰ میلیارد دلار است. یک ماه قبل «مهرداد بائوج لاهوتی»، از اعضای کمیسیون برنامه‌وبودجه مجلس شورای اسلامی، اعلام کرد برای رفع ناترازی برق صد میلیارد دلار سرمایه‌گذاری نیاز است، عددی که اعلام شده بیشتر از بودجه یک سال کشور است؛ قدر هزینه ساخت ۳۷۵ برج به بلندی برج میلاد (هزینه ساخت ۲۶۶ میلیون دلار). اما آیا برای رفع ناترازی واقعاً به این حجم از منابع مالی نیاز است؟ «پیام ما» در این گزارش به‌دنبال بهترین راه‌حل برای رفع ناترازی برق است و کارشناسانی چون «یدالله سبوحی»، عضو هیئت‌علمی دانشگاه صنعتی شریف، و «بهرام صادقی»، عضو باشگاه صاحب‌نظران انرژی، در پاسخ به این سؤال از راهکارهای سایر کشورها می‌گویند. از نگاه سبوحی اولویت اول ما در کشور باتوجه‌به محدودیت منابعی که داریم بهینه‌سازی انرژی و بعد تجدیدپذیرهاست؛ اقدامی که اگر صورت پذیرد، معادل ۴۰ درصد از مصرف انرژی را آزاد می‌کند و برگشت سرمایه‌اش در حدود سه سال است. اینکه چرا سیاست بهینه‌سازی انرژی پی گرفته نمی‌شود؟ جوابش از دید این کارشناسان به هیئت‌مدیره‌های لغزان هلدینگ‌های بزرگ خصولتی و قیمت پایین انرژی برمی‌گردد.

وعده‌ها و واقعیت‌های ساخت نیروگاه‌های تجدیدپذیر

وزیر نیرو در حاشیه بازدید از چهاردهمین نمایشگاه انرژی تجدیدپذیر، از هدف‌گذاری برای احداث ۷۰۰ تا ۸۰۰ مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر تا پایان سال جاری خبر داد. این اقدام در راستای جبران ناترازی ۱۹ تا ۲۰ هزار مگاواتی برق در ایام پیک و تحقق وعده ۱۰ هزار مگاواتی انرژی تجدیدپذیر صورت می‌گیرد.

مسافرانی که از شهرهای جنوبی کشور وارد شهر تهران می‌شوند، در بزرگراه خلیج‌فارس شیشه خودرو خود را بالا می‌کشند؛ این بوی مشمئزکننده اطراف فرودگاه بین‌المللی امام خمینی(ره) بیشتر حس می‌شود. براساس گزارش شاخص عملکرد محیط‌زیست در نماگر «مدیریت کنترل‌شده پسماند» در سال ۲۰۲۴ ایران رتبه ۱۲۱ را داشته است. در نشست تخصصی که در چهاردهمین نمایشگاه بین‌المللی تجدیدپذیرها در حوزه زیست‌توده برگزار شد، تأکید می‌شود که نیمی از دفن پسماند کشور غیربهداشتی است. «مجید قاسمی»، کارشناس فراکسیون محیط‌زیست مجلس شورای اسلامی، به‌صراحت اعلام می‌کند سالانه حدود ۴۰ هزار فوتی در اثر آلودگی هوا اتفاق می‌افتد که درصدی از آن مرتبط با مدیریت ناصحیح پسماندهاست.

تابستان آینده با کسری برق معادل یک‌سوم نیاز کشور روبرو خواهیم بود. کارشناسان در چهاردهمین نمایشگاه بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر، بر راهکارهایی چون ساختمان‌های صفر انرژی و بازیابی انرژی در صنعت، به‌ویژه فولاد، تاکید کردند.

محمدرضا طرزطلب، معاون وزیر نیرو، در چهاردهمین نمایشگاه بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر اعلام کرد که ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر ایران تا پایان سال آینده به ۱۰ هزار مگاوات و تا پایان دولت به ۳۰ هزار مگاوات خواهد رسید. وی بر ضرورت جذب سرمایه‌گذاری و ایجاد مشوق‌های جدید برای توسعه این حوزه تأکید کرد.

حمیدرضا صالحی، رئیس هیئت مدیره انجمن ساتکا، در افتتاحیه چهاردهمین نمایشگاه بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر ایران، خواستار اختصاص حداقل نیمی از وام تبصره ۱۸ به زیرساخت‌های انرژی شد. وی با انتقاد از تخصیص ناکافی منابع مالی به این بخش، تأکید کرد که توسعه اقتصادی و صنعتی کشور بدون تقویت زیرساخت‌های انرژی ممکن نیست.

یک دهه پس از تشکیل سازمان و ایجاد سازوکاری برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، سهم این حوزه در سبد انرژی کشور همچنان ثابت مانده است. باوجود تلاش‌ها و سرمایه‌گذاری‌های صورت گرفته، ظرفیت تولید انرژی‌های تجدیدپذیر تنها به ۱۳۰۰ مگاوات رسیده که معادل ۱ تا ۲ درصد از کل تولید انرژی کشور است. دولت سیزدهم نتوانست وعده ۱۰ هزار مگاواتی انرژی تجدیدپذیرش را محقق کند و حالا دولت پزشکیان با رشد ۳ برابر این عدد از ۳۰ هزار مگاوات نیروگاه تجدیدپذیری وعده می‌دهد که قرار است تا پایان دولت بسازد. توانیر در ابلاغیه جدیدش که پیشنهاد ساتبا است اعلام کرده است که تا تابستان ۱۴۰۴ واحدهای صنعتی یک شیفت کار به میزان ۵۰ درصد دیماند، واحدهای دو شیفت کار ۶۵ درصد دیماند و واحدهای سه شیفت کار ۸۰ درصد دیماند (یا ۳۵ درصد از حجم مصرف ماهانه) باید نیروگاه تجدیدپذیر احداث کنند تا خاموش نشوند. ابلاغیه‌ای که آرش نجفی، رئیس کمیسیون انرژی معتقد است مصوبه‌ای برای قطع راحت‌تر برق صنایع و موج جدید گرانی است. از نگاه این فعال بخش خصوصی وزارت نیرو در طول ۱۰ الی ۱۵ سال گذشته نشان داده که نه می‌تواند تصمیمات خوب بگیرید و نه می‌تواند پیشنهادهای خوب اقتصادی بدهد. علیرضا کفش‌کنان کارشناس حوزه انرژی اما معتقد است صنایعی که نمی‌توانند از عهده تأمین برق برآیند بهتر است از چرخه تولید حذف شوند.

ایران برای رفع بحران ناترازی برق و گاز به ساخت ۲۵ هزار مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر نیاز دارد؛ ظرفیتی که به سرمایه‌گذاری ۱۲ تا ۱۵ میلیارد دلاری نیازمند است. یاور عنانی، نایب رئیس انجمن انرژی‌های تجدیدپذیر ایران، در چهاردهمین نمایشگاه بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر با تأکید بر ضرورت جذب سرمایه‌گذاری و تخصیص ارز، این اقدام را راه‌حلی اساسی برای عبور از بحران ناترازی انرژی در کشور دانست.