مرضیه قاضیزاده
خبرنگار
مرضیه قاضیزاده
۸ مهر ۱۴۰۴
لالهزار زیر تیغ جویندگان طلا و مس
۲۰ روز پس از کوچ عشایر، بیلهای مکانیکی و تجهیزات معدنی از دهنه راهبری وارد کوههای لالهزار شدند؛ بزرگترین چمنزار پیوسته جنوبشرق کشور که سالها محلیها و مسئولان منطقهای از معرفی آن خودداری میکردند تا بکر باقی بماند. حالا آن چمنهای سرسبز و بکر زیر ماشینآلات اکتشافی رفتهاند و بخشی از منبع آب لالهزار، بردسیر و کرمان و زیباترین محدوده گردشگری استان، برای یافتن رگههای مس و طلا کاوش میشود. چرا در چنین محدوده بکر گردشگری پروانه اکتشاف صادر شده است؟ این گزارش برای پاسخ به این سؤال، مراتب را از محیطزیست، شرکت آبمنطقهای و سازمان صمت جویا شده است. سازمان صمت یک هفته است که پاسخگو نبوده، اما یک منبع آگاه فاش کرده که مجوز بدون استعلام منابعطبیعی و آبمنطقهای صادر شده است. مردم محلی و طبیعتگردان کارزاری علیه تخریب به راه انداختهاند تا شاید صدای اعتراضها بتواند جلوی نابودی این میراث طبیعی و گردشگری استان کرمان را بگیرد.
مرضیه قاضیزاده
۴ مهر ۱۴۰۴
واقعیت پشت پرده مدینه فاضله «خورشیدیها»
رئیس ساتبا اعلام میکند طی یک سال گذشته ۸۰ هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی پروانه صادر شده؛ رقمی که سه تا چهار برابر کل ظرفیت پیش از دولت چهاردهم است. اما وقتی پای زمینهای واقعی، قراردادهای بستهشده و بهرهبرداری عملی به میان میآید، تصویر متفاوتی از واقعیت آشکار میشود؛ از حدود ۲۸ هزار هکتار زمین تخصیصیافته که بهصورت بالقوه میتوانست ۱۸ هزار و ۶۰۰ مگاوات برق خورشیدی تولید کند، تنها چهار هزار و ۵۰۰ هکتار تحویل سرمایهگذاران شده و کمتر از هزار مگاوات برق به شبکه رسیده است. اما واقعیت میدانی نشان میدهد بسیاری از زمینها نیمهتمام و بلاتکلیف ماندهاند و بخش قابلتوجهی از زمینها حتی به سرمایهگذاران واقعی داده نشده است. از سوی دیگر، آمار مربوط به زمینهای واگذارشده برای احداث نیروگاه خورشیدی از سوی سازمانهای مختلف متفاوت اعلام میشود. سازمان منابعطبیعی کشور اعلام کرده بود ۲۰ هزار و ۲۳۴ هکتار زمین برای احداث نیروگاه خورشیدی به سازمان امور راضی اختصاص یافته، اما آنچه سازمان امور اراضی به «پیام ما» ارائه میدهد، فاصله قابلتوجهی با این عدد دارد.
مرضیه قاضیزاده
۲۱ شهریور ۱۴۰۴
تجدیدپذیرها، گرفتار بیپولی
عددها سادهاند اما معناهای بزرگی پشت خود دارند: بیش از ۲۷ تا ۲۸ هزار مگاوات مجوز نیروگاه تجدیدپذیر در کشور صادر شده و زمینها هم واگذار شدهاند. اما در عمل، کل نیروگاههایی که واقعاً وارد مدار شدهاند به کمتر از ۱۵۰۰ مگاوات میرسد. این شکاف بزرگ گویای یک حقیقت تلخ است؛ وعدههای دولت در حوزه انرژی خورشیدی بیشتر روی کاغذ مانده است. توسعه نیروگاههای خورشیدی که قرار بود نسخه نهایی بحران ناترازی برق باشد، حالا بیش از هر چیز شبیه «رؤیافروشی» شده است؛ زمینها داده شده و مجوزها صادر، اما پروژهها هنوز در هزارتوی بوروکراسی و کمبود منابع مالی گرفتارند. کارشناسان میگویند پیچیدگیهای اداری و کمبود تأمین مالی بزرگترین مانع پیشرفت است و بخش خصوصی بدون حمایت دولت قادر به تکمیل پروژهها نیست. در پروسه سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر قرار است ۲۰ درصد آورده از بخش خصوصی و ۸۰ درصد از طریق صندوق توسعه ملی تأمین شود. دستاندرکاران این صنعت میگویند سهم ۸۰ درصدی صندوق یا دیر تخصیص داده شده یا اصلاً تخصیص داده نشده است.
مرضیه قاضیزاده
۱۵ شهریور ۱۴۰۴
نیروگاه خودتأمین یا اتلاف سرمایه؟
قرار بود تا پایان سال ۱۴۰۴، صنایع فولاد، سیمان، آلومینیوم، مس و فلزات اساسی، کانیهای فلزی و غیرفلزی، پالایشگاهها، پتروشیمیها و صنایع شیمیایی، مجموعاً ۱۰ هزار مگاوات نیروگاه بسازند تا برای تأمین برق خودشان نیاز به شبکه سراسری نداشته یا وابستگیشان به شبکه سراسری حداقل شود. اما اکنون کل نیروگاههای ساختهشده در این بخش فقط دو هزار مگاوات و بازدهی آنها در حد ۳۴ تا ۳۵ درصد است. «آرش نجفی»، رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران، معتقد است ورود مستقیم صنایع که هیچ تخصصی در نیروگاهسازی و نیروگاهداری ندارند، به این حوزه، باعث کاهش راندمان و اتلاف منابع شده است. او و «حمیدرضا صالحی»، رئیس هیئتمدیره انجمن ساتکا، میگویند مسیر دولت از ابتدا اشتباه بوده و سیاستهای ضعیف و نادرست، بهجای حمایت، صنایع را سردرگم کرده و سرمایهها را هدر داده است؛ اصلاح فوری سیاستهای حمایتی و قیمتگذاری و ورود سرمایهگذاران متخصص تنها راه بازگرداندن اعتماد و تحقق توسعه پایدار انرژی است.
مرضیه قاضیزاده
۳ شهریور ۱۴۰۴
تصفیهخانههای خاموش
تأمین سوخت دیزلژنراتورهای تصفیهخانهها، در زمان قطعی برق اولویت فهرست مشکلات تولید نیست. تصفیهخانههای مشاع، مثل مشاعات یک ساختمان، شانس کمتری برای دریافت سوخت دارند. اولویت با واحدهای تولید است؛ واحدهایی که برای جلوگیری از تعطیلی و ورشکستگی، برق خود را به روشهای مختلف از جمله دیزلژنراتور تأمین میکنند. نتیجه این اقدام، پساب فعالی است که وارد تصفیهخانههای خاموش میشود. «صدیقه ترابی»، معاون محیطزیست انسانی، این موضوع را رد میکند و میگوید «نمیتوان همه آلودگیها و مشکلات را به قطعی برق نسبت داد؛ بسیاری از واحدها مجهز به ژنراتور هستند.» باوجوداین، دبیرکل خانه صمت کشور بهصراحت این آلودگی را اعلام کرده است: «نگاهها در محاسبه خسارتها بیشتر به خط تولید است، اما تصفیهخانهای که نفسش گرفته و پسابی که راهی برای رهایی ندارد، در حاشیه میماند.»
مرضیه قاضیزاده
۲۴ مرداد ۱۴۰۴
خاموشی در خانه، حذف از بازار منطقه
ایران کشوری که خودش با محدودیتهای جدی تأمین انرژی مواجه است و صنایعش با کمبود برق روبهرو هستند، جریان برقش به همسایه صادر میشود، اما میزان آن بهشدت کاهش داشته است. برق صادراتی به عراق متوقف شده و در افغانستان طبق قرارداد جریان دارد و میزان آن کمتر از کل واردات برق کشور است. بااینحال، کارشناسان معتقدند قطع صادرات برق از سوی ایران، با وجود ناترازی شدید بهنفع منافع ملی کشور نیست؛ چراکه با همه مشکلات تأمین برق در داخل، صادرات انرژی اقدامی راهبردی است. در خلأ انرژی ایران در سالهای ناترازی، کشورهای همسایه، برق خود را از بازار دیگری تأمین میکنند و دیگر جایی برای ایران نخواهد ماند؛ خطری که ایران را تهدید میکند.
مرضیه قاضیزاده
۱۷ مرداد ۱۴۰۴
غفلت از بهینهسازی نیروگاههای حرارتی
در شرایطی که بیش از ۹۰ درصد برق کشور از نیروگاههای حرارتی تأمین میشود، تمرکز یکسویه دولت بر توسعه نیروگاههای خورشیدی با انتقاد کارشناسان روبهرو شده است. متخصصان انرژی هشدار میدهند بیتوجهی به افزایش بهرهوری نیروگاههای موجود، نهتنها ناترازی برق را پابرجا نگه میدارد، بلکه با اهداف سند توسعه صنعت برق نیز در تضاد است؛ سندی که دستیابی به راندمان ۵۰ درصدی تا سال ۱۴۲۰ را الزامی میداند. این درحالیاست که میانگین فعلی راندمان نیروگاههای حرارتی حدود ۳۹ درصد است و بهجای سرمایهگذاری برای ارتقای زیرساختهای موجود، تمام توجه دولت به ساخت نیروگاههای خورشیدی معطوف شده است؛ مسیری که به باور برخی، بیشتر حاصل نفوذ گروههای ذینفع است تا یک برنامه واقعی برای گذر از ناترازی تولید و مصرف برق.
مرضیه قاضیزاده
۱۲ مرداد ۱۴۰۴
دولت به برق فولاد هم رحم نمیکند
محدودیت انرژی در ایران، استان به استان و بسته به سلیقه استانداران، متفاوت اعمال میشود. در قلب صنعتیترین مناطق کشور، کارخانههای فولاد فقط با دغدغه دلار و تورم نمیجنگند؛ بیآبی، بیبرقی و قطع ارتباطات، حالا چالش روزمره آنهاست. از یزد تا تهران و قزوین، تولیدکنندگان فولاد با خاموشیهای طولانی و فقدان زیرساختهای پایدار زمینگیر شدهاند. در این میان، دولت نهتنها توان تأمین زیرساختهای پایه را ازدستداده، بلکه وزارت صمت نیز پیش از صدور هر مجوز صنعتی، تعهدنامهای طلب میکند که صراحتاً اعلام میدارد هیچ مسئولیتی در قبال تأمین آب، برق یا گاز برعهده نخواهد داشت. انجمن فولاد کشور اعلام کرده است که برآوردها نشان میدهد تا پایان تابستان امسال، تولید فولاد کشور ۳.۵ میلیون تن کاهش پیدا کند. این در حالی است که دولت هم برق خود تامین صنایع فولاد را از آنان گرفته و وارد شبکه میکند، برق آزاد خریداری شده از تابلوی سبز را قطع میکند.