مهتاب جودکی

بررسی ۴۳ پژوهش انجام‌شده در ۱۳ استان ایران، وجود باکتری‌ها و ژن‌های مقاومت را در فاضلاب‌های بیمارستانی، شهری و صنعتی نشان داده است. بر پایه یافته‌های این پژوهش‌ها، پساب شهری بیشترین تنوع ژن‌های مقاومت ضدمیکروبی و گونه‌های مقاوم را داشته، پساب بیمارستانی بیشترین میزان مقاومت‌های با اهمیت بالینی را در خود داشته و در فاضلاب صنعتی، به‌ویژه کشتارگاه‌ها، میزان باکتری‌های مقاوم در برخی مطالعات به بیش از ۸۰ درصد و حتی ۹۳ درصد رسیده است. استاد بهداشت محیط «دانشگاه علوم‌پزشکی تبریز» به «پیام ما» می‌گوید اگر این باکتری‌ها در فرایند تصفیه از بین نروند، می‌توانند همراه پساب وارد محیط شوند و آب، خاک و محصولات کشاورزی را آلوده کنند.

میدان نفتی سهراب همچنان محل اختلاف است. اختلافی چنان عمیق که چهار ساعت و نیم گفت‌وگو در دفتر معاونت محیط‌زیست انسانی، میان مدیران سازمان، کارشناسان، نمایندگان تشکل‌ها و فعالان محلی، به نقطه‌ای مشترک نرسید. جامعه محلی و بخشی از منتقدان خواهان لغو مجوزند و در مقابل سازمان می‌گوید با توجه به تصمیم‌های قبلی، اجرای پروژه اجتناب‌ناپذیر است.

«سوگند» پس از عیادت مادر، همراه همسرش «عبدالرحیم» به خانه بازمی‌گشت. «مریم» و دختر ۱۵ساله‌اش «فاطمه» هم همراه آنها بودند. «همایون» و برادر کوچک‌ترش «مازیار» از آب‌تنی در آب‌گرم «نیمه‌کار» برمی‌گشتند. چند کیلومتر آن‌طرف‌تر، «محمد» با تانکر سوخت راهی پمپ‌بنزینی در پارسیان بود و قرار بود خانواده‌اش در میانه راه برای او غذای گرم ببرند. هیچ‌کدام از آنها به مقصد نرسیدند.

گزارش «مخاطرات اقلیمی کودکان ۲۰۲۶» یونیسف نشان می‌دهد کودکان ایران در میان کشورهایی قرار دارند که هم‌زمان با چندین مخاطره اقلیمی روبه‌رو هستند. بر پایه برسی پیام ما، آلودگی هوا، توفان‌های شن و گردوغبار، گرمای شدید، موج‌های گرما و خشکسالی مهم‌ترین تهدیدهای اقلیمی شناسایی‌شده برای کودکان ایرانی‌اند.

بعد از روزها و هفته‌ها و ماه‌ها سکوت، آدم‌ها یکی‌یکی دارند روزگار رفته را حکایت می‌کنند. روایت‌هایی از جنگی دوازده‌روزه، زمستانی خونین و دوباره چهل روز بمباران و بازی جنگ و آتش‌بس. بر ما که نوروز را زیر آتش گذراندیم چه گذشت؟ چه نامی می‌توان بر تمام روزهای رفته گذاشت؟ راویان استنباط خود را از آنچه شد، تصویر می‌کنند و تاریخ در روایت‌هایشان تجلی پیدا می‌کند. دانسته‌های ما از واقعه، برآمده از همین روایت‌هاست؛ اما هنوز روایت‌های ناشنیده بسیار است. چه چیز راویان را به سکوت کشاند؟ چه کسی آنها را مرعوب و سرکوب کرد؟ این گزارش درباره اهمیت روایت و موضع‌گیری بدون ترس از دیگری است. روایت‌ها به تعداد راویان متکثرند؛ اما در دالان سکوت گرفتار شده‌اند؛ در این باره گفت‌وگوهایی پیش روست با «مهدی سلیمانیه»، «مهسا اسداله‌نژاد» و «علی‌اصغر سیدآبادی» که جامعه‌شناس، پژوهشگر و نویسنده‌اند.

چند روزی است که وارد سومین ماه قطعی سراسری اینترنت شده‌ایم، به هفته دهم خاموشی دیجیتال رسیده‌ایم و در غروب روز یکشنبه (۱۳ اردیبهشت) با اینکه دسترسی گزینشی و سطح‌بندی‌شده اینترنت برای عده‌ای خاص برقرار شده، ۱۵۴۲ ساعت است که عموم مردم از ارتباط با جهان خارج محروم‌اند. شهروندان در بهاری که به بمباران و آتش‌بسی شکننده گذشته، حتی یک روز به شبکه جهانی متصل نشده‌اند و آنچه از مسئولان و تصمیم‌گیران کشور شنیده‌اند، وعده‌هایی درباره بازگشت به «وضعیت عادی»، طرح‌هایی برای اینترنت طبقاتی و تهدیدهایی درباره ادامه خاموشی تا زمانی نامشخص است. مؤسس وب‌سایت «روایت خاموشی» که تا امروز پنج هزار روایت از رنج مردم در آن منتشر شده، می‌گوید رنج کاربران و حق آنها برای دسترسی نادیده گرفته شده با تناقض‌گویی‌هایی مسئولان بعید نیست که خاموشی دیجیتال دائمی شود.

در سال ۱۴۰۴ اتفاقات بزرگ و تلخی افتاد که در همه آنها اینترنت را به روی مردم بستند؛ جنگ دوازده‌روزه در تابستان، اعتراضات خون‌بار زمستان و جنگی که اکنون برپاست. کمتر از دو ساعت پس از اولین بمباران در روز شنبه، ۹ اسفند، اینترنت قطع شده و اگر بنا را بر ادامه این وضع تا آخرین روز اسفند بگذاریم، در سال سخت ۱۴۰۴ مردم ایران بیش از دو ماه خاموشی دیجیتال را از سر گذرانده‌اند؛ وضعیتی که در اظهارات رسمی «محدودیت اینترنت» نامیده می‌شود، اما چیزی جز «خاموشی مطلق» نیست. در این گزارش آنچه بر همه ما گذشت را مرور می‌کنیم.

ساکنان جزیره که سال‌هاست هر سی‌چهل روز یک بار آب دریافت می‌کنند، اکنون زیر بمباران آمریکا و اسرائیل، بیش از همیشه در اضطراب‌اند. از هفته پیش حمله نظامی به یکی از آب‌شیرین‌کن‌های قشم، تأمین آب ۳۰ روستا را مختل کرده و قرار است به‌جای این تأسیسات آسیب‌دیده، شرکت‌های خصوصی وارد مدار شوند. جنگ به چهاردهمین روز رسیده و کارشناسان محیط‌زیست درباره آسیب به زیرساخت‌های غیرنظامی و ابعاد نگران‌کننده گسترده‌تر شدن بحران آب در شرایط جنگ زنهار می‌دهند.

اینترنت دو ساعت پس از آغاز جنگ قطع شد. از صبح شنبه، نهم اسفند، هم‌زمان با حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به خاک ایران، سطح اتصال به کمترین میزان رسید و فقط «شبکه ملی اطلاعات» در دسترس است؛ شبیه آنچه شهروندان در اعتراضات دی‌ماه تجربه کردند. این گزارش در پنجمین روز جنگ، در حالی نوشته می‌شود که صدای سهمگین عبور جنگنده‌ها و انفجارهای گاه‌وبی‌گاه می‌آید و در نبود اینترنت بین‌الملل، محدودیت پیام‌رسان‌های بومی و اختلال برخی اپراتورهای تلفن همراه، به‌سختی می‌توان از اوضاع باخبر شد.

وقتی اعتراضات دی‌ماه آغاز شد، شبکه‌های اجتماعی هنوز میدان اصلی خبر بودند، اما با قطع سراسری اینترنت از ۱۸ دی، ایران در سکوت ارتباطی فرو رفت و روایت‌های شخصی کاربران دیگر امکان گردش نداشت. در این خلأ از یک‌سو صداوسیما روایت رسمی خود را بازگو کرد و از سوی دیگر، تلویزیون‌های ماهواره‌ای ماجرا را تصویر کردند. از ۸ بهمن که اینترنت در وضعیتی ناپایدار و پراختلال در دسترس قرار گرفته، شبکه‌های اجتماعی صحنه بازخوانی دو شب خون‌بار و سوگواری جمعی برای هزاران کشته‌اند. در جریان این اعتراضات به عکس یک دهه گذشته، شبکه‌های اجتماعی نقش متفاوتی داشتند و کاربران در نبود امکان شبکه‌سازی از طریق اینترنت، برای خبر گرفتن راهی دیگر را طی کردند.

در زمزمه‌های نمایندگان بابل صحبت نام سدی شنیده می‌شود که بعد از ۱۵ سال توانسته‌اند برایش بودجه بگیرند. از اواخر دهه ۸۰ که پیشنهاد ساخت سد «سجادرود» روی رودخانه‌ای به همین نام مطرح شد، تا امروز چندین‌بار کلنگ این پروژه به زمین خورده، هر سال برایش اعتبار تعیین کرده‌اند، پیمانکار گرفته‌اند و وعده تأمین آب شرب داده‌اند، اما در تمام این سال‌ها ساخت سدهای متعدد در حوضه آبریز بابلرود و اطراف آن نتوانسته مشکل آب را حل کند. پروژه سجادرود بار دیگر با وعده تأمین آب و کنترل سیلاب به میان آمده، اما بررسی گزارش ارزیابی محیط‌زیستی نشان می‌دهد با اجرای آن، ۲۷ تا ۳۲ هکتار از جنگل‌های هیرکانی برای همیشه نابود خواهد شد.

در میانه جنگ جهانی دوم، «آنسل آدامز»، عکاس آمریکایی تصمیم گرفت «سوژه‌های غلط» را در قاب دوربینش ثبت کند؛ کوهی برف‌گرفته، رودخانه‌ای پیچ‌درپیچ، درخشش ماه بر فراز یک دره، جزئیات پوست درختی کهنسال و هر چیزی که به طبیعت ربط داشت. منتقدانش می‌گویند عکاسی از طبیعت، آن‌هم زمانی که دنیا دارد از هم می‌پاشد، اشتباه بود. طرفدارانش می‌گویند او در زمانه بحران، به‌دنبال کشف زیبایی و جاودانگی زمین بود و تصویری بکر از جهان به جا گذاشت.