معاون جدید محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست حدود 10 روز قبل توسط علی سلاجقه بر سر کار آمد. ایرج حشمتی که پیش از این مدیرکل محیط زیست استان اصفهان بود در روزهایی به پردیسان رسید که انتقادات بسیاری از عملکرد و جابجایی‌های مدیریتی سازمان حفاظت محیط زیست شنیده می‌شد. با این حال حشمتی از اصفهان که یکی از پرمخاطره‌ترین استان‌های محیط زیستی کشور است به تهران آمد و معاون محیط زیست انسانی شد. این در حالی است که در همین روزهای آمدن او از اصفهان به تهران هم حواشی بسیاری در این استان رخ داد؛ از مطرح شدن دوباره ساخت جاده اصفهان به شیراز و رد شدن این جاده از «منطقه حفاظت‌شده کلاه قاضی» تا نامه روزهای اخیر نمایندگان مجلس درباره پلمب نبودن کارگاه «پروژه انتقال آب بهشت‌آباد». با وجود حواشی بسیار روزهای اخیر، حشمتی به همراه معاونانش روز گذشته نشستی خبری برگزار کرد. نشستی که در آن هم از پروژه‌های انتقال آب سخن به میان آمد و هم از چرایی کلنگ زدن پتروشیمی بهبهان. در این میان اما مدیر دفتر ارزیابی اثرات محیط زیستی سازمان حفاظت محیط زیست در پاسخ به پرسش «پیام ما» درباره چرایی صحبت نشدن از 411 طرحی که بدون ارزیابی محیط زیستی می‌خواستند از مجلس بودجه دریافت کنند گفت: «جلوی اجرای این پروژه‌ها توسط رئیس سازمان گرفته شده و به این ترتیب 18/2 هزار میلیارد تومان به بودجه کشور برگشته است.»

پروژه‌های بدون ارزیابی از جمله مشکلات اصلی سازمان محیط زیست به شمار می‌روند و از بهمن پارسال فهرستی از 411 پروژه که بدون ارزیابی محیط زیستی در لایحه بودجه جای گرفته بودند، بیشتر بر سر زبان بود. این رقم بزرگ اما نگرانی بزرگ‌تری برای جامعه محیط زیست کشور ایجاد کرد و نامه‌نگاری‌های بسیار به مجلس هم شروع شد. حالا محمود یزدان‌دوست، مدیر دفتر ارزیابی اثرات محیط زیستی سازمان حفاظت محیط زیست به «پیام ما» می‌گوید: «بررسی سازمان درباره این 411 پروژه که بدون ارزیابی محیط زیستی درخواست بودجه داشتند، رقم 18/2هزار میلیارد تومان را نشان می‌داد. یعنی بودجه‌ای که باید به این پروژه‌ها اختصاص می‌یافت این میزان بود اما علی سلاجقه، رئیس سازمان توانست جلوی این کار را بگیرد و این یکی از دستاوردهای خوب سازمان محیط زیست بود که سبب شد بودجه این پروژه‌ها حذف شود و صرفه‌جویی بزرگی رخ داد.»

معاون محیط زیست انسانی: اتوبوس‌ها به ویژه در کلانشهرها به حدی آلاینده هستند که حتی نمی‌توان بر روی آنها کاتالیست نصب کرد. این نشان می‌دهد که از گذشته به فکر این مساله نبودیم، اکنون به برخی صنایع پیشنهاد می‌دهیم که برای رفع آلایندگی از صندوق ملی محیط زیست وام دریافت کنند اما استقبال نمی‌کنند. وقتی هیچ الزامی به لحاظ اجرایی برای صنعت وجود ندارد، دست ما به عنوان محیط زیست خالی می‌ماند

از جمله دیگر سوالات موجود، پرسش درباره گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس بود. گزارش روزهای گذشته این مرکز که سیاهه انتشار آلایندگی کلانشهرها را فهرستی پراشتباه و غیردقیق می‌دانست و از تفاوت خروجی این مطالعه با سایر مطالعات انتقاد کرده و گفته بود که در این سیاهه دقت فدای سهولت شده است. داریوش گل‌علیزاده، سرپرست مركز ملی هوا و تغییر اقلیم در پاسخ به «پیام ما» درباره این انتقادات توضیحاتی داد که چندان قانع‌کننده نبود: «13 دانشگاه برتر کشور در طراحی این سیاهه همکاری داشتند. هم در نظارت، هم در اجرا و هم در بازنگری بودند. این سیاهه بر اساس داشته‌ها تدوین شده و اینکه ممکن است اشکال داشته باشد را هم رد نمی‌کنیم. سیاهه بر اساس داده‌های سال 96 بود و برای تهیه گزارش باید یکسان‌سازی داشته باشیم.» به گفته او حتما لازم نیست همه منابع آلودگی‌ها حذف شود و شاید با کاهش بیست درصدی یک منبع انتشار به آنچه می‌خواهیم برسیم. «ما اگر مقابل ظرفیت بیش از حد سمی هوا را بگیریم به صفر نمی‌رسیم اما می‌توانیم کمک کنیم و این موارد در بازنگری کمک می‌کند.»
گل‌علیزاده از سوی دیگر تاکید کرد که زمان بازنگری سیاهه انتشار آلایندگی سه ساله است و استان‌ها به این سیستم دسترسی دارند و آموزش‌های لازم را دیده‌اند و می‌توانند داده‌های روز را بارگذاری کنند و در یک مدل نتیجه به دست آید چرا که این عملیات میدانی نیست. او اضافه کرد: «همچنین در تکمیل سیاهه انتشار عملیاتی داریم به نام منشایابی که در اصفهان انجام شده. در کرج و تهران هم همینطور و این موضوع برای استان‌های دیگر نیز در دست انجام است.»
او در بخش دیگر سخنانش با اشاره به گزارش وزارت بهداشت عنوان کرد:‌ «حدود ۲۱ هزار مرگ‌ و میر منتسب به آلودگی هوا ناشی از ذرات معلق دو و نیم میکرون گزارش شده است و ۱۱ میلیارد دلار خسارت به همراه داشت که اگر تکالیف قانون هوای پاک انجام شود از این خسارات جلوگیری می‌شود، در تهران نیز برای حدود ۶ هزار نفر مرگ و میر گزارش شده است.»
از ۲۵ میلیون خودرو و موتورسیکلت ۱۷ میلیون در مرز فرسودگی‌اند
در این نشست، زیرمجموعه‌های محیط زیست انسانی از عملکرد خود صحبت کردند و حشمتی هم به موضوعات مختلفی وارد شد. او در پاسخ به مسئله خودروهای فرسوده گفت: «از ۲۵ میلیون خودرو و موتورسیکلت ۱۷ میلیون در مرز فرسودگی قرار دارند و ۱۰ و نیم میلیون از این وسایل نقلیه را موتورسیکلت تشکیل می‌دهد، هر موتورسیکلت هم چند برابر یک خودروی استاندارد آلودگی دارد حال سوال این است اگر پول مورد نیاز هم باشد آیا صنعت خودروسازی توان خدمت‌دهی در این وسعت را دارد ؛ مثلا الان بخش زیادی از اتوبوس‌ها فرسوده‌اند آیا خودروسازی می‌تواند تعدادی اتوبوس تولید کند که این نیاز را برطرف کند، اگر پول هم باشد نمی‌تواند چون این ظرفیت را ندارد.»
او تاکید کرد: «اتوبوس‌ها به ویژه در کلانشهرها به حدی آلاینده هستند که حتی نمی‌توان بر روی آنها کاتالیست نصب کرد. این نشان می‌دهد که از گذشته به فکر این مساله نبودیم ، اکنون به برخی صنایع پیشنهاد می‌دهیم که برای رفع آلایندگی از صندوق ملی محیط زیست وام دریافت کنند اما استقبال نمی‌کنند بنابراین وقتی صنعت برای دریافت وام اقدام نمی‌کند و هیچ الزامی هم به لحاظ اجرایی برای آن وجود ندارد قطعا دست ما به عنوان محیط زیست خالی می‌ماند.»
معاون محیط زیست انسانی اضافه کرد: «با توجه به اهمیت موضوع باید استانداردی تدوین کنیم تا هر جا که لازم است به بخش قضایی وارد شویم تا صنایع ملزم شوند به تکالیف قانونی خود عمل کنند، بنابراین مشکل فقط پول نیست بلکه حرکت به سمت تولیدات سالم و بدون و آلایندگی است.»
پروژه‌های انتقال آب از جمله دیگر مواردی بود که حشمتی به آن پاسخ گفت: «از نظر سازمان محیط زیست انتقال آب همیشه آخرین گزینه است، مدیریت منابع آبی، استفاده از آب‌های بازیافتی و بازچرخانی آب اولویت ما است، البته تخصیص آب در بخش‌های مختلف توسط وزارت نیرو اعلام می‌شود اما باید محاسبات خود درست انجام دهد و در این پروسه بالادست و پایین دست را مد نظر قرار دهد و سازمان محیط زیست هم بر اساس آخرین وضعیت بررسی و نظر خود را اعلام می‌کند، البته آب مقوله مهمی است و در برخی نقاط موجب بروز مشکلات اجتماعی شده است که در این شرایط وزارت کشور باید وارد شود.»

دبیر ستاد ملی مقابله با گرد و غبار: حدود ۳۴.۶ میلیون هکتار مناطق غبارخیز در کشور داریم که از این میزان ۴ میلیون و ۲۳۰ هزار تن ذرات معلق زیر ۱۰ میکرون در ۲۳ استان پراکنده می‌شود، همچنین ۲۷۰ میلیون هکتار هم مناطق غبارخیز خارجی در اطراف کشور داریم که از این میزان ۱۴۷ میلیون تن گرد و غبار به کشور گسیل می‌شود

اعتبار ۲۷۰ میلیارد تومانی برای مقابله با گردوغبار
دبیر ستاد ملی مقابله با گرد و غبار سازمان حفاظت محیط زیست هم از دیگر افرادی بود که به توضیح وضعیت غبار در کشور پرداخت. به گفته او در سال ۱۴۰۱ حدود ۲۷۰ میلیارد تومان اعتبار برای مقابله با گرد و غبار تخصیص یافته که بین دستگاه‌های مرتبط توزیع شده است و اکنون در حال تهیه برنامه‌ای برای اجرا و هزینه کرد آن هستند.
علی محمد طهماسبی بیرگانی افزود: «حدود ۳۴.۶ میلیون هکتار مناطق غبارخیز در کشور داریم که از این میزان ۴ میلیون و ۲۳۰ هزار تن ذرات معلق زیر ۱۰ میکرون در ۲۳ استان پراکنده می‌شود، همچنین ۲۷۰ میلیون هکتار هم مناطق غبارخیز خارجی در اطراف کشور داریم که از این میزان ۱۴۷ میلیون تن گرد و غبار به کشور گسیل می‌شود. البته بررسی‌ها نشان می‌دهد که شدت غبارخیزی در اطراف ما از جانب کشورهای همسایه تقریبا ۳.۷ برابر بیشتر از گرد و غباری است که به سمت ما گسیل می‌شود در واقع شدت غبارخیزی در اطراف ما بسیار بیشتر از آن چیزی است که اعلام می‌شود.»
او درباره میزان اعتبار برای مقابله با گرد و غبار گفت: «از سال ۱۳۹۶ تا ۱۳۹۹ مبلغ ۳۷۰ میلیون یورو – دلار از صندوق ملی محیط زیست اعتبار دریافت کردیم، در سال‌های ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ نیز از منایع عمومی دولت اعتبار دریافت کردیم، بر این اساس از سال ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۰ مبلغ ۲ هزار و ۷۷۴ میلیارد تومان اعتبار برای مقابله با گرد و غبار دریافت کردیم که از این میزان ۷۰۰ میلیارد تومان برای مقاوم‌سازی شبکه برق در جنوب کشور هزینه شد، همچنین ۲ هزار و ۸۰ میلیارد تومان هم به دستگاه‌های متولی بخش‌های مختلف داده شد که بر این اساس ۵۳ درصد به منابع طبیعی، ۱۵.۵ درصد سازمان جهاد، ۱۱.۶ درصد وزارت نیرو و ۹.۱ درصد سازمان حفاظت محیط زیست اعتبار دریافت کردند.»
طهماسبی بیرگانی افزود: «در این مدت و با این میزان اعتبار موفق به تثبیت ۲ میلیون و ۱۰۰ هزار هکتار کانون گرد و غبار، ایجاد ۵ هزار و ۵۱۴ کیلومتر بادشکن زنده و غیرزنده، اجرای مدیریت کشاورزی حفاظتی در ۱۸ هزار هکتار شدیم، البته از این ۱۸ هزار هکتار حدود ۵ میلیون هکتار آن اراضی آبی و دیمی هستند که جزو مناطق غبارخیز محسوب می‌شوند، همچنین حدود ۱۵ میلیون هکتار از مراتع هم جزو کانون‌های غبارخیز هستند که برای مدیریت این مناطق بحث کشاورزی حفاظتی، مدیریت چرا و قرق را در دستور کار قرار دادیم.»
به گفته او سال گذشته ۱۸۰ میلیارد تومان اعتبار بین دستگاه‌های مرتبط توزیع شد که موفق به اجرای ۶۳ هزار هکتار نهال کاری و ۲۴۰ هزار هکتار قرق و حفاظت، ۲۵۰ هزار متر مکعب لایروبی کانال‌های منتهی به آبراهه‌ها شدیم البته در چهار سال گذشته ۶ میلیون و ۴۴۰ هزار متر مکعب لایروبی انجام دادیم.