تشکل‌های دانشجویی ممیزی شدند

مراسم آغاز سال تحصیلی دانشگاه‌ها با حضور سید ابراهیم رئیسی به عنوان رئیس دولت سیزدهم در دانشگاه تهران برگزار شد اما نه در سکوت و به دور از حاشیه. شماری از دانشجویان که از حضور در این مراسم به دلیل شیوع ویروس کرونا محروم مانده بودند، از آنچه سرکوب امر سیاسی در دانشگاه‌ها می‌خواندند، به تندی گلایه کردند.

«دانشجو می‌میرد، ذلت نمی‌پذیرد» شاید معروف‌ترین شعار در دفاع از دانشگاه و فعالیت سیاسی دانشجویان باشد. شعاری که مشخص نیست نخستین بار از زبان چه کسی و در جریان کدام اعتراض دانشجویی مطرح شد ولی حالا جزئی از تاریخ اعتراض‌های دانشجویی کشور است. کم نیستند افرادی که در دوران حضورشان در دانشگاه‌ها این شعار را با صدای بلند فریاد زده‌اند همانطور که کم نیست تعداد آنانی که به واسطه همین شعارها، طعم حبس و بازداشت و بازجویی را چشیدند. برخوردهای امنیتی با دانشجویان گاهی کاهش یافت ولی هرگز حذف نشد همانطور که این شعار در دولت‌های مختلف باقی ماند و کنار نرفت. سید ابراهیم رئیسی و دولتش هم از این شعار بی‌بهره نماندند. او که تا همین چند وقت پیش در قامت قاضی‌القضات جمهوری اسلامی به دانشگاه می‌رفت و در جمع دانشجویان متمایل به جریان سیاسی اصولگرایان با کف و صوت مواجه می‌شد، حالا در اولین تجربه حضورش در دانشگاه تهران به عنوان عالی‌ترین مقام انتخابی کشور، شاهد تشویق نبود بلکه نخستین اعتراض جدی دانشجویان را به چشم دید. اعتراضی که دلیلش همان همیشگی بود: سانسور دانشگاه.
دانشگاه بدون دانشجو
رئیسی آن زمان که رئیس قوه قضائیه بود، به دانشگاه تهران رفته بود. یکبار هم در قامت کاندیدای سیزدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری این کار را کرد. نقطه اشتراک هر دو حضور حداقل از دید رسانه‌های اصولگرا و حامی رئیسی، گفت و شنود آزادانه با دانشجویان بود. همان روزها بود که کلیپی با عنوان «انتقاد صریح یک دانشجو از رهبر در حضور رئیسی» هم در رسانه‌های ارتباط جمعی و شبکه‌های اجتماعی به صورت گسترده منتشر شد. کلیپی که اصولگرایان از آن با عنوان تفاوت رئیسی و روحانی یاد می‌کردند. آن روزها که گذشت، رئیسی که در انتخابات ریاست جمهوری اخیر پیروز شد، همه چیز اما تغییر کرد. دیروز که رئیسی در دانشگاه تهران حاضر شد، در سالن محل سخنرانی او خبری از تشکل‌های دانشجویی نبود. استادان بودند و مسئولان دانشگاه. شماری از دانشجویان هم بودند اما نه خبری از پلاکاردهای انتقادی بود و نه سوت کف‌های تشویقی و اعتراضی. سالن آرام بود. همه در سکوت نظاره گر اظهارات رئیس دولت سیزدهم بودند. او در گفته‌هایش در شرایطی آمادگی خود را برای حضور در جمع تشکل‌های دانشجویی و پرسش و پاسخ با آنان اعلام کرد که مسئولان دانشگاه تهران و نهاد ریاست جمهوری در پاسخ به پیگیری خبرنگار «پیام ما» درباره چرایی حذف دانشجویان از این نشست، به شیوع کرونا و محدودیت‌ها برای برگزاری چنین نشستی اشاره کردند. اما خرداد‌ماه امسال هم که رئیسی به عنوان نامزد انتخابات ریاست جمهوری به دانشگاه رفت وضعیت کرونا در ایران چندان بهتر از امروز نبود. رئیسی در شرایط در شرایط فعلی کرونا نیز سفرهای استانی خود را به تعویق نینداخته و در میان قشرهای مختلف مردم حضور پیدا می‌کند.
تجربه اولین اعتراض
آن روزها که روحانی به عنوان رئیس جمهوری به دانشگاه‌ها می‌رفت، خبرگزاری‌های اصولگرا یکی پس از دیگری از سانسور دانشگاه توسط او و اصلاح‌طلبان و حذف دانشجویان منتقد دولت می‌نوشتند ولی احتمالا تصور نمی‌کردند همین اعتراض‌ها روزی گریبان رئیسی را هم بگیرد. دانشگاه اما محل غافلگیری‌هاست. همان لحظاتی که رئیسی مشغول سخنرانی بود، جمعی از دانشجویان در محوطه دانشگاه تهران و مقابل در اصلی این دانشگاه با پلاکارد و شعارهایی اعتراض خود را به سبک و سیاق برگزاری نشست رئیسی بیان کردند. آنچه توجهات را به این اعتراض‌ها بیشتر جلب کرد، شمایل و تعلقات جریان دانشجویان معترض بود. اکثر آنان را اصطلاحا ارزشی‌ها و بسیجی‌هایی تشکیل می‌دادند که به احتمال فراوان در دوران انتخابات ریاست جمهوری در زمره حامیان رئیسی قرار گرفته بودند اما حالا با پلاکارد «حذف دانشجو دردی را دوا نمی‌کند»، از نشست رئیسی انتقاد می‌کردند. پیگیری‌های خبرنگار روزنامه «پیام‌ما» از تشکل‌های دانشجویی دانشگاه تهران نشان داد که بسیج دانشجویی این دانشگاه اصلی‌ترین محور اعتراض‌های روز گذشته به رئیسی بود و تجمع هم با هماهنگی آنان صورت گرفته بود. معترضان در واکنش به حضور رئیسی در دانشگاه تهران شعار می‌دادند: «نشست فرمایشی نمی‌خوایم، نمی‌خوایم»، «استقلال، آزادی، دانشگاه سیاسی» از جمله این شعارها بود. شعارهایی که با صدای بلند در محوطه دانشگاه سر داده می‌شد. یکی از دانشجویان هم در فیلم‌های منتشر شده در کانال‌های ارتباطی دانشجویان، از تلاش های تشکل‌های دانشجویی برای حضور در این نشست گفته است. به گفته او، روز یکشنبه به دانشجویان اعلام شد که تشکل ها حق حضور در نشست رئیسی را ندارند. مسئولان دانشگاه به آنان پیشنهاد دادند که برای گفت‌وگو با رئیس‌جمهوری، بعد از نشست در محل نمازخانه با او گفت وگو کنند که از سوی تشکل ها رد شده است. مسئولان نهاد ریاست جمهوری اما همزمان با بازنشر فیلم ها و تصاویر اعتراض دانشجویان، تصاویری از گفت‌وگوی رئیسی با جمعی از دانشجویان در مسیر نمازخانه را منتشر کردند تا احتمالا با این روش از انتقادات وارده به رئیسی به سلامت عبور کنند. در این میان چند نفری از حامیان رئیسی در شبکه‌های اجتماعی هم بسیج دانشجویی دانشگاه تهران و دیگر تشکل‌های معترض به سانسور دانشجویان را به زیاده خواهی متهم کردند. آنان رایزنی با رئیسی در حاشیه نماز ظهر را برای دانشجویان کافی می‌دانستند.
حذف خبرنگاران
دانشجویان تنها حذف‌شدگان نشست رئیس‌جمهور در دانشگاه تهران نبودند. خبرنگاران رسانه‌های منتقد و موافق دولت از جمله خبرگزاری ایرنا هم اجازه حضور در این نشست را پیدا نکردند. مساله‌ای که موجب اعتراض خبرنگاران دولت را فراهم آورد ولی عباس هنرمند که به تازگی با حکم غلامحسین اسماعیلی، رئیس دفتر رئیسی به عنوان معاون ارتباطات و اطلاع رسانی دفتر رئیس‌جمهوری انتخاب شد، در پاسخ به آنان فقط به ذکر این نکته بسنده کرد: «این برنامه پخش زنده داشت. عکاسان تعدادی از رسانه‌ها حضور داشتند» پاسخی که از نظر حرفه‌ای برای خبرنگاران حوزه دولت قانع‌کننده بود و نه برای دانشجویان شوق‌انگیز.