نقشه شوم برای باغ‌ها

«این لایحه از برج باغ هم بدتر است.» این توصیف «آرش میلانی»، رئیس کمیته محیط زیست شورای پنجم شهر تهران از لایحه تازه‌ای است که علیرضا زاکانی، شهردار تهران آن را به شورای شهر تهران فرستاده است. کارشناسان محیط زیست می‌گویند در صورت تصویب این لایحه در شورای شهر، اندک ذخیره محیط زیستی شهر تهران هم نابود می‌شود. لایحه‌ای که هنوز در صحن علنی پارلمان شهر تهران بررسی نشده است اما شنیده‌ها حکایت از آن دارد که فعلا به کمیسیون‌ها رسیده است. جزییات این لایحه چیست و چه خوابی برای باغ‌های شهر تهران دیده است؟

«پیشنهاد اصلاح دستورالعمل ماده ۱۴ قانون زمین شهری»، عنوان لایحه‌ای است که برخی از فعالان محیط زیست از طرح آن اظهار نارضایتی می‌کنند. در گزارش توجیهی این لایحه آمده است که بررسی سوابق بازنگری و اصلاح ضوابط و مقررات احداث بنا در باغات نشان می‌دهد که «قانونگذار به مرور زمان در دهه‌های گذشته محافظه‌کارتر و سخت‌گیرانه‌تر با مالکان و صاحبان باغات برخورد کرده و تلاش آن در اکثر موارد حفظ وضع موجود و نه گسترش فضای سبز به‌ویژه در حوزه باغات بوده است.» همین چند گزاره، نویسندگان این لایحه را به این نتیجه رسانده است که در این رویه «تعادل میان رویکرد حفظ و گسترش دیده نمی‌شود و همچنین بررسی سوابق درخواست‌های صدور پروانه املاکی که طبق نظر مراجع ذیصلاح باغ محسوب و درخواست آنها بعد از ابلاغ دستورالعمل‌های فوق الذکر در سامانه‌های شهرسازی ثبت شده‌اند، حاکی از آن است که متقاضیان املاک مذکور به دلیل عدم صرفه اقتصادی، تمایلی به ساخت بنا مطابق با ضوابط مذکور نشان ندهند و این امر موجب گردیده که نسبت به حفظ فضای سبز موجود در ملک نیز اقدامی نکند و این امر زمینه نابودی باغات باقی مانده شهر تهران را فراهم می‌کند.» عدم دستیابی به قانون تضمین‌کننده و نگاه صفر و یکی بر معیارهای تعیین نوعیت باغ، از دیگر توجیهاتی است که در ابتدای این لایحه مطرح شده است. جملاتی که باید طرح این لایحه در این مقطع زمانی را توجیه کند.

این لایحه چه خیالی برای ساخت و ساز در شهر تهران دارد؟ براساس جدولی که در لایحه ارسالی گنجانده شده است، هرگونه احداث بنای بلندمرتبه یعنی ۱۲ طبقه یا بیشتر و با سطح اشغال بیش از ۳۰ درصد در باغ‌ها با ارائه طرح امکان‌سنجی، قابلیت رسیدگی در کمیسیون ماده ۵ را خواهد داشت

در ابتدای این لایحه از جملاتی مانند؛ احیا و صیانت باغات شهر تهران، حرکت به سمت ایجاد تعادل میان منفعت عمومی و خصوصی، ایجاد تعادل میان سیاست‌ها و رویکردهای حفاظتی و توسعه‌ای، توجه ویژه به تشکیل بانک زمین برای توسعه فضای سبز و تهیه دستور کار خاص برای پایش مستمر باغ در دوران بهره‌برداری و ساماندهی ساخت‌وساز در باغات شهر تهران استفاده شده است. موضوعاتی که از آن‌ها به عنوان سیاست‌های کلی و چشم‌اندازهای لایحه دستور اصلاحی دوم ماده ۱۴ قانون زمین شهری، یاد شده است.
خواب‌های تازه شهرداری برای ساخت‌وساز
این لایحه چه خیالی برای ساخت و ساز در شهر تهران دارد؟ براساس جدولی که در لایحه ارسالی گنجانده شده است، هرگونه احداث بنای بلندمرتبه یعنی ۱۲ طبقه یا بیشتر و با سطح اشغال بیش از ۳۰ درصد در باغ‌ها با ارائه طرح امکان‌سنجی، قابلیت رسیدگی در کمیسیون ماده ۵ را خواهد داشت. در بخش دیگری از این جدول برای باغ‌های تا مساحت ۷۵۰ متر مربع، سطح اشغال ۴۰ درصد و ساخت‌وساز ۳ طبقه پیش‌بینی شده است. در مساحت بین ۷۵۰ تا هزار متر مربع و هزار تا ۱۵۰۰ متر مربع، سطح اشغال ۳۵ درصد و حداکثر ۴ طبقه ساخت‌وساز در نظر گرفته شده و زمین‌های با مساحت ۱۵۰۰ تا دو هزار متر مربع با سطح اشغال ۳۰ درصد هم برایشان حداقل ۶ طبقه و حداکثر ۹ طبقه ساخت‌وساز پیش بینی شده است. آن‌هایی که بالاتر از ۲هزار متر مربع باشند هم تا سقف تراکم زیر پهنه طرح تفصیلی محل وقوع یعنی حداکثر یازده طبقه یا سطح اشغال ۳۰ درصد امکان ساخت‌وساز خواهند داشت.
قطره‌های سبز تهران هم نابود می‌شود
در بخش دیگر این لایحه غیر از باغ‌های داخل محدوده شهر، به باغات با کاربری خدمات هفتگانه و اراضی کشاورزی و مزروعی داخل محدوده شهر نیز اشاره شده است. اما این ساخت‌وسازها چه تبعاتی برای محیط زیست شهر خواهد داشت؟ «آرش میلانی»، رئیس کمیته محیط زیست شورای پنجم شهر تهران این لایحه را حتی از لایحه برج باغ هم بدتر می‌داند. او در توییتی نوشته است: «لایحه‌ای بدتر از برج باغ پس از یکسال بازگشته است، مجهز به اره‌هایی برنده‌تر برای دریدن بقایای باغات تهران، در فضایی که سنگرهای مقاومت در شورای عالی معماری و شهرسازی ترک برداشته است.» میلانی در توییت خود به بخشی از ماده ۲ یعنی باغات با کاربری هفتگانه و ماده ۳ یعنی اراضی کشاورزی و مزروعی داخل محدوده شهر اشاره کرده است.
بندهایی که تاکید دارند نحوه ساخت‌وساز در باغات داخل محدوده شهری با کاربری خدمات هفتگانه در صورت انطباق کاربرد بنای مورد درخواست با کاربری خدمات هفتگانه مطابق با ضوابط فضای سبز خصوصی قابل اقدام است. یا آن بندی که تاکید کرده در اراضی کشاورزی و مزروعی با مساحت دو هزار متر مربع و کمتر، صدور پروانه ساخت مطابق ضوابطی بلامانع است. او حالا در گفت‌وگو با «پیام ما» خاطرات مصوبه برج باغ را یادآوری می‌کند: «در زمانی که این مصوبه فعال بود، حدود ۱۲۸ هکتار از باغات تخریب شد، باغاتی مرغوب که حالا بقایای آنها باقی مانده و رو به انقراض است.» او معتقد است که در صورت تصویب این مصوبه، «دیگر امکان توقف آن وجود ندارد، زیرا اگر این روند جاری و ساری شود، برج‌سازانی که این مدت فعالیتشان متوقف شده بود تخریب را شروع می‌کنند و از این فرصت نهایت استفاده را خواهند برد.» رئیس سابق کمیته محیط زیست شورای شهر تهران می‌گوید در انتهای دوره پنجم، میزان باغات و فضای سبز شهر تهران ۱۶۲۰ هکتار احصا شده بود: «این میزان فقط شامل حال باغات نیست و هم باغات را شامل می‌شود و هم فضای سبز مشجر را. ۱۶۲۰ هکتار، یعنی ۱۶.۲ کیلومتر مربع، مساحت شهر تهران هم حدود ۷۰۰ کیلومتر مربع است، در واقع باغات شهر تهران مانند قطره کوچکی است در میان مساحت شهر تهران است و از نظر کمی مقدار بسیار کمی است و همین هم اگر از دست برود، مشکلات تهران متعدد خواهد شد.» میلانی در ادامه باغات شهر تهران را میراث طبیعی، فرهنگی و نوستالژیک پایتخت دانست. به عقیده او، از بین رفتن باغات سبب نفوذناپذیر شدن بستر شهر تهران می‌شود. اتفاقی که در پی آن کوچک شدن سفره آب‌های زیرزمینی و افزایش فرونشست خواهد بود. او یکی از پیامدهای از بین رفتن باغات در بلندمدت را ناراحتی‌های روحی و افسردگی‌های شهروندان می‌داند، موضوعی که برخی پژوهش‌های علمی هم به آن رسیده‌اند.
پارسال نیز لایحه‌ی دیگر مشابه این لایحه به شورای شهر تهران رسید که البته با مخالفت کمیسیون معماری و شهرسازی روبه‌رو شد. لایحه‌ پارسال شهرداری بنابر گفته کارشناسان اختیار تصمیم‌گیری هرگونه ساخت‌وساز در باغات و اراضی زراعی را به کمیسیون ماده ۵ واگذار می‌کرد و کمیسیون ماده ۷ را از گردونه تصمیم‌گیری‌ها حذف کرده بود.
مشخص نیست که سرنوشت این لایحه در شورای شهر تهران به کجا می‌رسد و تا لحظه نگارش این گزارش اعضای شورای شهر تهران درباره آن اظهار نظری نداشته‌اند.